Ortadoğu dersleri
Ortadoğu, oldum olası krizi, bunalımı eksik olmayan bir bölge. Özellikle bölgesel aktörler açısından çıkar ilişkileri bazı konularda iç içe geçerken, başka bazı konularda da karşı karşıya gelebiliyor. Bu, Ortadoğu gerçeklerinden haberdar hiç kimse için şaşırtıcı bir durum değil.
Egemen güçlerin cetvelle çizdiği sınırlarla birbirinden ayrılan Arap ülkeleri, bazen politik, bazen mezhep farklılıkları nedeniyle ve tabii bu ülkelerin yönetimini elinde tutan işbirlikçi diktatörlerin iktidarlarını koruma hırsları nedeniyle, birbiriyle uyumlu ilişkiler içinde olmaktan hep uzak idiler.“Arap baharı” denen sarsıntı da bu realiteyi değiştirmiş görünmüyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kuruluşunu ilan eden İsrail ve beraberinde Filistin sorunu da, bu ülkelerin görünüşte en önemli dış politika önceliği olmasına karşın, İsrail’e karşı etkili bir politik hat oluşturabilmelerine elvermedi. Bölgenin bu “karmaşık” yapısı soğuk savaş yılları boyunca iki egemen kutbun nüfuz ve lokal çatışmalar üzerinden güçlerini test etme politikalarından dolayı daha da karıştı. Ortadoğu’nun önemi, malum, her şeyden önce dünyanın petrol rezervlerinin hâlâ önemli bir bölümünün burada bulunmasından ileri geliyor.
Ortadoğu’da hiçbir şey basit ve yalın olarak sadece “kendisi” değildir. Bir sorunun varlığından rahatsız ve şikâyetçi olanlar kadar o sorunun varlığını ya doğrudan ya da potansiyel olarak “rakibi”gördüğü güç karşısında kendisinin avantajı olarak değerlendirenler de vardır. “Değerlendirmek”sözcüğünü geniş anlamda kullanıyorum. Öyle ki diplomatik ilişkilerinde “dost ve kardeş ülke”muhabbeti yapıp, ticari, iktisadi, hatta askerî anlaşmalar imzalanırken, istihbarat örgütleri eliyle birbirinin kuyusunu kazmakla meşgul olmak, Ortadoğu’da herkesin bildiği sıradan bir realitedir.
Reyhanlı’daki alçakça katliam, bir süredir özellikle Ortadoğu’da “aktif bir dış politika” tutumunu benimseyen Türkiye’nin sadece Suriye değil, bir bütün olarak Ortadoğu konusundaki politikalarının da tartışılmasını beraberinde getirdi. Siyasetçilerin bu olay üzerinden iktidarı sıkıştırma, yıpratma çabaları bir yana, bu uğursuz vesileyle Ortadoğu gerçeklerini öncelikle Dışişleri Bakanlığı’nın bir kez daha etüt etmesinde sonsuz fayda var. “Arap baharı” rüzgârının etkisiyle Esad rejimine üç-beş ay ömür biçen Dışişleri bürokratlarının özellikle.
Hatırlıyoruz, Esad Suriye’nin kuzeyini (ki o bölgeye Kürtler “Rojava” diyorlar) PYD’nin denetimine bırakıp çekildiğinde, Dışişleri bürokrasisi krize girmiş, bir anda “Kuzey Suriye” lafı girmişti gündelik dilimize: “Kuzey Suriye’deki oluşuma asla izin vermeyiz” vb. Şaşırmamak mümkün değil; orada Kürtler yaşıyor, PYD bölgedeki en örgütlü Kürt grubu ve PKK’nin etkisinde. Suriye karışırsa ve siz bu karışıklığa “Esad gidici, sonrasını da biz şekillendirelim bari” diyerek neredeyse savaş ilan edecek düzeyde müdahil olur, sınırlarınızı bir çeteler koalisyonunu andıran ÖSO’ya ardına kadar açarsanız, karşınızda bir “Kuzey Suriye” bulursunuz. Bu son derece öngörülebilir gelişmeyi dahi görememiş, hesaplayamamışsanız, şapkanızı önünüze koyup düşüneceksiniz...
Geçtiğimiz şubat ayındaki Cilvegözü saldırısı, çok açık bir “işaret” idi. Uluslararası planda Rusya ve Çin’in, bölgesel planda İran ve Lübnan Hizbullah’ının desteğiyle kendisine aylarla ömür biçilen Esad iki yıldır direniyor. Ama Türkiye’ye savaş ilan edecek hâli de yok. Peki, ne yapacak? Bu sorunun muhatabı da herhalde MİT analistleri olsa gerek...
Ortadoğu, bilinen bir şey, istihbarat örgütlerinin cirit attıkları bir yer. Bölgeyle ilgili olan güçler, istihbarat örgütlerinin bölgedeki etkinlikleri ve onların oluşturdukları, hazırladıkları ortam ve olanaklar üzerinden tutum belirler ve etkili olmaya çalışırlar. “One minute!” çıkışıyla Arap halkları nezdinde itibarı tavan yapmış olmak bir “etkinlik” göstergesi olmuyor tek başına...
Bu yazının ana fikri şu Kürtçe atasözünde: Her giha lı ser koka xwe şin tê (Her ot kendi kökünde yeşerir).
***
Yazılarımın yakın takipçileri arasında “ulusolcular”ın yanısıra bir de “yeminli yandaş” olarak tanımlanabilecek bir kesimin bulunduğunu iyi biliyorum. Bunlar en ufak bir eleştirel yaklaşım karşısında dahi “aman AKP’nin iktidarına helal gelmesin” diye sürekli teyakkuzdalar. Şimdi de heybelerinden “Ne yani Suriye’deki zulmü seyir mi etseydik” türü sorular çıkartacaklarını tahmin edebiliyorum. Yapabilirlerse pazartesi gününe kadar sabretsinler. Çünkü “Ortadoğu dersleri” bitmedi, pazartesi günü devam edeceğim.
Twitter: @CaferSolgun