Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

ABD-Türkiye: Herkesin tezi kendine

 

Başbakan Tayyip ErdoğanAmerika ziyaretinde Suriye konusunda “geri adım atmadı”.ABD Başkanı Barack Obama da öyle. Bir nevi ‘yenişememe hali’ hasıl oldu. belki daha mühimi Türkiye’nin ‘aciliyetlerinin’ karşılığının olmaması....

Obama, Suriye hükümeti ile muhalifler arasında siyasi geçiş sürecini zorlayacak Cenevre-2 konferansı için kararlı durdu. ABD’nin tek taraflı harekete geçmeyeceğinin altını çizdi. Başbakan ise incelikli biçimde Obama ile basın toplantısında “tonunu düşük tuttu”, Washington’da verdiği diğer mesajlarda iseCenevre-2 sürecine “gönülsüzlüğünü” sergiledi. Asıl mesele Başbakan’ın “aciliyet” vurgusunun uluslararası çerçevedeki önceliğinin tartışmalı olmasıydı.

Erdoğan’ın, 2009’dan beri ilk kez gittiği Beyaz Saray’da Obama ile görüşmesi sonrası “kimin kimin pozisyonuna yaklaştığı” soruları eşliğinde ortaya şu tablo çıktı:
 

Obama’nın vurguları

» Esad’ın “meşruiyetini çoktan yitirdiği” kanaatlerini yineledi, ancak gidişi için “Er ya da geç”demekle yetinirken, bu konuda “Sihirli formül yok” sözleri dikkat çekti. Suriye’de radikal İslamcı unsurlarla ilgili kaygıları andı, yeni Suriye’nin tüm etnik ve dinsel çeşitliliği yansıtılması gerektiğini söyledi. Rusya ile uzlaştıkları Cenevre-2 konferansına atıf yaptı. Türkiye’nin altını çizdiği “kimyasal silahlar” meselesinde selefi George W. Bush yönetiminin Irak’ta başvurduğu kitle imha silahları yalanına düşmeyeceğini ortaya koydu. “Kırmızı çizgi” retoriğini ABD’nin “dost ve müttefik ülkelerin güvenlikleri” vurgusuyla tekrarlamakla birlikte “daha fazla ve net kanıta ihtiyaçları olduğunu” yineledi. Her zaman olduğu gibi “diplomatik ve askerî adımları” saklı tutmakla birlikte “uluslararası toplumla birlikte baskıyı arttırmaktan” söz etti. ABD’nin Suriye meselesini tek taraflı olarak çözemeyeceğini ısrarla dile getirdi.
 

Erdoğan’ın vurguları

» Türkiye’nin süreci hızlandırmaya çalışacağını belirtip “aciliyet” vurgusu yaptı. Bu çerçevede BM Güvenlik Konseyi’nin etkinleşmesi için Rusya dâhil bölge ülkelerini ziyaret edeceğini söyledi.“Esad’sız bir hükümetle siyasi geçişi sağlayarak daha fazla kan akmasının önlenmesi” için ABD ile “konsensüs içinde olduklarını” söyledi. Şam’ın “kimyasal silah kullandığı” ve“ellerinde kanıtlar olduğu” iddiasını yineledi. “Terörist örgütler” ifadesi dikkat çekiciydi. Peki, kimi kast etti? Hakikaten Cihatçı unsurları mı? Zira Türkiye daha önce Nusra Cephesi’ni ‘terör örgütü’ saymayı dışlamıştı. ABD Dışişleri ise aralıkta “terör örgütleri” listesine aldığı Nusra Cephesi’nin lideri Muhammed el Jawlani’yi görüşme öncesinde”özel olarak tanımlanmış küresel terörist” ilan etti. Ayrıa gruplar ve Hizbullah etkili. Başbakan Türkiye’de süreç varken, Kürtlerin PYD’sini kast etmemiş olmalı.
 

BM Güvenlik Konseyi’ne atıf ver ama...

Başbakan’ın mesajları basın toplantısı sonrası değişti. Brookings Enstitüsü’ndeki konuşması ve sonrasında “uçuşa yasak bölge” için kararın BM Güvenlik Konseyi’ne ait olduğunu söylese de hemen Türkiye’nin tezini sıraladı. “Muhaliflerin karada hâkim olduklarını” iddia etti, “hava hâkimiyetinde zaafları var” dedi. Şu sözleri Cenevre-2 gönülsüzlüğünün tezahürüydü: “Cenevre sürecini biraz daha ilerletelim diye bir düşünce sözkonusu. Biz bu duruma yönelik Türkiye olarak bir desteğimiz olabilir. Ama bu sürecin uzaması hâlinde Esed’e zaman kazandırmamalı.” ABD’nin arzuladığı gibi “muhalifleri masaya oturmaya ikna etmek yerine“Esed’in olduğu bir geçiş hükümetiyle bu işin çözülmesinin mümkün değil. Muhalifler kabul etmez” dedi.
 

Joe Biden’ın ikazı

ABD Dışişleri’ndeki yemekte Başkan Yardımcısı Joe Biden’ın sözlerine de bakmalı: “Burada bizi bekleyen zorluklar sadece Esad’ın gitmesi değil ama o ayrıldıktan sonra istikrarlı, güvenli, demokratik ortamın hazırlanması. Çünkü Suriye halkının acılarını durdurmanın tek yolunun bu olduğunu düşünüyorum.” Bu sözler akla “Esad’ın ne pahasına olursa olsun gitmesini istemedikleri” fikrini düşürdü.

 

Tüm yollar Cenevre’ye çıkmıyor

Suriye hükümeti ile muhalifleri buluşturacak Cenevre-2 konferansı için 10-15 haziran tarihleri zikrediliyor. BM Genel Sekreteri Ban ki Mun, cuma günü Rusya’nın Soçi kentinde Dışişleri BakanıSergey Lavrov ile görüştü. Ban, Suriye konusunda “momentumun yitirilmemesini” istedi. BM diplomatları tarafların hazırlıklarına göre tarih değişikliğine kapı aralıyor. Rivayet o ki, Suriye yönetimi kendisini temsil edecek müzakereci listesini Rusya’ya verdi.
 

Rusya İran’ı istiyor Fransa direniyor

Muhalif cephenin “gönülsüz formülü” ABD yönetiminin isyanın ilk yılının sonunda dile getirdiği, Irak’taki gibi devletin çöküşünün kabul edilemeyeceği görüşünden hareketle “Esad’sız Baaslı”çözüm. Suriyeli muhalifler, Batılı ve Arap destekçileriyle 22 Mayıs’ta Ürdün’de toplanacak. Fakat şimdiden kılıçlar çekildi.

Lavrov, Rus Dışişleri’nin internet sitesinden dikkat çekici bir açıklama yayınladı. “Bazı Batılı ülkelerin konferansa katılımı, gündemi ve hatta sonucunu önceden belirlemeye çalıştıklarını” savundu, rahatsızlıklarını dile getirdi. Lavrov, konferansa İran’ın katılımının önemli olduğunu vurguladı. Fransa derhal istikrara tehdit teşkil ettiğini” savunduğu İran’ın“konferansa katılımının anlaşılmaz olduğunu” duyurdu. Ama diplomatik kaynaklar, ABD’nin şu aşamada “kimsenin katılımını dışlamadığını” aktarıyor.

ABD ile Rusya’nın “mutabık” göründüğü diplomatik müzakerelerde “Esad’ın geçiş süreci hükümeti aşamasında Moskova tarafından geri çekilmeye ikna edileceği” bir sonuç. Amerika’daki “şahin” kanat Obama’yı radikal İslamcı unsurların daha da güçlenmesi kaygısı eşliğinde eyleme çağırsa da Washington’da şimdiden bu iş uzarsa “Suriye’nin İran’ın Vietnam’ı olacağı”söylemi devreye sokulmuş durumda. ABD “karadan müdahaleyi” zaten dışlıyor. İran’ın iş uzarsa Şam’a yardıma eli mahkûm görülüyor. İran Dışişleri Bakanı Ali Ekber Salihi 7 mayıstaki Ürdün ziyaretinde Şam’a masaya oturmasını salık vermiş, fakat “Nusra cephesi ile değil” vurgusu yapmıştı.

Rusya da görünürde krizin diplomasiyle çözümünden yana. Ama petrol fiyatlarının düzeyi ekonomik sıkıntı içindeki Moskova’yı yakından ilgilendiriyor. Kriz çözülürse varil başına 50 dolara düşebileceğini söyleyen bile var. Rusya kendi cephesini “tahkim ediyor”. Muhaliflere denizden silah yardımını önleyebilecek “karadan denize” Yakhont füzeleri Şam’a teslim edildi. ABD Genelkurmay BaşkanıMartin Dempsey bunu “Zamanlaması talihsiz” diyerek eleştirdi. Ruslar ise alımın çok önceden yapıldığını söyleyerek kendini savundu. Suriye’ye alımı yine önceden yapılmış S300 füze teslimatı kozunu da elinde tutuyor.
 

Muhalefet konferans öncesi silah istedi

Batı cephesinde “silah kozunu” gösterme “görevi” Britanya ve Fransa’da. Britanya BaşbakanıDavid Cameron, ABD çizgisinde görünse de muhalifleri silahlandırma seçeneğini canlı tutuyor. 1 haziranda dolacak olan AB silah ambargosunu gevşetme çabasındalar. Suriye Ulusal Koalisyon’un sözcüsü Halid Salih, “Cenevre-2 masası” kurulmadan sahada güç dengesini düzeltmek için Batı’dan silah istedi.

Muhaliflerin baş silah tedarikçileri Suudi Arabistan ile Katar’ın “İhvan’ın etkinliği sebebiyle arasına“kara kedi girdi”. İronik fakat Riyad, İhvan’ın “kendisinin başına dert açacağından” hareketle hem muhalefet içindeki “ılımlı kanada” oynarken, sahadaki radikal unsurları destekliyor.
 

Aciliyeti olan iki ülke: Türkiye ile İran

İsrail’e gelince... Güvenlik çıkarlarından yaklaşıyor, önceliği İran, şimdilik Suriye’deki el Kaide unsurlarını “talî” görüyor. Başbakan Benyamin Netenyahu, geçen hafta günü birlik Soçi’ye gidip Rusya lideri Vladimir Putin ile görüştü. Derdi Şam ve Şam aracılığıyla Hizbullah’a gidebileceğini öne sürdüğü S300’lerin teslimini engellemekti.

Bu denklemde İran ile birlikte “aciliyeti” olan ülke Türkiye. Zira Reyhanlı olayı, Suriye’nin Türkiye’ye olası maliyetlerinin ilk güçlü ifadesi. Ancak Ankara’nın iç savaş iki yıla yaklaşırken geçen ocakta onay vermek durumunda kaldığı “Esed’siz Baaslı” çözümün gerçekçiliği de çok tartışmalı.

Cenevre-2 neresinden tutmaya kalksak “elimizde kalıyor”. Suriye’de kanı durdurabilecek müzakere ve barış umutları bir türlü “yenişemeyen tarafların” jeopolitik rekabet ve çıkarlarına kurban gidecek...

 

Gül Bahçesi’nden Gazze teyidi

Erdoğan-Obama görüşmesinin diğer dikkat çekici sonucu Başbakan’ın Gazze ziyaretini teyidiydi. Erdoğan, Gazze’ye haziranda gideceğini söyledi, turuna Batı Şeria’yı da kattı. İsrail- Türkiye normalleşme süreci çok başlardaken, Gazze’ye ablukanın sona ermesi zor görünürken, ABD yönetimi bu ziyarete açıkça itiraz etmişti. Ama Kerry’nin nisanda yaptığı çağrı geri tepti. Erdoğan, ortak basın toplantısında ziyaret tarihini açıkladı, bunun barışa hizmet edeceği umudunu dile getirdi. İsrail-Filistin meselesinde ise el Fetih ve Hamas uzlaşmadan sonuç alınamayacağını anımsattı. Peki, Erdoğan, Gazze’ye hangi rotadan gidecek, Batı Şeria’ya hangi rotadan? İsrail üzerinden mi, Mısır-Ürdün üzerinden mi? Kilit soru bu. ABD ile serbest ticaret anlaşması görüşmelerine başlanması için Yüksek Düzeyli Çalışma Komitesi kurulması ve görüşme sonrası Moodys’in Türkiye’nin kredi notunu yatırım yapılabilir seviyeye çıkartması temasların belki de en can alıcı sonucu.

 

Müslümanlar birbirini keser, merhamet hak getire!

Suriye’deki iç savaşta sahadaki şiddet kan donduracak düzeyde. Müslümanlar dünyada adeta birbirini kesen kasaplar görüntüsüne bürünüyor. Zulüm görenin de ‘zalimleşmesini’ meşrulaştırdığı, merhamet ve insanlığın hak getirdiği bir Suriye...

Önceki hafta rejim yanlılarının Banyas ve Baida’daki Sünni katliamıyla sarsılmıştık. Geçen hafta ise Hatay bölgesinde de etkili olan Faruk Tugayları’nın Ebu Sukkar diye anılan Hums komutanı Halid el Hamad’ın tekbir sesleri eşliğinde ölü bir Suriye askerinin cesedini parçalayıp ciğerini/kalbini ısırırkenki görüntüleri geldi. İnsan Hakları İzleme örgütünden Peter Bouckaert, görüntülerin orijinalliğini, “Düşmanın bedeninin kesilmesi savaş suçudur. Buradaki daha ciddi husus karşı karşıya olduğumuz şiddet ve mezhepçi retorik” sözleriyle açıkladı. Ebu Sukkar skype aracılığıyla Time dergisine olayı doğruladı, testere ile kestiği bir başkasının görüntüsünün olduğunu da rahatça söyledi.

Çarşamba günü Cihatçılar kontrolündeki Rakka’da Banyas’ın intikamı olduğu söylenerek gözleri bağlanmış üç Suriye askerinin infaz görüntüleri çıktı. Perşembe de Nusra Cephesi’nin Deyr el Zor’da katliamla suçlanan 11 Suriye askerinin infazı.

İnsan Hakları İzleme, artık durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne havale etme noktasında. Ortadoğu direktör yardımcısı Nedim Huri,“Suriye muhalefetinin bu şiddeti kınaması yahut hükümeti sorumlu tutması kâfi değil. Muhalefet güçlerinin bu olaylara bir son vermesi gerekiyor” diye çıkıştı.

Yaşananlar BM Genel Kurulu’na yansıdı. Esad yönetimini kınayan tasarı onaylandı fakat 193 üye ülkede Suriye muhalefetine bakışın değişmekte olduğunun işareti geldi. Geçen ağustosta benzeri kınama tasarısına 133 ülke onay vermiş, 12 ülke reddetmiş, 31 ülke çekimser kalmıştı. Bu kez onay veren ülke sayısı 107’ye düştü, 12 ret oyu sabit kalsa da çekimser sayısı 59’a çıktı. BM’deki üst düzey bir diplomatın şu sözleri manidar: “Geçen ağustosta bu metne pek çok ülkenin ‘kazanan taraf’ gördükleri için oy verdiklerine ikna oldum. Artık o kadar emin değiller. Üstelik şimdi İslamcılar da var, terörist faktörü daha fazla ortada.”

Körfez monarşilerinin Suriye’nin BM sandalyesinin muhaliflere verilmesi talebinin de kabul görmediğini ekleyelim. Sebebi de birçok ülkenin bir gün isyandan korkması..


[email protected] 
@ceydak

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’