Düne bakarak bugünü anlamak (3)
Ülkenin modernleşmesi adına “devrim kanunları” olarak adlandırılan bir dizi yasa ile üstyapıda yapılan köklü değişiklikler sonucu toplumun benimsediği kültür değerleri ve yaşam biçimi alt-üst edilerek dumura uğratıldı.
Bu değişimlere karşı çıkanlar ise “Takrir-i Sükûn” Kanunu uyarınca “İstiklal Mahkemeleri”nce susturulup, tasfiyeye uğradılar.
Özellikle Kürt toplumu üzerinde baskı ve kıyımlar yoğunlaştı. Olağanüstü yetkilerle donatılan “Bölge Müfettişlikleri”nin hukuk dışı uygulamalarıyla bölge halkı sindirildi.
Atatürk’ün vefatı ile İNÖNÜ dönemi, yani “MİLLİ ŞEF” dönemi başlamış oldu.
1923-1927 arasındaki “Tek Parti Devleti” dönemini, 1945 yılına kadar devam edecek olan“Kemalist Tek Parti” dönemi izledi.
Cumhuriyet Halk Fırkası her bakımdan bir iktidar tekeli kurdu. 1931’deki parti kongresinde Türkiye’nin siyasal sistemi “Tek Parti Sistemi” olarak ilan edildi.
1924 Anayasa’sına göre bütün iktidar, ulusun egemenlik iradesinin tek meşru temsilcisi olan TBMM’deydi. Bu sadece biçimsel görüntüden ibaretti. Aslında tek parti egemenliği altındaki Meclis üyeleri fikirlerini ancak kapalı Meclis toplantılarında açıklayabilirlerdi. Grup toplantılarında alınan kararlara milletvekilleri uymak zorundaydı. O bakımdan oylamaların önceden sonucu biliniyordu.
Partiyle devlet özdeşti. Partiyi egemenliği altında tutanlar da partinin fiili genel başkanı olan başbakan ve genel başkan olan cumhurbaşkanıydı.
1930’da bir “vesayet demokrasisi” adına izin verilen “Serbest Cumhuriyet Fırkası”nın Ekim 1930’da yapılan belediye seçimlerinde 503 belediyeden 30 belediyeyi kazanmasına dahi tahammül edilemeyerek 16 Kasım 1930’da bu parti kapatıldı.
Bu deneyimden sonra “tek parti” ülkedeki tüm toplumsal örgütleri kendi denetimi altına aldı ve bir kısmını tasfiye etti. Bunun en dikkat çekici örneği 1924’te kurulan, milli mücadelede etkin olmuş “Türk Kadınlar Birliği” Halk Fırkası’nın 1935’teki olağanüstü kongresinde partinin liderliğinin isteği üzerine kendisini feshetti.
Kemalizm, asla tutarlı ve kapsayıcı bir ideoloji olmadı. Kemalizm, bir tutum ve kanılar bütünüydü. Kemalizmin temel ilkeleri 1931 parti programının içine adeta serpiştirilmişti. Bunlar; cumhuriyetçilik, laiklik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik ve inkılâpçılıktı.
Laiklik ve milliyetçilik “Jön Türk” ideolojisinin en belirgin özelliğiydi. Laiklik, sadece devletle dinin ayrılması değil; dinin kamu yaşamından çıkarılması ve dinin üzerinde devletin tam denetiminin kurulması olarak algılandı.
Aşırı milliyetçilik yeni bir ulusal kimliğin oluşturulmasında başlıca araç olarak kullanıldı ve dinin yerine ikamesi amaçlandı.
Kurulan Cumhuriyet’in içerisinde “cumhur” yani halkın olmayışı, kısacası Cumhuriyet’in demokrasi ayağının yokluğu, devletle toplumu ayrıştırdı, devletin toplumu kategorize etmesi sonucunu doğurdu.
Laikliğin çarpıtılmış yorumu, her şeyden önce inançları ve inananları ayrıştırdı, onları gözetim altına aldı, toplumsal yaşamdan uzaklaştırarak ötekileştirdi.
Zorunlu uluslaşma hareketi ve bunun temel aracı şoven milliyetçilik, başta Kürtler olmak üzere Türklerin dışındaki diğer halkları ve halk topluluklarını dışladı.
Geriye devleti yöneten sivil ve askerî bürokrasi ile az sayıda seçkin kaldı.
Bu seçkinci ve bürokratik yapı egemen güç olarak devleti ve ulusu yönetti ve bu yönetim biçimini tanrısal bir hak olarak algıladı.
İlerde değinileceği gibi, 1946’da Türkiye’nin çok partili sisteme geçişi ve 1950’den itibaren demokratikleşme sürecindeki siyasi kargaşa ortamının kaynağı; ülkeyi yönetme, yani iktidar erkinin kullanılmasını kendileri için tanrısal bir ayrıcalık olarak gören bu seçkinci, bürokratik elit ile iktidarın meşru kaynağının millet olduğunu savunan ve bu hakkı meşru yollarla ele geçirmeye çalışan halk arasındaki mücadele olduğu gerçeğidir.
İkinci Dünya Savaşı’nın sonucunda Faşist ve Nazi diktatörlükleri sona erdi.
Savaş sonrasında iki kutuplu bir dünya oluştu. SSCB’nin öncülüğündeki komünist blok ile, ABD’nin öncülüğündeki “hür ve demokrat” kesim.
SSCB ile komşu olan Türkiye, SSCB’nin toprak talebi tehdidi karşısında, “Batı Dünyası”nın desteğini almak ve NATO askerî güvencesini sağlamak amacıyla çok partili sistemi kabul etti.
1945 seçimlerine, eski CHP’li Bayar ve Menderes’in liderliğinde kurulan Demokrat Parti ile açık oy, gizli tasnif gibi anti-demokratik bir sistemle gidildi..
Haftaya devam etmek üzere...
*
Geçen yazıda Cumhuriyet’in ilanı sehven 23 Nisan olarak yazılmıştı. 29 Ekim 1923 olarak düzeltir, özür dilerim.
http://www.taraf.com.tr/dengir-mir-mehmet-firat/makale-dune-bakarak-bugunu-anlamak-3.htm