Tekno emperyalizm...
Bildik kavramlar, siber teknoloji çağında, cin çarpmışa dönüyor. Bu kavramlardan biri de emperyalizm... Google, Facebook ve Twitter’ın olduğu bir dünyada, eskinin devlet emperyalizmi, geçerliliğini giderek yitiriyor. Artık dünya halklarını avucunun içine alan, bu türden dev teknoloji şirketlerinin yarattığı bir tekno emperyalizm var.
Hani yanlış da anlaşılmasın. Hele ki sosyal medyanın halka ciddi bir güç sağladığı şu kritik günlerde hiç yanlış anlaşılmasın... Facebook’u da Twitter’ı da Google’ı da iyi ki varlar. Yararları say say Erzurum’a yol olur... Ama bütün bu iyi şeyler, kafamızdaki soru işaretlerini içimize atmamıza neden olmamalı.
Önce iyi şeylerden başlayalım.
Facebook da Twitter da Google enstrümanları da aslında yeni çağın tekno devletleri olarak hayatımızdaki yerini alıyor. Düşünün bir; Google genç yaşına rağmen daha şimdiden pazar değeri bakımından dünyanın üçüncü büyük şirketi oldu. Ya Facebook...Facebook nüfusu diye bir şey var ve bu nüfus dünyanın her coğrafyasından insanı kapsıyor. Mayıs başında sayıları 1,11 milyarı aşan Facebook ahalisinin ortak bir kültürü var; dil farklı, ulus farklı, düşünce farklı ama biraradalar... Orada herkes hâlinden mutlu, zaten değilsen çekerMyspace’e gidersin canım, ne olacak yani... Seni bağlayan bir kural yok, senden vatandaşlık soran, pasaportu zorunlu kılan, vize isteyen yok...
İşte bu gönüllü biraradalık insanları ister istemez eski devlet-vatandaş ilişkisini sorgulamaya itiyor, belki bu ilişkiyi anlamsız bulmalarını bile kolaylaşıyor. Klasik devletlerin ne kadar çeşitlilikten de bahsedilse, baskın değerleri var: baskın etnik yapı, dil...Sonra ortak tarih var, insana bazen bıkkınlık veren kuruluş efsaneleri var... Ancak bütün bu iplerle işlenmiş kanaviçe şimdi ilmek atıyor, sökülüyor... Facebook’u şöyle derin derin bir gözden geçirin: Orada yaşayan insanların kendi kişisel değerleri baskın: onların yediği yemek, onların ruh hâli, onların ilişkileri, onların görüşü, onların beğendikleri, vs. vs. vs... Facebook’ta kendilerini her yönüyle daha rahat sergileyebiliyor bireyler, özgürlüklerini orada daha maksimize etme güçleri var...
Nitekim sosyal medyanın bu kullanım mimarisinden bakınca, Taksim’i ve Gezi gençliğini de daha iyi anlayabilirsiniz...
Peki, sözkonusu tekno devletlerin kaygı yaratan yanları neler? Tekno devletler de tıpkı varolan klasik devletler gibi bizim sayemizde para kazanıyorlar... Farkları şu; klasik devletlerin ancak özel izlemelerle elde edebilecekleri bilgiler onlarda zaten var. Sizin neleri sevdiğiniz, ilgi alanlarınız, ne satın aldığınız, neyi okuduğunuz, nerede olduğunuz, arkadaşlarınız, onlarla ilişkinizin yoğunluğu ve o günkü ruh hâlinizi bile bilebiliyorlar. Yani ellerinde bizlerle ilgili çok güçlü bir datalar var. Bu dataları ise şirketler için kullanıyorlar, onlarla bizim aramızda çöpçatanlık yapıp para kırıyorlar.
Bu süreç, bazı insanlarda kontrol edilme, deşifre olma ve mahremiyete tecavüz gibi endişelere yol alabilir. Ancak tersinden bakın biraz, sürece ille de negatif anlam yüklemeniz gerekmez, hatta belki her şeyin böyle olması daha bile iyi... Hem şu da var; devletlerden şeffaflık talep ediyorsak, önce biz vatandaşların şeffaf olması gerekmez mi...
***
Mutlu olmanın en önemli sırrı bu yazıda
Harvard Business Review sürekli takip ettiğim bir dergidir. Online’dan, bu derginin blogundaki yazıları bedava okuyabilirsiniz... İnanılmaz zihin açıcı malzemeler var... Son okuduklarımdan aklımda kalan ise bir mutluluk araştırması.
Klasik bir tartışmadır; parayla mutluluk satın alabilir misiniz alamaz mısınız?.. Evet, aslında alabilirsiniz, ancak bildiğiniz şekilde değil... Mesela paranız çok olunca ne yaparsınız; bir ev daha, daha lüks bir araba, bir yat vs. vs. vs... Ancak kendiniz için yaptığınız harcamaların mutluluğa en ufak bir katkısı olmadığı anlaşılmış. Ve insanı mutlu eden şey neymiş biliyor musunuz, başkaları için yaptığınız harcamalar... Birine bir şey almak, yedirmek içirmek insanı daha çok mutlu ediyormuş yani.
Sadece zengin ülkelerde değil, açlığın kol gezdiği Afrika gibi fakir ülkelerde de aynı sonuç çıkmış.Adamın çok az parası var, kendine değil de başkasına harcayınca mutlu oluyor. Bu durumu gören Google gibi firmalar, hemmeen hareket geçmişler. Her ay her bir çalışanın hesabına 150 dolarlık minik bir fon ayrılıyor. Siz bir çalışan olarak o fonu kendiniz kullanmıyorsunuz, şirket içindeki başka bir çalışana vermek zorundasınız. O ay kime layık görüyorsanız ona veriyorsunuz parayı ve mutlu oluyorsunuz.
Şimdi aranızdaki varlıklı okurlara benden bir çağrı... Paranızı tek başınıza yemeyin, biraz da şu yazarınıza yedirin, mutlu olun... Bakın, sırf siz böyle güzel yazılar okuyasınız diye ben saçımı başımı ağarttım; hakkımı isterim, karşılığında mutluluk var :))
twitter.com/hidirgevis