Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Suriyeli Kürtler niye telaş yarattı?

 

Arap isyan dalgası ile lugatımıza giren ‘Arap Baharı’ ifadesi kısa süre içinde tartışmalı hale geldi, ‘sonbahar’, ‘kış’ sıfatları dillerden düşmez oldu. Teslim etmeli ki, bölgede bir ‘bahar’ yaşanıyorsa o da ‘Kürt Baharı’. Bu saptamayı nisan sonunda Süleymaniye’de konuştuğum Barham Salih yapmıştı. Kürtler, Irak’ta geniş özerklikleri ve hatta de facto bağımsızlığı yaşamakta. Türkiye’de ‘çözüm sürecinde’ inisiyatifi ele almış durumdalar. Sırada Suriye ve hatta belki de İran var...

Hal böyleyken Suriye’de 2.5 yıla yaklaşan iç savaşın ‘İslam enternasyonalizmine’ çevrilmesinde katkısı aşikar olan Türkiye, aniden ‘Suriyeli Kürtler özerklik ilan ediyor’, ‘Buna izin verilemez’ telaşına kapılıverdi! İnsan düşünmeden edemiyor. ‘Tarih tekerrürden ibarettir’ denilecek şekilde yeni yeni ‘kırmızı çizgiler’ mi imal edilecek? Amerikan yönetiminin ‘terör örgütleri’ listesindeki Nusra Cephesi gibi el Kaideci gruplar artık aleni biçimde mi desteklenecek? En mühimi, Türkiye aslında 900 kilometreyi aşkın sınırının ötesinde, neyi destekliyor?
 

Cihatçılarla çatışmalar

Sorulacak soru çok. Önce Rojava’da (Batı Kürdistan) yaşananlara bakalım... Geçen hafta bölgedeki en etkili ve örgütlü güç olan PYD (Partiya Yekittiya Demokrat- Demokratik Birlik Partisi) ve silahlı kanadı YPG (Yekittiya Parastina Gel-Halk Savunma Birlikleri), el Kaideci gruplarla çatışmaların akabinde kazanımlar elde etti. Ceylanpınar’ın karşısındaki Sekeraniye sınırı (Arapça Resulayn) ve bölgenin önemli petrol sahası Rumeylan’da kontrolü eline aldı. Salı gününden bu yana 29’dan fazla insanın öldüğü çatışmaların ardından cihatçı gruplar Türkiye’ye çekilmek zorunda kaldılar. Bunlar el Kaide’ye bağlılık beyan etmiş Nusra Cephesi ile Irak ve Levant İslam Devleti’nde başkası değil. Militanları arasında Tunuslu, Cezayirlı, Mısırlı, Afgan ve Türkler varr. Türkiye’nin lojistik desteğinin tartışmalı yanı kaldı mı bilmem. Fakat Kürt kaynaklara göre, en son yakalanan üç Tunuslu, sınırı Türk askerleri eşliğinde geçtiklerini anlatmış.
 

Cihatçılarla çatışmalar

Anımsayalım, PYD Suriye krizinin başından beri ne demişti? Suriye’deki içsavaşta ‘tarafsızlık’ vurgusu yapıldı. Kürtlerin çıkarlarının gözetileceği, ‘bekle gör’ politikası izleneceği belirtildi. Hedef olarak ‘Suriye içinde demokratik özerklik’ konuldu.

Peki şimdi cihatçılarla yaşanan çatışmaların ardından yapılan ne? Kürtler Kobani ve Amude’de yönetime de facto el koymalarının birinci yıldönümünde Kürt Yüksek Konseyi’nin bir geçici hükümet oluşturacağını duyurdu. Gerçi PYD lideri Salih Müslim, yerel yönetim planının hala tartışıldığını söylüyor, amaçlarının ayrılık olmadığını ‘Suriye’nin siyasi birliği yeniden sağlanıncaya kadar geçici bir yerel yönetim oluşturmak olduğunu’ belirtiyor. Müslim, yerel idare planının taa 2007’de ortaya atıldığını ve meselenin Demokratik Değişim için Ulusal Koordinasyon Komiteleri ile tartışıldığını ekliyor. Bu plan, yerel hizmetleri görece, ekonomiyi ve ticareti düzenleyecek bir yerel yönetim içeriyor. Bölgedeki Kürtlerin yanı sıra Araplar ve Hıristiyanlarlarla birlikte ‘halk komiteleri’ kurulacak. Plan, geçici hükümetin üç ay içinde işe koyulması ve altı ay içinde seçim de içeriyor. Tam fonksiyonlu çalışamasa da El Rumelian petrol yatakları da kullanılacak.
 

Gelişmeleri ‘miladı’ 22 Haziran 2012

Bunlar elbette ‘özerkliğin ayak sesi’. Barzani arabuluculuğunda Kürt Yüksek Konseyi’ni kurmuş Kürtlerin aralarındaki sorunlara karşın mühim bir gelişme. Yerel idare için şimdiden bir anayasa taslağı hazırlandığı ve referanduma gidileceği iddiası eksik değil.

Gelişmelerin miladı aslında 22 Haziran 2012’de Türk savaş jetinin düşürülmesi desek yanlış olmaz. Hemen akabinde Türkiye yeni angajman kurallarını devreye soktu. Bunun ilk sonucu, Suriye ordusu güçlerinin bölgeden büyük ölçüde çekilmesi olmuştu. Bu sayede aslında bölgede fiili bir ‘tampon bölge’ oluşmuştu. Silahlı İslamcı militanların Hums ve Halep bölgesindeki etkinlikleri de buna paralel olarak arttı. Fakat bir sorun vardı, bölgede yaşayan Kürtler! Barzani’nin devreye girmesi sayesinde Suriye Kürtleri ile silahlı muhalif gruplar arasında son bir yılda pek çok yerde ateşkes ilan edildi. Ama hiç birisi kalıcı olamadı.

Suriyeli Kürtler ile silahlı muhalefetin uzlaşamamasının sebepleri çok. En başta da siyasi ve ideolojik farklılıklar var. ‘Ilımlı ve laik’ olduğu varsayılan Hür Suriye Ordusu zaten son bir yılda bütün etkinliğini el Kaideci gruplara kaptırmıştı. Nusra Cephesi ve sonradan türeyen Irak ve Levant İslam Devleti’nin pek çok yerleşimdeki şeriat uygulamaları tartışma yarattı. Bu grupların Kürtleri rahatsız ettiği aşikar. Zira hedefleri ‘demokratik yönetim’ değil, alenen Suriye’de şeriat devleti kurmak.

Unutulmaması gereken bir başka nokta başından beri Suriye’nin sürgündeki muhalefetinin tutumu. Türkiye’nin 2011 mayıs sonundan bu yana evsahipliğini yaptığı sayısız muhalefet toplantısında Kürt meselesi gündeme taşındı. Suriye Ulusal Konseyi’nin pek çok toplantısını Kürt gruplar protestolar ederek terk ettiler. Kürt Yüksek Konseyi hep muhalefet içinde temsil mücadelesi vermek durumunda kaldı.
 

Davutoğlu’nun ‘saptaması’

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, geçen yıl Irak ile Suriye’nin farkını anlatmak için Suriye’nin kuzeyinde yekpare bir Kürt bölgesi bile bulunmadığını söylemişti. Şimdi kendisinden son gelişmeler karşısında “Suriye’nin geleceğine seçimle oluşturulacak parlamento karar vermeli. Seçilmiş parlamento oluşana kadar herkesin bu tür emrivakilerden bu tür de facto yaratma çabalarından uzak durması lazım” sözlerini işitiyoruz.

Artık Suriye’yle alakalı her gelişme için ‘Şam’da bayram namazı kılma’ deyimini kullansak yeridir! Fakat bu sefer iş daha çatallı. Zira Türkiye’de ‘çözüm sürecinin’ akıbetini etkileyecek nitelikte gelişmelerle karşı karşıyayız...
 

Ahmet Türk’ün ikazı

Kıssadan hisse... Rojavalı Kürtler, Suriye rejimi altında yıllarca ezildikten sonra konjonktür değişti, fırsatı değerlendiriyorlar. Bunu da cihatçılarla yapamayacaklarının farkındalar.

Ahmet Türk, kısa süre önce ABD ziyaretinde ‘Amerika’nın Sesi Radyosu’na konuşmuş, ‘Ortadoğu’da Kürtleri tatmin etmeden demokrasinin gelmeyeceğini herkesin farkettiğini’ söylemişti: “Suriye’de muhalefet var. Bu muhalefet el Nusra ile el Kaide ile bir değişimi gerçekleştirecekse, o değişimden bir demokrasi çıkar mı? Kürtleri dışlayarak, Dürzileri, Süryanileri, Ermenileri dışlayarak olmaz.”

Sizce de manidar sözler değil mi? Asıl mesele Suriye’ye bakıp sadece Arapları, sadece Sünnileri görmek değil mi?

 

PYD ve diğerleri...

PYD... Yani Partiya Yekittiya Demokrat- Demokratik Birlik Partisi... PYD, Suriye’de 2003 yılında kuruldu. 2004 başlarından beri de örgütlü ve geniş tabanlı bir siyasi hareket. Amacını, ‘Suriye rejimine karşı Kürtlerin demokratik ve ulusal haklarının barışçı yöntemlerle kazanılması ve geliştirilmesi’ olarak tarif ediyor. Yine Suriye’de uzun süre büyük ölçüde yok sayılan, nüfusun yüzde 10-15’ini oluşturan Kürtlerin anayasal haklara ve özerk demokratik bir yönetime kavuşturulması’ talebini yükseltiyor.
 

Salih Müslim: PKK’nın kolu değiliz

PYD’nin lideri Salih Müslim’i son bir yıldır Türk basınında sık sık gördük. İTÜ kimya mühendisliğinde okumuş olan çok iyi Türkçe bilen Müslim, pek çok demecinde, PYD’nin PKK’nın kolu gibi algılanmaması gerektiğini söylüyor. Zira Türk kamuoyunda bu eğilim hakim. Siyaseten ve ideolojik olarak çizgilerinin aynı olduğu muhakkak. Özellikle Abdullah Öcalan’ın ‘demokratik özerklik’ modelinin PYD için de geçerli olduğunu belirtmeli. Suriye’de PYD dışında irili ufaklı 14 Kürt partisi var. Ancak hiç birisi PYD’nin etkinliğine yaklaşamıyor. Bu partiler Irak Kürdistan’ı ve Mesut Barzani yönetiminin arabuluculuğunda oluşturulan Kürt Yüksek Konseyi’nde yerini alıyor. PYD’yi Rojava’da tek başına herşeyi belirlemekle itham ediyorlar. Suriye Kürdistan Demokratik Partisi, Kürdistan Özgürlük Partisi, Suriye Kürt Devrim Konseyi gibi diğer partilerin şimdiden geçici yönetim kurulmasına itirazları bulunuyor.


 

Orta sınıf refahın şarampollük hali!


Amerikan otomotiv endüstrisinin doğduğu yer, ünlü ‘Pistols’ basketbol takımı ve 1960’ların soul, 2000’lerin rap müziğinin şehri... Şimdilerde ‘Herkese bir ev, bir otomotiv’ diye bilinen Amerikan rüyasının bitişinin sembolü... Eskiden lakabı ‘Motown’dı (motorşehir) şimdi ‘Melttown’ (eriyen şehir) olsa yeridir!

Detroit’ten söz ediyoruz. Birleşik Devletler’in Michigan eyaletinin iflas bayrağı çekmiş şehrinden. Belki 20 yy. başında eski maden kasabalarının yok olması misali, 21. yüzyılda ‘yok olacak’ ilk şehir. Geçen hafta, kamu çalışanları ve emeklilik fonları da dahil borç sahipleriyle müzakereler sonuç vermeyince, Detroit şehri acil durum yöneticisi bölge mahkemesine iflas başvurusu yaptı. Bu Amerikan tarihinin en büyük kamu iflası... Şehir bütçesindeki 18 milyar dolarlık açık nasıl yamanacak meçhul. Üstelik federal yargıç iflas başvurusunu eyalet anayasasına aykırı olduğu gerekçesiyle reddetti. Sırada temyiz var.

Aslında bu şehrin uçuruma sürükleneceğinin ipuçları Michael Moore’un taa 1989’da çektiği ‘Roger&Me’ adlı belgeselde vardı. Amerikan ağır sanayinin gelişmekte olan ülkeler karşısında rekabet üstünlüğünü yitirmeye başladığının sinyalleri belki ilk kez bu filmin çekildiği ve General Motors’un genel merkezinin bulunduğu Flint’te gözler önüne seriliyordu. GM CEO’su Roger Smith 30 bin işçiye yol vermişti. Bugün GM’den atılanların sayısı 80 bini buldu. Eğer bu ‘Amerikan dinozorunun’ kapısına hala kilit vurlmadıysa tek sebebi ‘devletleştirmenin Amerikancası’ olan milyar dolarlık kurtarma paketi.

Can çekişen bir sanayi kentinde sadece işsizlik olmaz, suç olur, fuhuş olur, açlık olur... Detroit, özellikle de Flint, harap ve boş evleriyle yıkımın bir örneği. 70 binden fazla ev terk edilmiş durumda. Kamu hizmetleri feci durumda, batmış bir belediyenin kendine hayrı yok. Sokak lambalarının yüzde 40’ı yanmıyor. Zaten şehrin 1.8 milyona varan nüfusu son 10 yıl içinde erimiş, 700 bine odüşmüş. Hala evini kaybetmemiş işsizler aç kalmamak için bahçelerinde tavuk, tavşan yetiştiriyor!
 

Belediye bonoları mı?

Detroit için federal hükmet zevahiri kurtarmak için destek vermezse yıkım görünüyor! Obama, 2008’deki çöküşte otomotiv sanayine enjekte ettiği milyar dolarların aksine bu kez “Çözümü kendileri bulmalı’ tavrını koydu. Yatırımcılar, emekliler ve çalışanların sosyal hakları bir yana riskli görülmeyen belediye bonolarının aslında tam tersi çıkması bir sorun. Bu durum diğer zordaki belediyeler için kurtuluş görülen bu bonolara eskisi gibi talep olmayacağı anlamına gelir ki, bu da belediye iflaslarında domino etkisi yapabilir!

2. Dünya Savaşı’nda Detroit’te üretim modelleri değiştirilip uçak, tank ve mühimmata yönelinmiş, şehir bir dönem ‘Demokrasi Cephaneliği’ lakabını almış. Bu kez neye evrilir bilinmez Ama yaşananlar finans ve hizmetin geliştiği ülkelerde ağır sanayi göçerken yapısal dönüşümün gerçekleştirilemediği ve kent yoksullarının artık refah toplumlarında bile ciddi sorun olduğunun göstergesi.



[email protected]

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’