Gürcistan izlenimleri
Kafkasya Türkiye’nin de içinde bulunduğu bir sorunlar yumağı.
O sorunlar yumağının önemli bir parçası Gürcistan.
Bir hafta süreyle, sadece ve sadece turizm amaçlı gittiğim Gürcistan.
Turizm amaçlı gittim ama gazetecinin turist hali bile çok meraklı oluyor.
Öyle oturduğum yerde durmadan, Karadeniz sahilindeki plajlarda bir kere bile denize girmeden ülkeyi bir baştan bir başa turladım.
Batum’dan Tiflis’e, ardında Çeçenistan bulunan yemyeşil dağlardan, Azerbaycan’ın Gence kentine tepeden bakılan kupkuru tepelere, İtalyan kasabalarını andıran Sighinaghi’den (Türkçe “sığınak” kelimesinden türetilen bir isim), Abhazya sınırına kadar, Türkiye’nin kuzeydoğu komşusunun birbirinden tamamen farklı bölgelerini gezdim.
Tabii izlenimlerim oldu.
Tabii bu izlenimler yüzeysel.
Yine de bir miktar fikir veriyor.
En azından bazı sorular oluşturuyor.
Bunların birkaçını paylaşayım.
***
Doğası muhteşem güzellikte olan Gürcistan’ın siyasi, ekonomik ve toplumsal sorunların pençesinde kıvrandığını dikkatli bakan her turist bile hemen farkedebiliyor.
Çünkü turist dediğiniz müzeye gidiyor.
Ancak o müzelerde tarihin önemli bölümleri yok.
Gürcistan’da benim gezdiğim müzelerde ne Osmanlı dönemi var ne de Sovyetler Birliği.
Örneğin Batum’daki Nobel Müzesi.
Bakü petrollerinin Karadeniz’e taşınmasını konu alıyor.
Bu işi ilk başlatan 19. yüzyıl sonlarında Nobel Ailesi olmuş.
Daha sonra Rothschild’ler ve bildiğimiz Shell şirketi de dahil olmuş.
Müze oldukça yeni.
Devlet müzesi olmadığı için daha tarafsız olabileceğini düşünmüştüm.
Ama müzeden sadece 1917 Ekim Devrimi’ne kadar olan ve 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonraki gelişmeler hakkında bilgi alınabiliyor.
Yaklaşık 85 yıl kayıp.
O yıllarda Bakü petrollerinin nasıl işletildiğini, Batum’a taşınıp taşınmadığını, taşındıysa koşulların nasıl olduğunu müze görevlilerine sormak da bir sonuç vermiyor, “bilmiyoruz” diyorlar.
Gel de inan...
***
Sovyetler Birliği sadece müzelerde kaybolmamış.
Dağılan Sovyetler Birliği içinde en sağlam ekonomilerden birine sahip olan Gürcistan, bugün gözle görülür bir ekonomik durgunluk içinde.
Açıkçası, neo-liberal Devlet Başkanı Saakaşvili’nin çok övülen politikalarının da pek büyük bir başarısı olduğunu söylemek mümkün değil.
En azından gözle görülür bir başarı yok ortada.
Sovyetler Birliği döneminde kurulduğu ve Gürcü hükümetlerinin daha sonra kapattığı belli olan düzinelerle fabrika bakımsızlıktan yıkılmış halde.
Enkazı bile kaldırmamışlar, belki de kaldıramamışlar.
Aynı şekilde o dönemde inşa edilen resmi binalar, okullar ve birçok başka bina nedense kapalı ve enkaz halinde.
Bu ülke ne üretir, bu insanlar neyle geçinir sorusunun yanıtını bulmak çok zor.
Bir miktar turizm, bir miktar tarım... belki...
Buna karşılık yoksulluk, başarının aksine, gözle görülür şekilde diz boyu.
Dilenciler, bakımsızlıktan her an çökecek gibi duran evler ve modern neo-liberalizm öyküleri kaynıyor Gürcistan.
Mesela Anaklia.
Gürcistan, Gürcistan’dan bağımsızlığını ilan eden (tabii Tiflis bu bağımsızlığı tanımıyor) Abhazya sınırının tam dibinde bir turizm cenneti yaratmayı planlıyor.
İlk otelin temeli Devlet Başkanı Saakaşvili’nin katılımıyla atılmış.
Şimdilik, ikisi de dört yıldızlı olan iki otel var ama ikisinin de dört yıldızı kendinden menkul.
Hatta birinde inşaat dahi tamamlanmamış ama odalar kiralanmaya başlanmış.
Bazı odaların tuvalet kapısı kapanamıyor çünkü daha kapı mandalı ve kilidi takılmamış, kimisinde yeni takılmış musluklar duvarlardan fırlamış, yerlere sarkıyor, kiminde iki yatak dışında birşey yok.
Anlayacağınız bazı “özel girişimci”ler pek de hak etmedikleri büyük paralar kazanıyor.
Ya bölge halkı?
Anaklia’nın kuruluşu hakkında anlatılan bir hikâye onların durumunu açıklıyor.
Ailerlerinin inşa ettiği ve onlarca yıldan beri yaşadığı evler Sovyetler Birliği döneminde devlete ait olduğu için birçok Anaklialının tapusu olmadığından, oteller kurulacağı zaman kapının önüne konmuşlar.
Yeni “turizm cenneti” iş bitirici birilerini zengin ederken, onları evsiz bırakmış.
***
Ekonomi yürümüyor, fabrikalar çürüyor ama kiliseler öyle değil.
Eee, ekonomi yürümeyince insanların hoşnutsuzluğunu yumuşatmanın en kolay yolu din değil mi?
Gürcistan’da da din, tabii Ortodoks Hristiyanlık, pompalandıkça pompalanıyora benziyor.
Eski kiliselerin bakımsız olanı yok.
Yüzlerce yıl önce terk edilmiş kiliseler bile yeniden onarılıp, canlandırılıyor.
Her köşeye yeni kiliseler dikiliyor.
O da yetmiyor belli ki.
Karayollarında birkaç yüz metrede bir beş-altı metre yükseklikte devasa haçlar, yoldan geçenlere, “burası Hristiyan toprağı” diyor.
Abhazya’ya giden yollarda haçlar arasındaki mesafe de giderek azalırken, boyutları büyüyor.
Nüfusun çoğunluğunun Müslüman olduğu Acaristan’da ise cami görmek pek mümkün değil ama kiliseden ve yol kenarı haçlarından geçilmiyor.
***
Bütün bunlara rağmen Gürcistan’ın belli ki bir büyük hayali var.
AB üyesi olmak.
Bu hayalin varlığını hem Tiflis’teki meclis binasının, hem de hemen hemen her resmi binanın önünde ya da tepesinde asılı AB’nin 16 yıldızlı mavi-sarı bayrağı kanıtlıyor.
Gürcüler Avrupalı olduklarından hiç kuşku duymuyor.
Herhalde bunun nedeni, AB’deki bazı politikacılar gibi, AB’yi bir Hristiyan kulübü olarak görmeleri.
Buna karşılık, AB’ye üye olmak için yerine getirilmesi gerektiğini Türkiye halkının artık iyice anladığı şartların esamesi bile okunmuyor.
Erkekleri Türk erkeklerinden daha maço, polisi Türk polisinden çok daha hötzötçü, sorunlu olmadığı komşusu yok.
AB’ye sadece coğrafi olarak değil, kafa yapısı olarak da çok uzaklar.
Her yere AB bayrağı asmak da durumu düzeltmiyor.