Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Uluslararası değil ‘insani hukuk’ öne çıkıyor

Suriye’ye “kimyasal silah kullanımı” gerekçesiyle “sınırlı cezalandırıcı” müdahale için eller tetikte. BM Güvenlik Konseyi onayı için girişimler olsa da Rusya ve Çin vetosu yüzünden bunun heveslisi fazla değil. NATO’nun işe damgasını vurması bile şüpheli. Türkiye’nin tercihi müdahalenin uluslararası hukuk çerçevesinde yapılması. Ancak Ankara her koşulda “gönüllüler koalisyonunda” yerini almaya kararlı. Bu durumda Türkiye, BM yahut NATO çerçevesi olmaksızın yani “ilk kez hiçbir uluslararası hukuk işletilmeden” çok uluslu bir operasyona katılabilir.

Peki, Suriye’ye müdahalenin yasal zeminleri neler olabilir?

Müdahale kararı için normalde BM Şartı’nın “barış ve güvenliğe tehdit” saptamasını içeren 39. ve 42’ince maddeleri temel. Ancak Konsey’in daimi üyelerinden hiç birisinin veto etmemesi gerek. Yine 193 üyeli BM Genel Kurulu’ndan onay alma olasılığı olsa da hem zor hem de geçmişte sadece 1950’lerdeki Kore krizinde kullanıldı. Ancak 2003’te Bush yönetiminin Irak işgaliyle, çok uluslu müdahaleler için “gönüllüler koalisyonları” dönemi iyice netleşmeye başladı. Bunlar da uluslararası hukukun “insani hukuk” lehinde zorlanmasıyla hayata geçiriliyor. En önemli iki örnek 1999 Kosova ve 2011 Libya. Irak’ta tezkere Meclis’te yeter sayı almadığı için savaşa iştirak etmeyen Türkiye, “uluslararası hukuk onaylı” olan diğer iki operasyonda yerini aldı.

» KOSOVA 1999

ABD’deki Clinton yönetimi Rus vetosunu aşamadığı için BM Güvenlik Konseyi’ni by-pass etti. Bir dizi BM kararında yaşananlar “barış ve güvenliğe tehdit” diye nitelense de güç kullanımı atfı çıkmadı.

Sadece 1203 sayılı kararda AGİT’in silahsız gözlemcilerinin korunması için NATO’ya uçuş izni yer almıştı. NATO “insani savaş” argümanıyla 78 günlük hava harekâtına girişti.

» LİBYA 2011

BM Güvenlik Konseyi 17 Mart 2011’de 10 lehte, Rusya ve Çin dahil 5 çekimser oyla 1973 sayılı “uçuşa yasak bölge” kararını onayladı. Kararda muğlak biçimde “sivillerin her yolla korunması” ifadeleri yer aldı. Libya ateşkes ilan edip tüm askerî operasyonları durdurduğunu açıklasa da dikkate alınmadı. 19 Mart’ta Fransız güçleri tek başına bombardımana girişti. Onlara ABD ve diğerleri katıldı. Harekat NATO şemsiyesine sokuldu.

» SURİYE 2013

İşte Suriye için de bu iki örnek temel alınıyor. Gündeme Kosova ile giren Libya’da da anılan R2P “koruma sorumluluğu” (responsibility to protect) ilkesi, 2005’ten beri uluslararası hukuk metinlerinde var. Ama tartışmalı.

Suriye’ye özgü “kimyasal silah kullanımı” iddiasının da bu işe katılması gerekiyor. 1. Dünya Savaşı’nda yoğun kullanılan gazlar sonrası 1925 tarihli Cenevre Konvansiyonu, bu silahların kullanımını yasaklanıyor. Ama yasak üretim ve stoklamayı içermiyor. Yapılan revizyonlarla en son ulaşılan 1993 tarihli Kimyasal Silahlar Konvansiyonu’nu 189 ülke imzaladı. Suriye ise Mısır ve İsrail ile birlikte imzacı değil. Yine de askeri müdahale 1925 tarihli konvansiyona dayandırılabilir.

Buradaki sorun Suriye’nin kimyasal silah kullanımına dair kesin kanıt olmaması, yeterli araştırma yapılamaması ve muhaliflere yönelik kuşkular da bulunması. BM İnsan Hakları Komisyonu üyesi eski uluslararası savcı Carla Del Ponte, Mayıs’ta muhaliflerin kimyasal silah kullandıkları iddiasını ortaya atmıştı.


[email protected]

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’