Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Obama ‘topal ördek’ olacak değil ya!

 Amerikan Başkanı Barack Obama, Ortadoğu’yu ‘yakma’ potansiyeli taşıyan bir maceranın eşiğinde. Üstüne basa basa ‘çok sınırlı’ diye sunduğu Suriye saldırısı için düğmeye basabilirdi. Yetkisi varken Kongre’ye bir ‘savaş tasarısı’ sundu. Başına bela açtı. Afganistan ve Irak’tan çekilme ile rahat nefes almış, ekonomiye odaklanmış, yeni maceralara hevesli olmayan bir kamuoyu ve Kongre ile karşı karşıya kaldı. Hayli zorlanıyor. Şam’ı ‘cezalandırmakta’ çok kararlı, ‘itibarını masaya koydu’ desek yeridir. Aksi hâlde kalan üç yılında ‘topal ördek’ konumuna düşmesi işten bile değil! Bu da salı günü Oval Ofis’ten yapacağı ‘Ulusa Sesleniş’ konuşmasının ehemmiyetini artırıyor...


TEMEL ARGÜMANLAR

Obama’nın temel argümanları şunlar: Suriye yönetimini ‘kimyasal silah kullandığı’ gerekçesiyle ‘cezalandırmak’. 2,5 yıldır süren içsavaşta alternatif olamayan silahlı muhalifler karşısında Esad’ın elini zayıflatıp masaya oturtmak. Bölgedeki müttefiklerini ‘korumak’. İran’a mesaj yollamak... Bu hafta çok kritik. Zira ABD Kongresi’nin iki kanadında, Senato ve Temsilciler Meclisi’nde oylamalar olacak. Ve neticeye etkisi şüpheli de olsa Kongre’de geçen haftaki tartışmalar, aslında her şey olup bittikten sonra konuşacaklarımızı ortaya seriyor. Teselli niyetine!


KURMAYLAR TER DÖKTÜ

Obama, doğası gereği tıkır tıkır işleyemeyecek BM sistemini selefi Bush gibi ezip geçmekte kararlı. Fakat Kongre’yi bile sebepleri, hedefleri, uygulaması ve sonuçları konusunda iknada zorlanıyor. Sunduğu ilk ‘savaş tasarısı’nın ucu hayli açıktı. ‘Kimyasal silah kullanımıyla bağlantılı olarak Başkan’ın gerekli ve münasip bulduğu şekilde güç kullanımına başvurması’ yer alıyordu. Beklendiği üzere bu tasarı ‘çerçevelendi’. Askerî eylemlerin süresi 60 + fazladan 30 günle birlikte 90 güne çıkartıldı. Daha mühimi ‘Amerikan askerinin karaya adım atmaması’ şartı konuldu, top ustaca ‘gönüllü ülkelere’ yuvarlandı. Fakat Kongre’ye kâfi gelmedi. Geçen hafta Dışişleri Bakanı John Kerry, Savunma Bakanı Chuck Hagel ile durumdan hazzetmediği suratından anlaşılan Genelkurmay Başkanı Martin Dempsey, Kongre’nin dışilişkiler komitelerinde ter döktüler.


EL KAİDE SORGUSU


Peki, Kongre üyelerin derdi neydi? En başta ABD açısından ‘ulusal çıkarlar’... Ne Kerry, ne Hagel, ne de Dempsey, çok tatminkâr yanıtlar verdiler. Nihayetinde vardıkları yer, ‘müdahale etmezlerse ABD’nin itibarı ve liderliğinin zarar göreceği’ oldu. Bu noktada ‘kimyasal saldırıyı Suriye’nin yaptığı’ iddiası için sunulan kanıtlar, Irak savaşı yalan istihbaratının gölgesinde kaldı. Hemen her söz alan bunu anımsattı. Esad’ı zayıflatıp dengeyi muhalifler lehine çevirmeye gelince... Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in “Kerry Suriye’deki el Kaide konusunda yalan söylüyor” sözleri yankılandı. Temsilciler Meclisi’ndeki Teksaslı Cumhuriyetçi vekil Michael McCaul “İsyancı güçler kim? Kim bunlar? Bütün brifinglerde soruyorum. Ve her seferinde daha kötü oluyor çünkü bu isyancı güçlerin çoğunluğu radikal İslamcı unsurlar” diyerek çıkıştı. Kerry biraz da sinirlenerek, “Çoğunluğu el Kaideci ve kötü çocuklar olduklarına katılmıyorum. Bu doğru değil. 70 bin- 100 bin muhalif var. Belki yüzde 15-25’ine kötü çocuklar diyebiliriz” yanıtını verdi. Bu elbette ABD ve Avrupa istihbarat raporlarıyla pek uyumlu değil.

 


“11 EYLÜL’DE EL KAİDE’YE DESTEĞİ REDDEDELİM”


Fakat Kongre’deki haletiruhiyenin en keskin tezahürü Cumhuriyetçi Teksas vekili 
John Culberson olsa gerek. Kendisi, basına Senato’nun savaş tasarısını 11 Eylül tarihinde oylaması ve ‘el Kaide’yi desteklemeyi reddederek 11 Eylül kurbanlarını onurlandırması gerektiğini’ bile söyledi.

 


ARİTMETİK HESAP

Kongre liderlikleri Obama’yı destekliyor. Washington Post bir hesap yapmış. 100 üyeli Senato’da kabul için 60 oy gerek. Şimdilik 23 üye onaya gönüllü, 17’si karşı. Nihai oylama çarşamba bekleniyor ve kimileri yüzde 40 şans tanısa da kanımca ittir kaktır çıkar. Fakat Temsilciler Meclisi daha zorlu. 233 Cumhuriyetçi ile 200 Demokrat’ın bulunduğu bu kanatta onay için 218 oy gerek. Şimdilik 25 üye destek açıklamışken, 106 aleyhte oy var. Yani Obama’nın ‘tam saha presi’ gelecek. CIA da üyeler için kimyasal silah kurbanlarının görüntülerinden videolar hazırlamış.


“GEREKEN NEYSE YAPARIZ”

Yine de tasarı çıkmazsa Obama ne yapacak? Yardımcıları Kongre’ye karşı gelmeyeceğini söylese de ABD lideri G20 zirvesinin sonunda net konuştu. ‘Mevzuyu siyasete dökmediğini, masum sivillerin hedef alınmasının ABD’ye doğrudan tehdit oluşturduğunu’ söyledi, “Bu durumda Kongre konusunda kaygılanmam, Amerikan halkını güvende tutmak için yapılması gereken neyse yaparız” dedi.

 


YİNE AYNI HİKÂYE

Obama’nın beş yılında, ‘demokrasinin işgal yoluyla başka diyarlara taşınamayacağı’, ‘hasımlarla iştigal’, ‘telkinler’, ‘Amerikan askerî gücünün sınırları olduğu’, ‘dünya jandarmalığının hoş olmadığı’ vs. argümanlar işittik. Hoş askerî cephede ‘insansız hava araçlarının’ icraatları vardı. Ama vakit dolmuş demek. Yeni motto ‘insani bombalama’. Oyun sahası yine Ortadoğu. Gerekçe yine ‘kitle imha silahı kullanımı’. Bu arada petrolün varil başına fiyatı 125-150 dolara çıkacak. Günde 9,8 milyon varil üreten Suud’un cebini dolduracağına şüphe yok. Amerika’nın mali zayiatının karşılanacağına da...

***


Obama G20’den umduğunu bulamadı

G20, dünya ekonomisinin yüzde 80’ini üreten, dünya nüfusunun üçte ikisini kapsayan ülkeleri buluşturan zemin. 19 ülkeye bir de Avrupa Birliği’ni ekleyin... 2009’dan beri dünyanın en zengin sekiz ülkesinin yerini alan bu yapının liderleri yılda iki kez toplanıp küresel ekonomiyi konuşuyor. Her zirveye bir siyasi mevzunun bulaşması âdetten. Rusya’nın emperyal başkenti St. Petersburg yakınında düzenlenen bu seferki zirvenin en sıcak mevzusu ABD’nin kimyasal silah kullandığı gerekçesiyle ‘cezalandırmayı’ planladığı Suriye’ydi elbette. Beklenmedik bir sonuç da üretmedi. ‘BRICS ruhunu’ pekiştirmek dışında...


ÇİN İKNAYA ÇALIŞTI

Zirvede gözler Suriye yüzünden kapışan ABD Başkanı Barack Obama ile evsahibi Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’deydi. 20 dakika görüşmüş iki lider, ‘uzlaşamadıklarında uzlaşmışlar’. Neticede Putin, G20’yi ‘kimyasal silah kullanıldığı’ gerekçesiyle Suriye’nin BM Güvenlik Konseyi onayı olmadan vurulmasına karşı durdu. Kimyasal silahları, dünyayı Suriye yönetimine karşı ‘kışkırtmaya çalışan’ muhaliflerin kullandığı iddiasını yineledi. Müdahaleyi, askerî eylem isteyen liderlerinin ahalilerinin de arzulamadığını söyledi. Obama ise aksini söyledi, BM Güvenlik Konseyi sistemi paralize olduğunda uluslararası normlar adına konsensüs oluşturulması gerektiğini belirtti. Çin lideri Şi Jinping Obama’yı “İki kere düşünmeli” diyerek iknaa çalışmış, olmamış.


ORTAK BİLDİRİ

Sorun şu ki ABD Başkanı’nın yanına 10 lideri de katarak yayınlattığı bildiriyle oluşturduğu ‘uluslararası konsensüs’ iş başa düştüğünde çok sağlam görünmüyor. Britanya, Fransa, Kanada, Avustralya, İtalya, Japonya, Kore, Suudi Arabistan, İspanya, Türkiye... Bildirinin özeti şu: “Kimyasal silah kullanımı, dünyadaki kurallar ve bilincin ağır ihlalidir. Kanıtlar Suriye yönetimine işaret ediyor. Bu türden katliamların tekrarlanmaması için cezasız kalmaması, güçlü uluslararası tepki gerekir. Dünya Suriye’de çekilen acıları ve bölgesel istikrarsızlığı artıracak sonsuz başarısız süreci bekleyemez.”


HOLLANDE AB’YE TOSLADI

İtalya gibi müdahaleye itiraz eden, diğerleri de pek ses etmeyen ülkeler olduğundan pek etkili değil. Britanya zaten parlamento kararıyla askerî müdahale dışı. Anglo-Amerikan ittifakının yerini Franko-Amerikan ittifakıyla doldurmak için kolları sıvamış Fransa Cumhurbaşkanı Françoise Hollande da zirvede geri adım atmış. Düne kadar en hevesli olan Hollande, AB liderlerine toslayınca müdahale için karar vermeden önce BM silah denetçilerinin raporlarını bekleyeceğini ilan etti. Denetçiler 15 Eylül’ün haftasından önce raporlarını açıklamayacak. Hollande’ın yeni tutumunun sebebini AB dışişleri bakanlarının beyanlarından anlıyoruz. Almanya Dışişleri Bakanı Guido Westerwelle’den, Hollandalı bakan Frans Timmermans ve İsveçli bakan Carl Bildt’e uzanan bir cephe, ya BM denetçilerinin raporlarının beklenmesini istemiş yahut da soruna BM’de siyasi çözüm bulunmasını. Kanada, Avustralya gibi uzak diyarların ülkelerini bir parça ‘çekirdekten’ sayarsak geriye en sıkı müttefik olarak Türkiye kalıyor.


BRICS’İN IMF’Sİ

Velhasıl, G20’den çıkan tek manalı sonuç ihtiyaç duydukları kalkınma hedefleri için aralarında mini zirve düzenleyen BRICS’te. Piyasalarını geliştirmek için 100 milyar dolarlık acil fon oluşturma kararı aldılar zira. Bir nevi ‘gelişmekte olan güçlerin IMF’si’. 2014’te devreye sokulacak. BRICS’in Suriye’ye dair açıklaması ise ‘Suriye savaşının küresel ekonomiye aşırı negatif etkisi olacağından’ ibaret..

***


G20 şakası

Suriye mevzusunun ‘şaka kaldırır’ yanı yok fakat ‘şakasız da olmuyor’. G20 zirvesini ünlü Amerikalı komedyen Andy Borowitz’in The New Yorker’daki The Borowitz Report’undan okuyunca manzara şu oluyor: G20’deki ‘ortak basın toplantısında’ Putin ile yan yanayken ağzından, “Herkes sizin bir ahmak olduğunuzu düşünüyor” deyiveriyor. Gazeteciler Obama’dan beklenmedik bu sözler karşısında şaşıp kalıyor. ABD Başkanı yetinmiyor, ‘taş suratlı’ Putin’in yanında attığı 10 dakikalık tiradında “Bak, burada sadece Snowden yahut Suriye’den söz etmiyorum. Pussy Riot’a ne demeli? Ya gay karşıtı yasalar? Bunların tümü ahmakça hareketler, dostum,” diyor. Putin, gözlerini kısıp donuk sessizliğine bürünürken, Obama mevzusunu daha da ‘ısıtıyor’: “Burada böyle düşünen tek kişinin ben olduğunu sanıyorsan, yanılıyorsun. Angela Merkel’e bir sor. David Cameron’a sor. Türk adama sor. Hepsi senin ukala olduğunu söyleyecek.” Obama’nın bu patlamasının üzerine Putin, kısacık resmî bir açıklama okuyor: “Bu sıska adamdan korkmalı mıyım? Ben ayılarla güreştim.” Günün sonunda G20 ülkeleri belki de herkesin evine dönmesini içeren tasarıyı oybirliğiyle onaylıyor.

***


Rusya Akdeniz’e indi

Suriye krizi yüzünden ‘Rusya Akdeniz’e indi’ desek, yeridir. Rusya, ABD yönetimi Suriye’yi vurursa ‘savaşmayacağını’ beyan etmiş olabilir. Fakat Rus Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Irak savaşı öncesi inadının tekrarı bir yana Rus donanmasının Doğu Akdeniz’e akınına tanıklık ediyoruz. Geçtiğimiz ay ‘planlı rotasyon’ denmişti. Fakat bu planlar biraz fazla mı geniş ne! En son Nikolai Filçenkovçıkarma gemisinin yollanacağını gördüm. Rus Interfax ajansı, Novorossiysk’te demirli geminin özel bir kargo alacağını ve Doğu Akdeniz’e doğru yola koyulacağını duyurdu. Özel kargo nedir, bilmiyoruz. Karadeniz Filosu’ndaki eskort gemisi Smetlivıy ile Baltık Filosu’ndaki Nastoycivıy destroyeri Doğu Akdeniz’deki donanmaya birkaç gün içinde katılacakmış. Geçen hafta istihbarat gemisi Boğaz’dan geçti.Moskva füze taşıyıcı gemi 17’sinde bölgede olacakmış. Rus Savunma Bakanlığı’na göre Aleksander Şabalim, Amirel Nevelskoy ve Peresvet çıkarma gemisi misyonlarını icra etmeyi sürdürüyor. Onlara Novoçerkask ve Minsk çıkartma gemileri de katılacak. Kaç gemi gitti bir süre sonra sayamaz oldum. Akdeniz suları gereğinden fazla mı ısınacak ne!



[email protected]

twitter@ceydak

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’