Devlet değil mahalle baskısı
Rusya’nın, Suriye’nin “kimyasal silah stoklarının” BM denetimine verilmesi manevrası sonrası uluslararası cephede hava hafiften yumuşamış olabilir. Suriye başkentinin kalbinde bu fazla bir şey ifade etmiyor. Genel kanaat Amerikan yönetiminin bölgede büyük bir savaş patlatacak bir adım atamayacağı, eninde sonunda bir kaç füze atılsa bile işin “siyasete”, yani Cenevre-2 sürecine bağlanacağı yolunda.
MAHALLE BASKISI VAR
Farklı kesimlerden Şamlılara soruyoruz. Pek çok insan sırf fikir beyan ettiği için hedef alındığından, çoğu fotoğrafının çekilmesini istemiyor.Ebu Ahmed 45 yaşında. Eskiden rejime muhalif olan bir öğretmen. “Suriye’de 23 milyon insan yaşıyor. Çoğunluğu kentlerde ve bu savaşı kazanacağımıza inanıyor” diyor. Ebu Ahmed, dünyayı Suriye’yi bilmemekle suçluyor: “Bakın Baas Partisi bir Sünni-Hıristiyan hareketidir. Bunların söylediği türden bir mezhepçilik olsaydı, 50 yıl ayakta kalmazdı. Orduda bu kadar Sünni hâlâ durmazdı.” Ebu Ahmed’e göre, bunu iddia edenler en çok da Müslüman Kardeşler. Şöyle diyor: “Müslüman Kardeşler’in tabanı yok burada. Bunun için Bedevileri yolladılar. Sayıları yetseydi, dışarıdan onları yollamazlardı.” Nusracılarla daha ılımlı Hür Suriye Ordusu arasında fazla bir fark göremiyor Ebu Ahmed, ona göre hepsi cihatçı. Ebu Ahmed’in deyişiyle, “Kendi yaşam biçimlerini herkese dayatan teofaşistler.”
Ebu Ahmed’i sıkı bir rejim karşıtıyken, rejimi destekleme noktasına getiren “ortada ülke kalmayacak” fikri. “Suriye’de hiç özgürlük yok değildi. Ama biz 10 isterken onlar yedi verirdi. Mesela, Suriye’de Komünist Partisi var. Ama Troçkist Parti kurmak istediğimde devlet itiraz eder, izin vermez. Böyle bir saçmalık.” Ebu Ahmed’e Suriye devletinin baskıcı karakterini ısrarla sorduğumuzda yanıtı şu oluyor: “Suriye’de krizden önce devlet büyük baskı yapıyor diye düşünürdük. Ayaklanmadan sonra baskının devlet değil mahalle baskısı olduğunu anladık. Misal, devlet içkine, hayatına karışmaz. Evine kimi getirdiğine bakmaz. Ama konu komşu bakar, mahalle baskısı daha büyük.”
REFORM ENGELLENDİ
Sultan 61 yaşında. Hamidiye Çarşısı esnafından. Sünni. İki evli kızı, üç oğlu var. Birisi üniversiteyi bitirmek üzere, ikisi 13 yaşında ve ikiz. ABD yönetiminin Suriye’ye yönelik müdahale tehditleri için, “Bunu kesinlikle reddederiz. ABD’nin böyle bir hakkı yok” diyor. Ona göre, “yönetim aslında reforma gidecekti, fakat dışarıdan yapılan müdahale yüzünden başaramadı”. Sultan, “Erdoğan Türkiye için çok iyi bir adam” diyor ve ekonomik başarılara vurgu yapıyor. Bir Sünni olarak silahlı muhalefeti ve Nusra Cephesi’ni nasıl gördüğünü soruyorum. “Suriyelilerin tümü Nusra’ya karşı, kesinlikle, bana inanın. Nusra’yı kime sorarsanız sorun, aynı şeyi söylerler” diyor.Suriye’de mezhepçilik olup olmadığını soruyorum. Şöyle diyor: “Biz mezhep üzerinden bakmayız. Benim en iyi arkadaşlarım Alevidir. Benim okuduğum okulda Müslümanlar ile Hıristiyanlar sadece din derslerinde ayrılırlardı. Sıra arkadaşımın Alevi olduğunu yıllar sonra öğrendim.” Sultan’ın Suriye tarifi ilginç. Bir Sünni olsa da kendisini “Müslüman Ortodoks” olarak tanımlıyor. Bu hesapla Müslümanlık dini, Ortodoks’luk ise mensubu olduğu “ırk” (İngilizce “race” kelimesiyle ifade ediyor) Bunun sebebini de Suriyeliler Müslümanlığı seçerken, geçmiş inanışların kendilerini etkilemesi olarak izah ediyor.
HALK DEĞİŞİM İSTİYOR
Esad’ın Guta’da kimyasal silah kullandığı iddialarına ise, “Bunu bilemeyiz” yanıtını veriyor. Ona göre Hafız Esad sonrası Beşar Esad’ın iktidarı adeta “altın çağı” başlatmış: “Herkes özgürleştiğini düşündü. Ama Batılılar BOP’u devreye soktu. Dera onların planıdır. Yönetim bunu absorbe etmeyi beceremedi, edebilseydi böyle olmazdı.” Peki iş siyasi sürece dökülür de yine sandık kurulursa Beşar Esad yeniden seçilir mi?: “Hayır. Çünkü halk değişim istiyor” diyor.SURİYE KATAR’I KORUDU
Basil, 37 yaşında. Terör ve Şiddet Kurbanları Gözlemevi’nde çalışıyor. Suriye’de pek çok yeri ziyaret etmiş, Hums’a, Hama’ya gidip insanlarla röportajlar yapmışlar. Orduyla karşı karşıya geldikleri zamanlar da olduğunu söylüyor. Katar silahlı grupları ülkeye sokup desteklediğinde büyükelçilik önündeki ilk gösteriye katılmış ve Suriye polisinden sıkı dayak yemiş. “2011’in Aralık ayıydı galiba, tazyikli su da sıktılar. Yani Suriye yönetimi onca ay sonra bile Katar’ı bizden fazla koruyordu” diye anlatıyor.ERKEKLER CİHATTA
Mustafa, Hamalı. İsmaili kökenli. Uzun süre Cobar semtinde yaşamış. Fakat bir yıl önce mahallesini terk etmek durumunda kalmış. “Bize çıkın dediler, terk etmek zorunda kaldık” diyor. Cobar’dan Sahnaya’ya taşınmış. Bu semtte pek çok Sünni yaşıyor. Mustafa dışarıdan gelen mültecilerden şikayetçi: “Önce kadınlar geliyor. Erkekleri ortada yok, onlar savaşıyorlar. Hatta sorduğumuzda açıkça ‘Onlar cihatta’ yanıtını veriyorlar” diyor. Geçen Ramazan’da Sahnaya’da Dürziler, semtin sığınmacıları için iftar düzenlemiş. Çoğu kadın olan sığınmacılar bunu kabul etmemiş, “Biz yemeyiz çünkü bunu kafir Dürziler yaptılar” demişler. Mustafa geçen yıl dayısını kaybetmiş. Silahlı muhalifler dayısı ve üniversite öğrencisi olan üç oğlunu kaçırmış. İki ay boyunca ölülerini hastane morglarında aramış. Sonunda dayısının öldüğü anlaşılmış, üç oğul hala kayıp. Mustafa’ya, “Suriye ordusu çok acımasızca davranıyor” dediğimde, “Hayır davranmıyorlar” diye çıkıştı: “Geçen yıl Ebu Kemal emiresi televizyona çıkartıldığında gördük, ‘Ben patlayıcıları çarşafımın altında taşıdım. Mezze’den Kudseya’ya kadar patlayıcı götürdüm. Kimse bakmadı’ dedi. Ordu acımasız olsa böyle mi olur?”Güvenlik önlemleri ikiye katlandı
Şam sokaklarında kışa hazırlık devam ediyor. Belediye işçileri kenti kaplayan palmiyelerin solan yapraklarını topluyor. Kontrol noktaları yüzünden trafik pek çok yerde felçken, işini en çok trafik polisleri ciddiye alıyor. Doğrusu özellikle taksicilere kök söktürüyorlar.Şam’ın merkezinde Emevi Meydanı’na bakan Genelkurmay Başkanlığı kompleksi, geçen yıl silahlı muhaliflerin bombalı saldırısına uğramıştı. Şimdi etrafı çok sıkı güvenlik altında. Bazı binaların pencerelerinde hâlâ cam yok. Bazı pencerelerden iç çamaşırları, atletler, donlar kurumaları için asılmış.
Suriye silahlı muhalefetine çatışma bölgeleri dışında merkezdeki ahali “terörist” yakıştırması yapıyor. Şebbiha’ların işlediği suçları sorduğunuzda hafiften kızarak bakıyorlar. “Onlar Halk Savunma Güçleri (Lican Şaabi)” diyorlar.
Sadece Alevi toplumundan oluşmadıklarını, ılımlı Sünnilerin, Dürzilerin, hatta Filistinlilerin de “savunma komiteleri olduğunu” anlatıyorlar.