Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Selçuk Erdem: Hepimiz polis çizmekte ustalaştık, övünelim mi?

 Selçuk Erdem artık gözü kapalı polis çizebilmekten mutsuz. Başbakan'ın açıklayacağı 'demokrasi paketi' için "Çam sakızı çoban armağanı demokratikleşme bana ters" diyor. Peki, Erdem'in paketinde neler olurdu?

  Bugün Başbakan, haftalardır gizlenen, en son “Çok şaşıracaksınız” diye sunduğu demokratikleşme paketini açıklayacak. Peki hayatımız nasıl değişecek, bu paket ve bu ülke siyasetçilerin ‘sürpriz’ paketlerinin ötesinde bizler için ne ifade ediyor? Bu soruyu Türkiye’nin en sevilen çizerlerinden Selçuk Erdem’e sordum, o yapsa bir adet acil demokrasi paketi nasıl olurdu merak ettiğim için. Memleket Erdem’i niye hem gergin ve endişeli hem de iyi ve umutlu yapıyor, sebeplerini buyurun okuyun.


Mizahçıya malzemesi bol olan ülke, aynı zamanda mizahçıyı gerer mi?
Evet, gerer. Biz istemiyoruz böyle malzeme zaten. Ayrıca şu var: Çıkan malzeme genelde hep aynı, hep acı oluyor. Örneğin yıllar önce tersanede ölümler yaşanmaya başladığında biz bu durumu ciddi biçimde anlatan bir karikatür çizmiştik kapağa. Yıllar geçti, işçi ölümleri azalmadı. Ve biz ‘Hâlâ ölmeye devam ediyoruz’, ‘Yine biz öldük’ ve ‘Aynı yerde ölüp duruyoruz’ diye kapaklar yaptık. Bu çok acıklı ve çaresiz bir malzeme. Ne yapalım bu malzemeyi… Üstelik sürekli bir kısırdöngü içerisine giriyorsunuz. Bizim için hep aynı, hep aynı. Bu yüzden garip beceriler geliştiriyoruz.

Ne gibi?
Mesela ben çok güzel polis çizebiliyorum. Kaskıyla, zırhıyla, buluta benzeyen biber gazıyla… Gözü kapalı çizerim. Halbuki ne yanlış! Keşke bu kadar iyi polis çizmeme sebep olacak kadar pratik yapmasaydık. Evet artık hepimiz polis çizmekte ustalaştık, bravo, bununla övünelim mi mesela? Aksine ülkeyle ilgili endişelerimizi arttıran bir durum.

Başka endişe kaynaklarınız neler?
Belli yazar veya fikirlerin gazetelerden arka arkaya atıldığı bir dönemdeyiz. Tamam biz bağımsız bir yayın kuruluşuyuz ama etrafımızdaki diğer tüm yayın organları istenilen kıvama, uygun olan sınıra çekilirken sıkıntı çekmiyoruz diyemem.

E, bağımsızsınız?
E, öyle basit değil işte. Bağımsızız, patronumuz başka işler yapmıyor, devletten ihale beklemiyor. Güçlü adamları tanımayız etmeyiz, onlar da bizi tanımaz etmez. Bugüne kadar bize şunu çizme bunu çizme diyen çıkmadı. Ama politik bir espri söz konusu olduğunda aramızda “Sence bu doğru anlaşılıyor mu” diye tartışırız, zaman zaman da birbirimize karışırız. Fakat dergi dışından böyle bir yoruma açık değiliz, zaten geldiği de olmamıştır. Yalnız bu tür bir bağımsızlık ülkenin geri kalan basınından kopuk olduğumuz anlamına gelmiyor. Bizim iyi dergiler çıkarmak için bereketli bir entelektüel ortama ihtiyacımız var. Bu ortam her geçen gün eriyor. Bırakın farklı görüşleri okuyabilmeyi, bir haberin doğruluğundan bile emin olamıyoruz. Böyle olunca ben dergi olarak tek kalırım. Haber yoksa kendi başıma ne çizebilirim ki… Okuyacağım, kafam açılacak, bir noktadan diğerine gideceğim. Bu imkânlarımızın kısıtlandığını söyleyebilirim. Yani her bakımdan ortam gergin. Özellikle Gezi olayları var olan bazı ayrışmaları vurguladı. Çizdiğim yahut sosyal medyada Gezi’yle ilgili söylediğim sözlerden sonra tehdide varan ağır hakaretler aldım. Daha önce de küfür, eleştiri gibi şeyler olurdu ama Gezi’yle bunların şekli ve yoğunluğu değişti. Çok inatçı bir kutuplaşma içerisindeyiz.

Türkiye olimpiyatları alamadı diye sevinmek o kutuplaşmanın bir sonucu mu?
Ben de olimpiyatların gelmesini istemiyordum ama akıllıca bir sebebi vardı. Londra Olimpiyatları’ndan sonra yapılmış bir analize göre sırf o dönemde inşa edilen birçok tesis sonra kullanılmadığı için hayalet binalara dönüşmüş. Benim itirazım bu nedenleydi. 

“AK Parti yapıyorsa olimpiyat da gelmesin, Kürt sorunu da çözülmesin” diyenler var mı sizce?
Var ama ben hiç öyle demiyorum ve düşünmüyorum. Ama bu sözünü ettiğim kutuplaşmanın doğal sonucu bence. Öyle bir yere geldik ki, bir laf ediyorsunuz ya vatan haini oluyorsunuz ya da durduk yere kahraman. Ya ne dediğinizi anlamadığı için fazlasıyla beğeniyor ya da yine anlamadığı için yerin dibine sokuyor. Aşırı yerme, aşırı beğenme ifadesi içeren sivri tanımların düşünce akışını durdurduğunu düşünüyorum. Maalesef düşüncenin durduğu bir yerdeyiz. Her şeyi kestirip atıyoruz. Mesela birine ‘diktatör’ dediğiniz anda, üstüne koyacak başka bir düşünceniz olamaz. Diktatör, tamam, nokta. Kararınızı vermişsinizdir artık o kişiyle ilgili. Halbuki düşünmeye devam etmekten yanayım ben. 

Buradan Başbakan ve hükümetle ilgili umutlarınızı yitirmediğiniz anlamını çıkarabilir miyim?
Hayır, çıkaramazsın çünkü ben Gezi’den sonra umudumu kaybettim aslında. Çünkü şunu gözlemledim: Bir siyasi parti göremiyorum artık ben. Sadece Başbakan Erdoğan var. Gerisi yok. Dolayısıyla Başbakan’ın aklındaki ve dilindekinden farklı herhangi bir fikrin ortaya çıkması mümkün değil artık oradan. Örneğin Topçu Kışlası’yla ilgili bir tartışma yapıyorsunuz. Karşı olanlar çevrecilik, kent mimarisi yahut tarihi bilgiler ışığında niye karşı olduklarını anlatıyorlar. Yapılsın diyenlerin “Çünkü Başbakan öyle istiyor” dışında söyleyebildikleri bir tane argüman var mıydı? İşte bu insanda umut filan bırakmıyor. Bir tarafta böyle bir umutsuzluk, bir tarafta da Gezi var tabii. Böyle bir denge…
 

YAN YANA DURMAK İÇİN AYNI OLMAK ŞART DEĞİLMİŞ


Gezi umut kaynağı mı?
Evet, çok farklı ve gülümseten bir umut kaynağı hem de. Hemen otomatik olarak ‘Çünkü mizah ortaya çıktı’ filan demeyeceğim. Çünkü beni mutlu eden, tüm bu hissettiğimiz kutuplaşma gerginliğinin ötesinde yan yana durabildiğimizi görmekti. Ben Gezi’ye gittiğimde o kadar farklı insanı yanyana gördüm ki… Normalde biri diğerine ‘tiki’, diğeri öbürüne ‘apaçi’ ya da ‘varoş’ diyerek küçümseyecek insanlar bir arada oturuyordu. Bir şeyleri değiştirdi Gezi…

Neyi mesela?
Eski protesto dilini, sloganları. Yerine internet kültürünün, gençlerin mizahi dili geldi. Ve daha önemlisi: Aynı olma isteğini değiştirdi. Daha önce meydanlara hep aynı siyasi kanattan gelen, o siyasi düşünceyi benimseyen insanlar çıkardı. Daha doğrusu meydana çıkmak ya da bir arada olmak için bunu şart sanıyorduk. Aslında değilmiş. Birey olarak hakkını aramak için, hayatının kontrolünü devlete bırakmamak için illa ortak bir siyasi ideolojiye gerek yokmuş. Daha doğrusu bir siyasi ideolojiye gerek yokmuş. Dinin, dilin, etnik kökenin, cinsel tercihin, oy verdiğin parti farklı olsa bile bir ortak nokta bulunabiliyormuş. ‘Çok farklıyız ama iyi muhabbet oluyor ya’ kıvamına gelinebiliyormuş. “Normalde selam bile vermezdim ama düşünce adam elini uzatıp kaldırdı beni be” deneyimlerini de yaşattı Gezi. ‘Farklılık korkunç değilmiş, düşmanlık gerektirmiyormuş’ hissi o kadar önemli ki. O yüzden umut kaynağı. Keşke hükümet de bu olayı böyle görse… Ama tam aksini yaptı. Farklılıkla barıştılar diye sevineceğine, farklılıkları ortaya çıkaracak şekilde sözler söylendi. Her lafa ‘bunlar’ diye başlamak filan…

‘Bunlar’ ve ‘onlar’ diye ayrışma mı yaratıyor bu?
E tabii ki. En çok duyduğum söz şuydu: “Biz kazandık, siz susacaksınız. Varsa derdiniz sandığı bekleyin.” Demokrasi denen kavramı bu kadar yanlış anlayanı görmedim. Bu şöyle demeye benziyor: Biz binlerce ağaç diktik, o yüzden oradaki birkaç ağacı sökme hakkımız var! Böyle bir terazi yok yani. Seçimi kazananlar konuşur, geri kalan bir sonraki sandığa dek susar diye bir şey de…

 

EYVALLAH KÜÇÜK DE OLSA DEMOKRATİKLEŞTİK


Bu röportajın yayımlandığı gün Başbakan demokratikleşme paketini açıklayacak. Heyecanlandırıyor mu sizi?
Öncelikle anlayamadığım bir şey var: Böyle mi olmalı yani demokratikleşmeyle ilgili plan ve programlar? Bugüne kadar içinde ne olduğunu bilemedik, en gizli bilgiler varmış gibi saklandı. Sonra da heyecan duyulması gereken bir sürpriz gibi sunulmaya başlandı. Benim doğru bulmadığım bir yöntem. O kadar ki, insanı paketin içeriğiyle ilgili şüpheye sevk ediyor. Böyle sunulan bir paketin içinden nasıl ciddi ve anlamlı demokratikleşme adımları çıkacak diyebilirsin. Biri sana bir hediye alır, küçük büyük fark etmez, sevinirsin, teşekkür edersin. Bu pakete de aynı muameleyi yapmamızı bekliyorlar. Pardon ama olamıyor öyle. Çam sakızı çoban armağanı demokratikleşme bana ters, özetle.

Ciddiyetsiz mi buluyorsunuz?
Hayır, hiç onu demek istemiyorum. Bu tarzın altında yatan asıl mesajı rahatsız edici buluyorum. Vatandaşlar olarak haklarımız var. Bu haklar bugüne kadar verilmediyse, devlet bize borçludur. Şimdi büyük lütuf ve hediye verir gibi zaten hakkımız olan şeyleri veriyor olmasını ne yapmalıyız? “Sürpriiiz!” denecek, insanların da teşekkür etmesi mi beklenecek? Sağ ol, eyvallah, küçük de olsa demokratikleştik mi denecek? 

Size göre ülkenin acil ihtiyaç listesi nedir demokrasiye yaklaşmak için?
Listenin başında özgürlük var. Yani herkesin istediği gibi yazacağı, çizeceği, yaşayacağı bir hayatın garanti altına alınmasını isterim. Ama bunun yerine gerekli olmayan şeylerle uğraşılıyor. Örneğin vatandaşlık tanımı meselesi… Lüzumsuz. Daha doğrusu devletin önerdiği şekil lüzumsuz. 

Devlet ne öneriyor?
Önce kafasındaki vatandaşı tanımlıyor, sonra bu tanıma uyanları seçiyor. İlla yapılacaksa, vatandaş çeşit çeşit ve işte ortada… Ona uyan bir tanım yapacaksın, bir tanım yapıp vatandaşı ona uydurmak artık bitmeli. En ideali bireyi tanıyan devlet tabii. Bunun tanımını yapsınlar. 

Başka ne olurdu paketinizde?
Anadil meselesi var. Yani sadece sözcüğe baksan... Ana-dil. Bunun sürpriz pakete konulup hediye edilecek hali mi var? Bir devlet vatandaşına anadilini hediye ediyor olamaz. Benim demokratikleşme paketimde ayrıca gösteri ve yürüyüş yapma hakkının kesin güvence altına alınması olurdu. Ama bi dakika… Bu hakkımız mevcut yasalara göre var değil mi? Öyleyse sorunlarımız paketlerle pek çözülmüyor gibi. Uygulamaya yansımayan bu hakları nasıl alacağız bilemiyorum. ‘Gösteri hakkınız vardı ama bu sefer gerçekten var’ diye mi yazdırmak lazım acaba yasayı… Bu tür paketler bende o yüzden de heyecan yaratamıyor.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’