Cumhuriyetin 90. yılı ve Kürtlerle barış
WASHINGTON - Her şehrin bir merkezi ya da ‘en merkezi noktası’ sayılan bir yeri olur. Birkaç merkezli çok yaygın ve büyük şehirlerde bile öyledir. Örneğin, iki kıta üzerinde kurulu, arasından boğaz geçen İstanbul’da Taksim merkez olarak addedilir.
ABD başkenti Washington, pek yaygın ve büyük bir şehir değildir. Merkezinin neresi olduğu herhalde tartışma götürür. Görkemli Kongre binasından batı yönüne, Georgetown’a doğru uzanan Pennsylvania Caddesi’nin orta noktasında yerleşik bulunan Beyaz Saray, Washington’un merkezi sayılır mı? Pek şüpheli.
Bana sorsalar Washington’un merkezi neresi diye, tereddüt geçirmeden, Dupont Circle derim. Dupont Circle, Amerikan başkentindeki birçok büyükelçilik binasının dizildiği Embassy Row için de başlangıç noktası sayılır. Dupont Circle’a yaya bir beş dakika uzaklıkta, Washington’un en güzel mimari eserlerinden biri sayılan, Türkiye Büyükelçilik Rezidansı’nın tarihi binası vardır. O binada, 29 Ekim kutlamaları pek görkemli olur.
Bu kez de öyle oldu. Önceki gün akşamüstü şık kıyafetli Amerikalıların bir kısmı cumhuriyetin 90. yıldönümü kutlamasına katılmak için Dupont Circle’dan geçiyordu.
29 Ekim’den bir gün önce, Dupont Circle’a yine yaya 20-25 dakika uzaklıktaki Ulusal Basın Merkezi’nin salonunu tıka basa dolduran kişilerin büyük çoğunun yolu Cumhuriyet Bayramı kutlamasına düşmemişti. Onlar, 29 Ekim günü evlerinin yolunu tutmuşlardı.
Onlardan kastım, Kuzey Amerika’da, ABD ve Kanada’da yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Kürtler. BDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş’ı ve bir umutla Suriye PYD Eşbaşkanı Salih Müslim’i görmek ve dinlemek amacıyla bir 200 kadarı Washington’a gelmişti.
Kimisi Kanada’dan, çoğunlukla Toronto’dan, ayrıca Ottawa’dan ve hatta ta Calgary’den kimisi, ABD’nin bir ucu olan Florida’dan, Chicago’dan, Pittsburgh’tan ve özellikle 12 bin Kürt’ün yaşadığı söylenen Tennessee eyaletinden, Nashville kentinden.
Benim açımdan ilginç bir tecrübe ve deneyim oldu. ABD’de BDP çevresinde hızla mobilize olabilen o kadar Kürt olabildiğini fark ettim. Rojava’ya yani Suriye’nin Kürt bölgelerine ilişkin seferberlik de, yarı-bağımsız sayılabilecek bir Kürt Yönetimi’ne sahip olan Irak Kürtleri üzerinden değil, Türkiye Kürtlerinin örgütü ve temsilcisi olan BDP üzerinden sağlanıyor.
BDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş, beraberinde BDP Van Milletvekili Nazmi Gür ve BDP Washington Temsilcisi Mehmet Yüksel ile birlikte Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Namık Tan’ı ziyaret etmeyi hatta dün Büyükelçilik Rezidansı’nda öğle yemeği yemeyi ihmal etmiyor ama Kuzey Amerika’daki Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Kürtlerin, Türkiye’nin resmi kurumlarıyla yakın bir ilişki içinde oldukları söylenemez.
Türkiye’deki ‘Süreç’, yolun sonuna vardığı takdirde, Türkiye’nin ‘Kürt sorunu’nu çözmekle kalmayacak; Türkiye ile –Irak ve Suriye’ninkiler ve hatta İran’ınkiler de dahil- ‘diyaspora Kürtleri’ arasındaki bağları da kurmuş olacak.
Bu, Washington’da tam da Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş günüyle eşzamana denk gelen ve ilk kez yapılan ‘Yeni Ortadoğu’da Kürtlerin Rolü’ başlıklı konferansın kısa süresi içinde bana sağladığı gözlemden çıkardığım bir sonuç.
Peki, ‘Süreç’in neresindeyiz?
Selahattin Demirtaş, konferansta yaptığı konuşmada ilginç bir benzetme yaptı. ‘Süreç’in başlangıç dönemini ‘yokuş aşağı hızla giden bir araba’ya benzetti. ‘Yaz aylarında arabanın yokuştan düze indiğini ve dolayısıyla yavaşladığını’ söyledi. Şimdi ise ‘yokuş yukarı çıkıyor’ diye ekledi. Yani ‘tekliyor’. Ama hükümetin atacağı birkaç adımla, ‘tekrar yokuş aşağı doğru hareketlenmesi’nin yani ‘hızının artmasının mümkün olduğunu’ da belirtti.
BDP Eşbaşkanı ile Washington’da birlikte olup, Türkiye’de olmadığı kadar baş başa konuşunca, ‘Süreç’in ‘arka planı’na ilişkin, ayrıca İmralı ve Kandil’de neler konuşulduğuna dair, daha önce bilmediğim bazı hususları dinleyince, Washington’da ‘Yeni Ortadoğu’da Kürt Rolü’ vesilesiyle bulunmanın çok yararlı olduğunu söyleyebilirim. Demirtaş, son turda engellenene dek, İmralı’ya 7 kez, Kandil’e de birkaç kez gidip gelmiş bir siyaset adamı ne de olsa.
‘Süreç’, seçime doğru Türkiye’de ‘kutuplaşma’nın artması potansiyeline paralel olarak önemli ‘riskler’ barındırmakla birlikte, devam şansı yüksek. Sanırım, konferansta kendi konuşmamda işaret ettiğim ‘paradoksal’ özelliği sayesinde bu böyle.
Konuşmamda, Türkiye kamuoyunda ‘Süreç’e ‘Barış Süreci’ de, Kürt sorununun ‘Çözüm Süreci’ de dendiğini, bu bakımdan ‘Barış’ sözcüğüyle ‘Kürt sorununun çözümü’ sözcüklerinin ‘zihinlerdeki sözlükler’de ‘eşanlam’ taşıdığını söylemiştim. ‘Süreç’in sahipliği konusunda bile ‘ihtilaf’ olduğuna değinmiştim. Kürt siyasi hareketine –PKK ve BDP- sorarsanız, mevcut ‘Süreç’i Abdullah Öcalan başlattı. İktidar partisi için ise ‘Süreç’ tartışmasız biçimde Başbakan Tayyip Erdoğan’ın eseri.
“Bu ihtilafın ortaya koyduğu paradoks” diye ilave ettim, “‘Süreç’in devamı için en büyük güvenceyi oluşturuyor”. Yani, bu ‘Süreç’i ya Tayyip Erdoğan veya Abdullah Öcalan ya da ikisi birden bitirebilir. İkisinin de görünürde böyle bir niyeti yok. O sayede, ne kadar aksaklıkla malul olsa da, ‘Süreç’ devam eder. Etmelidir. ‘Süreç’in yaşaması için hepimiz üzerine titremeliyiz.
Bunları söyledim
Nitekim, Tayyip Erdoğan’ın birkaç gün önce Van’da yaptığı konuşmada, ‘Süreç’in devamı konusundaki vurgusu, Kürt tarafından ‘olumlu’ biçimde not edilmiş ve İmralı-Kandil hattından gönderilen ‘sinyaller’in alındığına dair bir ‘mesaj’ olarak algılanmış durumda.
Yakın gelecekte, ‘Süreç’in devamına dair bir kaygı olmaması gerekiyor. Yol alabilmesi ise başka bir konu. Bunun için ise Tayyip Erdoğan’ın yöntem değiştirmesi gerekiyor.
Selahattin Demirtaş, bu hususa değinirken “Başbakan, Kürt tarafıyla konuşuluyor olmasını başlı başına bir lütuf olarak görüyor. ‘Daha ne istiyorsunuz. Sizinle konuşuyor olmamızla iktifa edin’ gibisinden bir tavır içinde” sözcükleriyle eleştirel yaklaşımını konferans konuşmasında ifade etti.
Kendi konuşmamda, ‘Süreç’in ‘nihai hedefi’nin (endgame) belirlenmemiş olduğuna, ‘Süreç’in bir ‘mekanizması, bir prosedürü, bir takviminin bulunmadığı’na, tarafları bağlayacak ortaklaşa belirlenmiş kurallara sahip olmadığına, daha ziyade Başbakan’ın ‘one-man show’u olarak sürdürüldüğüne, bu tür süreçlerde en az iki taraf hatta taraflar olması gerektiğine, bir ‘üçüncü taraf’ın –bu bir yabancı ülke olmasa bile- yer almasının, bu gibi ‘çatışma çözümleri’nde elzem olduğuna değindim.
‘Süreç’in giderilmesi gereken ve ‘doğumundan gelen aksaklıklar’ı bunlar. ‘Taraflar’ı olmayan, tarafların birbirine ‘eşit’ olarak yer almadığı bir ‘Süreç’, zorlanır, tıkanır, durur ve ‘riskler’ de artar. Kürt tarafına ‘eşit’ ve ‘meşru muhatap’ olarak bakılsa, İmralı’ya gidecek heyetlerde önce Ahmet Türk, sonra Sırrı Süreyya Önder, en son Selahattin Demirtaş ‘veto’ yer, İmralı’ya gitmeleri engellenir miydi? Böyle bir tavır olabilir mi? Böyle bir tavırla ‘çözüm’e ve ‘barış’a doğru yol alınabilir mi?
‘Süreç’in ‘nihai sonuç’a yönelmesi yani ‘barış’ ve ‘çözüm’e evrilmesi için Abdullah Öcalan ile ‘devlet heyeti’ arasındaki ‘diyalog’dan, kamuoyu önünde Başbakan’ın sürdürdüğü ‘monolog’dan, taraflar arasında ‘müzakere’ye evrilmesi icap ediyor.
Bütün bunlar için ‘zaman’a, dolayısıyla ‘sabır’a, ama ‘vizyon’a ve ‘siyasi cesaret’e ihtiyaç var.
Bunları da söyledim
Cumhuriyetin 90. yılında, 100 yaşını görmesi için, en büyük sorunun üzerinden gelmesi gerekli. ‘Kürt sorunu’nun ‘çözümü’ ve ülkenin tüm vatandaşları ve çevresindeki soydaşlarının ‘barış’ içinde yaşaması için sarf edilecek her çaba, cumhuriyetin en anlamlı kutlaması sayılmalı...