Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Yermuk’un vebali Hamas’ın boynuna

 

 ‘Ölüm kampı’ Yermuk, siyasal İslamcıların Filistin davasını da sürükledikleri felaketin sembolü olmaya aday... Filistinlilerin 1948’de İsrail’in kuruluşuyla topraklarından sürülmeleri sonrası yarım yüzyıldır yaşadıkları kampı; bir ucu Müslüman Kardeşler, diğer ucu El Kaide’ye dayanan uluslararası cihat kampanyasının parçası yapmalarının en ağır bedelini ise siviller ödüyor. İki buçuk yılda 250 binden 18-20 bine kadar düşen Yermuk’taki nüfustan artık sadece insanlığın nasıl gömüldüğünün manzaraları yansıyor: Açlıktan ölen çocuklar, kadınlar, yaşlılar!

Aralık sonunda onlu yaşlarındaki Mazen el Asali, evde açlıkla boğuşan annesine yiyecek götüremeyince kendisini asarak intihar etti. Ocak başında İsraa el Masri isminde bir bebeğin açlıktan öldüğü haberi geldi. Ve dünya Yermuk’a bakmaya başladı...


FİLİSTİNLİLERİN ‘İÇ İŞİ’

Filistinliler, Suriye’deki kaosun nadiren anılan yüzü. Başkent Şam’ın sekiz kilometre güneyinde yer alan Yermuk, 2011 yazında yani kaosun en başından itibaren ortaya çıkan silahlı İslamcı gruplara rehin düştü. Mesele 2012 aralık ayına kadar Hür Suriye Ordusu’na bağlı tugaylardan El Nusra Cephesive Irak ve Şam İslam Devleti’ne uzanan bu uluslararası cihatçılarla; tavrını Suriye yönetiminden yana koyan Filistinli seküler fraksiyonlar arasında girişilen bir iç mücadele şeklinde devam etti. Suriye ordusunun taktiği işe fazla karışmamak oldu.


‘SÜRGÜNLERİN BAŞKENTİ’

Yermuk için ‘Filistinli sürgünlerin başkenti’ desek yeridir. Kamp 1957’de kuruldu. Suriye’deki kaosun öncesinde kampta 150 bini BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne kayıtlı 250 bin kişi yaşıyordu. Bu rakam, Suriye’de yaşayan ve sayıları 570 bini bulan mültecilerin yarısı. Yermuk kalıcı bir yerleşime dönüşmüş; içinde okulları, kamu binaları, camileri bulunan bir ilçe hâline gelmişti. Suriye Sosyal İşler ve Çalışma Bakanlığı’na bağlı olarak idare edilen, eğitim ve sağlık hizmetlerini BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin gördüğü bir ilçe olmuştu. Diğer Arap ülkelerine göre, görece rahat yaşıyorlardı. Zira 1956’da çıkartılan yasa ile Suriyeliler ile neredeyse aynı haklara sahiptiler. Bu haklar, ordu dâhil her türlü memuriyeti, iş bulma/ iş kurmayı içeriyor. Kampta yaşayanların okuma yazma ve eğitim düzeyi diğer Arap ülkeleriyle kıyaslanamaz. Yermuk aynı zamanda İsrail işgaline karşı direniş örgütlerinin rahat çalıştıkları yerdi. İstisnası Hafız Esad’ın Lübnan-İsrail hattındaki konjonktürde aldığı tavır ve 1983’te Yaser Arafat’ı ‘istenmeyen adam’ ilan ettiğinde yaşananlardır. Suriye yönetimi o dönemde Yermuk’u muhalefet odağı gördü ve Arafat’ın binlerce destekçisini tutukladı. Zaman içinde gerilim yatıştı ama boşluğu Hamas ve İslami Cihat gibi örgütler çoktan doldurmuştu.


KATAR HATTI

Bugün tanıklık ettiğimiz felaketin fitilini ateşleyen ise Hamas’ın uluslararası cihat yapılanmasının parçası olmaya karar vermesidir. Hamas, 2011 yazından itibaren örtülü biçimde Katar ve Müslüman Kardeşler’le ittifaka gitti. Lübnan’daki Cemaat-i İslami ile bağlantılı çalıştı. Katar destekliMücahitler Ordusu’na savaşçı devşirmekle uğraştı. 2012’nin ilk aylarında Hamas Suriye’den çıkma kararı aldığında lideri Halid Meşal Yermuk’ta yaşıyordu. Suriye’den sonra gittiği yer de Katar oldu. Hamas’ın Suriye’den çekilmesi de salt ‘siyasi’ bir çekilmeydi. Yermuk bunun ispatıdır.

2011 yazında çatışmalar çıkmış, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi- Genel Komutanlık’ın (FHCK-GK) lideri Ahmed Cibril’e suikast girişiminde bulunulmuştu. Hamas, Hür Suriye Ordusu (HSO) ile saf tuttuktan sonra Yermuk’un geniş kesimlerini silahlı gruplar ele geçirdi. Öne çıkan Kudüs (Dolayları) Tugayları adlı silahlı grubun komutanları arasında. Aralarında Meşal’in korumaları da var. Zaman içinde radikal gruplar kampa yerleşti. Zira Yermuk, başkente giriş için stratejik önem taşıyordu. Sivillerin büyük kısmı zaten terk edip Lübnan’daki Ayn el Helwa’ya (Aynu’l- Hilve) kaçmıştı. Suriye ordusu taktik olarak kampa girmeye yeltenmemiş, zaman zaman bombalamalar gerçekleştirmişti. İşleri değiştiren 2012 aralık ayında El Nusra Cephesi’nin de bulunduğu dokuz grubun kampı tümüyle ele geçirmesi oldu. Suriye ordusu 2013 temmuzunda artık kampı çembere almıştı.


YARDIMLAR NİYE SOKULAMADI?

Sayıları artık 18-20 bin civarında kalmış sivillerin dramı böylece görünür oldu. Ekim ayından itibaren defalarca insani alarm verildi. Hamas’ın artık içerideki gruplara yaptığı ‘çekilme’ çağrıları da işe yaramadı. 2014 ocak ayına gelindiğinde Birleşmiş Milletler açlıktan ölenlerin sayısını 46 olarak veriyordu. Filistin Özerk Yönetimi lideri Mahmud Abbas’ın 28 Aralık’ta acil yardım çağrısı sonunda Batı Şeria ve Gazze’de halk seferber oldu, yardım toplandı. Ocak başından itibaren yardımlar Yermuk’a sokulmaya çalışıldı. Nafile! Altı denemede de konvoya ateş açıldı. 8 Ocak’ta kampın girişinde içerideki yaralı ve aç yakınlarını almak isteyen Filistinliler protesto gösterisi düzenlediler.


VEKÂLET GÜÇLERE AĞIR İTHAM

Militanlar yardımları Suriye ordusunun sokmadığını öne sürdü. FHCK-GK ise militanların Suriye hükümetini sorumlu göstermek için bu taktiğe başvurduklarını... Yardımları ulaştırmak üzere Şam’a giden Filistin yönetimi Çalışma Bakanı Ahmet Mecdalani ise açıkça El Nusra ve Ahrar el Şam gibi örgütleri sorumlu tuttu. Mecdalani, yaptıkları uzlaşmaya bu iki örgütün dâhil dört grubun uymadığını söyledi, “Bütün bu gruplar terörist bağlantıları ve yöntemleriyle tanınıyorlar” diye de ekledi. FHKC-Genel Komuta’nın siyasi büro şefi Hessam Arafat ise en son 5 Ocak’ta Ramallah’ta basın toplantısı yaptı. Yermuk’taki gruplar için ‘paralı asker’ ifadesini kullandı, açıkça Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye’yi sorumlu tuttu.

Unutulan belki de Yermuk’un Sabra ve Şatila olmadığı, Suriye’nin Lübnan olmadığı, Selefi/ Vahabi Filistin hareketinin de Filistin Kurtuluş Örgütü olmadığı... Yaşananların da zaten Filistin’in yahut Suriye’nin kurtarılmasıyla filan alakası yok.

***


İhvan’ın tabutuna son çivi mi

Arap âleminin 80 milyon nüfuslu öncü gücü Mısır, tarihe sivil demokratik yönetim hayallerinin gömüldüğü ülke olarak geçti. Mısır ordusu, 3 Temmuz 2013’te demokratik seçimlerle işbaşına gelenMüslüman Kardeşler’i (İhvan) devirerek iktidara el koymuştu. Sivilleri de katarak ‘makyajladığı’ geçiş hükümeti ile bir ‘yol haritası’ çizmişti. İşte geçen hafta bu yolda ilk adım atıldı. Yeni anayasa silahların gölgesinde referandumla onaylandı.


TAŞLAR NASIL DÖŞENDİ

Cunta’nın darbe gerekçesi, Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi’nin, sokağa dökülen milyonlarca insanın istifa taleplerini reddetmesiydi. Mursi, ‘anti-demokratik uygulamalar, adam kayırmacılık, ekonomik sıkıntılar ve devrime ihanetle’ suçlanıyordu. Karşıtlarının sayısını küçümsemişti. Mübarek’in 2011’de Mısır ordusunun geçit vermesiyle ‘gönderildiğini’ de unutmuştu. Kendi atadığı ‘dindar’ bir subay olan Abdülfettah El Sisi tarafından devrilebileceği muhakkak aklına gelmemişti. İhvan darbeye büyük ölçüde barışçı gösterilerle direnmeye çalışsa da küstürülen toplum kesimleri ile Batı ve Körfez sermayesinin mali desteği cunta için verimli ortamı yarattı. İhvan’la bağlantılandırılan grupların ‘terör eylemleri’ iyi malzeme sağladı. En son Mansura’daki bombalama ile İhvan ‘terör örgütü’ ilan edildi. Referandum, Mursi dâhil İhvan liderlerinin yargılandığı, hapiste yahut sürgünde olduğu bir ortamda düzenlendi.

Cunta anayasa için dev medya kampanyası düzenledi. Kahire’nin her yanı ‘Anayasaya evet, terörizme hayır’, ‘Mısır 25 Ocak 2011’de değişti, 2013’te kurtarıldı’ yazılı pankartlar asıldı. ‘Hayır’cıların kampanya şansı dahi olmadı.


İHVAN ANAYASASI

Mısır en son 2012 aralık ayında anayasa oylaması yapmıştı. Bu İhvan’ın toplumun diğer kesimlerini dışlayarak Selefi ortaklarıyla yaptığı anayasaydı. Yüzde 32,8 gibi düşük bir katılım ve yüzde 64 oranında oyla onaylanmıştı. Kahire’de yüzde 50’nin üzerinde oyla reddedilmişti. Şeriata biçilen rol, dinî otorite El Ezher’in alışılmadık ağırlığı, kadın-erkek eşitliğine yer verilmemesi çok tartışılmıştı. Öyle ki Mursi, anayasa yazımını tamamlatıp onaylatabilmek için tüm yetkileri elinde toplayan kararname çıkarmak zorunda kalmıştı. Bu sayede jet hızıyla anayasayı onaylatsa da ‘firavun’ lakabından kurtulamadı. Yetkilerini iade etmesi de kâfi gelmedi ve altı ay sonraki darbenin taşları döşendi.


SEKÜLER RAHATSIZLIKLAR...

Cunta anayasası ise geçici hükümetin atadığı 50 kişilik komite tarafından hazırlandı. Sadece iki İslamcı üye yer aldı. İhvan boykot etse de gösteriler cılız kaldı. Selefi El Nur Partisi de referanduma destek verdi. Tabanlarını sandığa taşıyamasalar, muhafazakâr kesimde oy merkezlerinde ‘inlerle cinler topoynasa’ da... Ancak kent merkezinde seküler kesim sandığa gitti. Oy sandıklarında danslar eden kadınlar gösterildi. Aslında 25 Ocak Devrimi’nin asıl liderleri olan Wael Abbas, Ahmed Mahir,Abu Douma, Alaa Abdül Fettah gibi genç aktivistler direndi. Ama genel anlamda liberaller, sosyalistler, Nasırcı ve sosyal demokratlar askerden rahatsız olsalar da İhvan korkusu ağır bastı.


CUNTA ANAYASASI

Nihayetinde cunta anayasası yüzde 40 katılım ve yüzde 98 oranıyla onaylanmış görünüyor. İçeriğine gelince... Cumhurbaşkanının görev süresi dörder yıldan iki dönemle sınırlandırıldı, meclis çoğunluğu ile azli mümkün kılındı. İslam resmî din ve yasaların dayanağı ama Şeriat’ın rolü muğlak. Din ve ırk temelli partilerin kurulması yasak. Devlet her alanda kadın-erkek eşitliğini sağlamakla mükellef. En berbat kısmı askerin ağırlığı. Savunma bakanı ‘terörizm’ gerekçesiyle sekiz yıl ordu tarafından atanacak. Siviller güvenlik suçlarından ötürü askeri mahkemelerde yargılanabilecek. Polis konseyi güvenlikle ilgili yasaları geri çevirebilecek.

Sıra başkanlık seçiminde. Muhtemelen martta yapılacak, El Sisi’nin adaylığı güçlü ihtimal. Şimdiden kendisinden ‘Yeni Nasır’ olarak söz ediliyor. Anayasa referandumuyla İhvan’ın tabutuna son çivinin çakıldığı öne sürülüyor. Bunu zaman gösterecek.

***


Afrika’nın Ortası kanıyor

‘Kara Kıta’ Afrika’nın dört yanı yıllar var ki yangın yeri. Kâbusun son adresi Orta Afrika Cumhuriyeti. Petrol, altın, uranyum; tarım ve orman ürünleri ile su gücü başta olmak üzere doğal kaynak zengini bu diyarda 1994’teki Ruanda soykırımını anımsatan olaylar yaşanıyor. Çocukların boğazları kesiliyor, insanlar timsahlara atılıyor, köyler, kentlerdeki mahalleler yağmalanıyor. Türkiye’de birtakım ‘aklıevveller’ meseleyi ‘yamyamlığa’ bağlasa da kazın ayağı öyle değil.

Orta Afrika’nın nüfusu 4,6 milyon. Yarısı Hıristiyan, yüzde 35’i yerel inanışlardan, yüzde 15’i Müslüman. 1960’daki bağımsızlıktan beri darbelerle yönetildi. Kendini imparator ilan etmiş Jean Bedel Bokassa namlıdır. Dönemi 1979’da bitse de makûs talih değişmedi. Hepsinde eski sömürge gücü Fransa’nın payı eksik değil.


SELEKALAR İLE PALA KARŞITLARI

2008-2012 arasındaki görece istikrarlı dönem ise geçen martta yolsuzlukla suçlanan Hıristiyan liderFrançois Bozize’ye darbeyle sonuçlandı. Müslüman lider Michel Djotodia’nın başını çektiğiSeleka (İttifak) hareketi, kısa sürede dinî karakter kazanmış, Çad, Darfur, Nijerya, Sudan hatta Uganda’daki acımasız ‘Tanrının Ordusu’ndan paralı askerlerin katıldığı milislere dönüşmüştü. Djotodia, darbe sonrası Seleka’ları etkisiz kılamadı. Geçen aralıkta şiddet ayyuka çıktı. Hıristiyan topluluklara saldırılar onları da yerel Sango dilinde ‘anti-Balala’ (Palalı karşıtları) adlı örgüt birleştirdi. İş Müslüman- Hıristiyan çatışmasına döküldü. Ülkeye dört bin Afrika Birliği Gücü ve 1600 Fransız askeri sevk edildi. Djotodia, kısa süre önce Afrika Birliği’nin baskılarıyla çekilip Benin’e gönderildi.

Şimdi geçiş yönetimi ile ortam teskine çalışılıyor. Binlerce ölü var, bir milyon insan evinden oldu, 2,2 milyon kişinin insani yardıma ihtiyacı var. İntikam hırsı devrede. BM Ruanda’daki gibi ‘soykırım tohumları ekildiğini’ söylüyor. Af Örgütü iki tarafın da savaş suçları işlendiğini aktarıyor. Yüzyıllar önce yürütülen Hıristiyan misyonerlik faaliyetine rakip Müslüman misyonerlik faaliyetleri en ciddi etken. Tek umulan, bu kez geç kalınmaması...



[email protected]

twitter@ceydak

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’