Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Rus askeri müdahalesi artık kaçınılmaz

 Bu yazı yazılırken Ukrayna’da durumun neler olduğunu tam olarak bilmek mümkün değildi. Bilinen, Rusya’nın askeri bir müdahelenin işaretlerini verdiği, Kırım’da kim oldukları resmen bilinmeyen ama Sivastopol’de üslenmiş Rus donanmasına bağlı oldukları bilinen askerlerin Kırım’ın denetimini büyük ölçüde ele geçirdiği ve başkent Kiev’in denetimini ele geçirdiği için kendini ülkenin meşru yönetimi ilan eden güçlerin, Ukrayna ordusunu alarma geçirdiği.

Ukrayna’da aylardan beri devam eden siyasi kavganın analizini yapmak ilk günden beri çok zordu. Bu ülkede neler olduğunu yakından izleyen uzmanlar dahi, her olan biteni tam olarak açıklayamıyor.

Bir yanda “AB yanlısı” olarak tanımlanan bir muhalefet var. Artık muhalefet demek ne kadar mümkün, o da belli değil, çünkü ülkenin bir yarısını onlar denetliyor.

Ama “AB yanlısı” tanımlaması da tam uymuyor. İçlerinde “faşist” olarak nitelenen grupların da bulunduğu çok geniş bir bağlaşıklık bu. Aralarında, yolsuzluk yapmaktan mahkum olup hapse girmiş eski başbakan Yulia Timoşenko yanlıları da var, “Timoşenko da çaldı, çırptı” diyenler de... Ortak özellikleri “AB yanlısı” olmaktan çok, “Rusya’nın yörüngesine girmeye karşı olmak”. Diğer ortak özellikleri Rus olmamaları.

“AB yanlısı” olarak tanımlanan kesimin AB’den fazla bir destek bulması beklenmiyor. Onların arasında bazıları hızla AB üyesi olma hayali kuruyor muydu, bilemem. Ama AB’nin hızla Ukrayna’yı içine almaya ne eskiden niyeti vardı ne de bundan sonra var. Ülkenin içine batıp, bir türlü çıkamadığı ekonomik krizi aşmasına bile Brüksel’in ne kadar yardımcı olabileceği tartışmalı.

Diğer yanda ise, ortak özellikleri “Rus olmak” olanlar var. Kavga yakın zamana kadar sadece Kiev’de sürdüğünden, bu milyonların sesi fazla çıkmadı ya da duyulmadı. Ne zaman ki o insanlar, Kiev’de kendilerini baskı altına alacağına inandıkları bir yönetim oluştuğunu gördüler, o zaman harekete geçtiler. Oradaki gazetecilerin yaptığı halk röportajlarında en sık duyulan sözler, “Kiev’de faşistler darbe yaptı” ya da “biz Sovyet nostaljisiyle yetiştik, milliyetçiliği kabul etmemiz mümkün değil” şeklinde. Oysa “Sovyet nostaljisi” olarak açıkladıkları duygu da, bal gibi Rus milliyetçiliği. Yani Türkiye’deki ulusalcılar gibi, orada da sol söylemli Rus milliyetçileri söz konusu.

Bu kavga nasıl devam eder, kestirmek mümkün değil. Fakat bir Rus askeri müdahelesi artık kaçınılmaz gibi görünüyor. Şimdilik bu müdahele sadece Kırım’da olacak gibi görünse de, ülkenin doğusunun neredeyse blok halinde Rus nüfustan oluştuğu gözönüne alınırsa, Rus askerlerinin Ukrayna’nın yarısını kontrol edecek bir harekât yapması beklenebilir. Pek Rus yaşamayan Batı Ukrayna’ya Rusya askerini sokmaya ne kadar niyet eder, orası hiç belli olmaz.

Bu tablo, bölünmeye işaret ediyor. Ama uzmanlar, bölünmenin de en başta ekonomik nedenler olmak üzere, birçok nedenden pek de kolay olmadığını belirtiyor. Her halukârda, Ukrayna artık pratikte bugüne kadar olduğu gibi egemen bir devlet olarak artık dünya sahnesinde yer alamayacak.

Buna karşılık, örneğin, 2008 yılında yaşanan Gürcistan krizinde olduğu gibi, bir süredir zaten görülen bir gelişme şimdi daha da hızlanacak: Soğuk Savaş, bu kez ideolojilerden temizlenmiş şekilde, yeniden şekillenecek.

Fakat hemen soğuk savaşın alevlenmesi, hatta sıcak bir savaşa dönüşmesi gibi endişelerin yersiz olduğu da ortada. ABD Başkanı Barack Obama, “askeri bir müdahelenin bir fiyatı olur” diyor ama bunun ne olacağını açık bırakıyor. Tıpkı Suriye’de kırmızı çizgilerin aşıldığını söyledikten sonra, bu saptamanın mantığı gereği atılması gereken adımları atmamak için bin dereden su getirmiş olduğu gibi.

Ukrayna’da Yanukoviç’i Kiev’den çıkartmayı başaran muhalefetin arkasında olduğu, onu kışkırttığı öne sürülen AB’nin tavrı ise daha da yumuşak olacak. Lafta mutlaka AB de mangalda kül bırakmayacak ama kriz toplantısı adını verdikleri toplantıyı yapmak için bile hafta sonu tatilinin bitmesini bekliyor olmaları, tepkinin ne ölçüde olacağının bir ipucu.

Durum böyle iken Türkiye’nin ne yapması gerek?

Krizin aniden derinleşmesi üzerine Kiev’e giden Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Türkiye için Ukrayna’nın neden önemli olduğunu ve bunun ne anlama geldiğini net sözlerle açıkladı:

"Ukrayna, Türkiye'nin stratejik dostudur, komşusudur, ortağıdır. Son 25 yılda Türkiye ve Ukrayna arasındaki ilişkiler büyük mesafe kaydetmiştir. Bu açıdan, Ukrayna'daki her gelişme bizi ilgilendirir. Karadeniz'in ekonomik ve siyasi istikrarı açısından ilgilendirir, Avrasya barışı açısından ilgilendirir ve gerek NATO, gerekse AB bağlamındaki gelişmeler itibariyle; Rusya'yla ilişkiler bağlamında bizi ilgilendirir.”

Ardından da Ankara’nın üzerinde durduğu iki temel ilkeyi vurguladı. Bunlardan birincisi, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünün korunması, ki bu Türkiye’nin dış politikasında uzun süredir değişmeyen, genel bir ilke. İkinci ilke ise, Stalin zamanında topraklarından sökülüp atılan ve ancak son 20 yılda tekrar ait oldukları topraklara dönmeye başlayan Kırım Tatarlarının bu kavgada arada kalıp, bir kere daha kaybeden taraf olmaması.

Ankara’nın işi çok zor. Çünkü bir yandan müttefiki olduğu Batı’nın genel çizgisine sadık kalmak zorunda. Bunu da yapıyor. Meşruiyetini Rusya’nın kabul etmediği bir yönetimle hiç zaman kaybetmeden biraraya gelmesi buna işaret ediyor. Diğer yandan, Kırım’da kontrolü ele geçiren Rusya’yla Kırım Tatarlarının haklarını koruma pazarlığı yapmak zorunda. Bunu yaparken de, Rusya’yla Gürcistan’da ya da Suriye’de zaten gerilen iplerin daha da gerilmemesine dikkat etmek zorunda.

Bu krizin, Türkiye’de siyasi iktidarın kendi en ağır krizini yaşadığı bir sırada patlak vermesi ise, Davutoğlu’nun işini daha da zorlaştıracak. Çünkü Türkiye’nin Ukrayna politikası ip cambazlığı gerektiriyor. Oysa Davutoğlu’nun politikasının başarılı olabilmesi için, AKP tabanına ve özellikle de medyasına “ayar vermek” gerekecek. Çünkü yakın zamana kadar, Gezi Parkı’na benzettikleri Kiev kalkışmasını Almanya’nın kışkırtması olarak lanse ediyorlardı. Şimdi hükümetin kendi tabanına bir u dönüşü yaptırması gerekiyor. Ankara’daki hükümeti destekleyen kesimlerin başka dış politik konularda olduğu gibi Ukrayna konusunda da ideolojik davranması, ip cambazının en büyük sorunu olacak.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’