Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Kutuplaşma, Ankara ve Kırım

 Ukrayna ve Kırım bütün dünyayı meşgul etmeye devam ediyor.

Rusya Ukrayna’daki muhalefetin iktidara el koymasını Batı dünyasından gelen bütün baskılara rağmen bugüne kadar kabullenmedi. Bundan sonra da kabullenmesini ve orada kurulan hükümeti tanımasını gerektiren bir neden olmadığı anlaşılıyor.

Batı’nın Rusya’ya yönelik yaptırımları daha çok Batı kamuoyunun gözünü boyamaya yönelik. AB’nin, özellikle de AB’nin omuriliğini oluşturan ülkelerden biri olan Almanya’nın enerji kaynaklarını elinde tutan Moskova ise, Batı’nın uygulayacağı yaptırımlardan korkmuyor. Aksine, nükleer silahların kontrolüne ve azaltılmasına ilişkin anlaşmalardan çekilebileceğini ima ediyor. Yani, “soğuk savaşa döneriz” diyor.

Batılı ülkelerin de Ukrayna konusunda ciddi bir geri adım atmaları mümkün değil. Geri adım atabilecekleri noktaları çoktan geçtiler.

Aslında nasıl bir oyun oynandığının herkes farkında. Kimse, “Kırım’da biz birşey yapmıyoruz, oradaki halk Rusya’nın desteğini istiyor” diyen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e inanmıyor. Öte yandan, -hayır, bu defa Fethullah Gülen’in değil- Rus gizli servislerinin dinleyip kaydettiği ve daha sonra YouTube’dan servis ettiği telefon görüşmeleri Batı’nın Ukrayna’da oynadığı rol hakkında kuşkuları besliyor. Bu kayıtlar, Estonya Dışişleri Bakanı’nın AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton’a, Kiev’deki göstericilere ateş açan keskin nişancıların bazı muhalefet yanlılarınca ayarlanmış olabileceği olasılığını anlattığını ortaya koyuyor. Konuşmayı Estonyalı bakan da doğruladı.

Fakat bütün bunlar, bundan birkaç yıl önce başlayan ve şimdi Ukrayna krizi ile hızlanan dünya çapındaki bunalımı durdurmayacak.

Dünya koşar adım yeni bir kamplaşmaya yöneldi. Üstelik bu kamplaşma Hristiyan-Müslüman kamplaşması gibi son on-onbeş yılda yaşadığımız türden bir kamplaşmaya benzemiyor. Ondan çok daha gergin, ondan çok daha tehlikeli bir kamplaşma bu. Çin’in de açıkça Rusya’ya destek vermeye başlaması bunun bir göstergesi.

Şu anda yaşadığımız kriz belki Ukrayna’da son iki haftada kurulan statükoyu tüm tarafların sessizce kabullenmesiyle aşılabilir. Nedir bu statüko?

Henüz belirsiz olan tek şey Ukrayna’nın doğusunu nasıl bir geleceğin beklediği. Kiev’de Batı yanlısı bir hükümet ayakta kalabilir. Kırım’da ise Rusya yanlısı bir yönetim, yarımadayı pratikte Ukrayna’dan koparıp, Rusya’ya bağlayabilir. Bu daha önce Kosova’da Batı’nın, Güney Osetya ve Abhazya’da da Rusya’nın uyguladığı model. Tabii Türkiye’nın Kıbrıs politikasının bu modellerin öncülü olduğunu da vurgulamak gerek.

Fakat dünya çapındaki kutuplaşma devam edecek ve bunun birçok başka uluslararası soruna etkisi büyük olacak. Zaten sarpa sarmış Suriye sorunu daha da içinden çıkılmaz hale gelecek, İran Orta Doğu’da yeni manevra alanları yakalayabilecek, belki de kutuplaşmanın Orta ve Güney Asya’ya yansımaları olacak. Kuzey Afrika ise yeniden karışabilir.

Bu nedenle, bundan sonra dış politikada hesaplar bu kutuplaşmaya göre yapılacak. Bunun Türkiye’ye de yansıması kaçınılmaz. Ankara da tüm dış politikasını yeni oluşan koşullara göre yeniden gözden geçirmek durumunda kalacak; belki bunu yapmaya başladı bile.

İlk gelen sinyaller, Ankara’nın eski ve denenmiş ittifaklarına sadık kalmayı, hatta bunları tazelemeyi kararlaştırdığına işaret ediyor. Ukrayna’da Batı’nın çizgisini destekliyor, Boğazlardan Amerikan gemileri Karadeniz’e biraz da gösteriş yaparak geçiyor.

Bu ilk sinyaller, hükümetin son beş yıldır uyguladığı ve ideoloji ve popülizm kokan dış politikaya rağmen Türkiye’nin temelde gerçekçiliğini koruduğunu, maceralardan uzak durduğunu gösteriyor. Bu iyi haber.

Fakat Türk dış politikasını en zorlayacak konu, Kırım ve Kırım Tatarları olacak.

Kırım Tatarları, o yarımadanın asıl sahipleri. Fakat yüzyıllar süren göç, sürgün ve asimilasyon politikaları işin rengini çoktan değiştirmiş durumda. Belli ki Kırım, Kırımlılara kalmayacak.

Böyle bir ortamda Kırım Tatarları’na destek olmak isteyen Türkiye’nin yapabileceği tek şey, onların son 25 yılda tekrar elde ettiği hak ve fırsatları, yeni ortaya çıkan koşullarda kaybetmemelerine çalışmak.

Bunu sağlamak ancak Moskova’yla anlaşarak olabilir gibi görünüyor. Çünkü Ukrayna hükümetinin Kırım’da dengeleri değiştirebilecek gücü yok.

Türkiye, Moskova’yla varolan ve çok da kötü olmayan ilişkilerini kullanarak, Rusya’nın Kırım Tatarları’na toleranslı davranmasını sağlayabilir. En azından, gerçekçi bir dış politika bu konuda Ankara’nın Batı politikasından biraz saparak, Moskova’yla uzlaşma aramasını gerektiriyor.

Rusya’nın stratejik çıkarları, Ukrayna’nın bütünüyle Batı’ya yönelmesine engel olsa da, Kırım Tatarları’nın bugün olduğundan daha kötü yaşamalarını gerektirmiyor. Ankara bu fırsatı yaratıcı şekilde kullanmaya çalışmak zorunda.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’