Bir Hint masalı
Güney Asya, Soğuk Savaş yıllarında başlayıp, şekillenen, fakat boyutları ancak o bittikten sonra anlaşılmaya başlanan sorunlarla dolu. Hindistan'la Pakistan arasındaki bitmek bilmeyen düşmanlık, Keşmir sorunu, Peştun sorunu, başlı başına bir sorunlar yumağı olan Afganistan, Pakistan ve İran'ı yıllardır hırpalayan Belucistan sorunu.
Bütün bunlara bir de çeşitli dinlerin fanatiklerinin yarattığı sorunları ve bölgedeki nükleer silah yoğunluğunu ekleyince, bu bölge dünyada patlamaya en hazır bölge haline geliyor. Yakından bakıldığında İsrail-Filistin anlaşmazlığının yarattığı riskler Güney Asya'nın yanında solda sıfır kalıyor.
Aslında bununla da bitmiyor. Bölgede yaşanan çevre kirlenmesi, geleneksel olarak yüksek seviyedeki yoksulluk, su ve enerji darlığı ile nüfus patlamasını da saymak gerekiyor.
İşte bu kadar çok sorunun biraraya geldiği, içiçe geçtiği ve kronikleştiği bu bölgede bu yıl yeni bir siyasi denge oluşacak.
Aslında bu süreç geçen yıl başladı. Pakistan ve İran'da yapılan seçimler iki ülkede de yeni yönetim ve anlayışları iktidara getirdi. Bu yıl bölgenin diğer iki ülkesi Afganistan ve Hindistan'da da seçimler yapılacak. Büyük olasılıkla oralarda da yeni veya daha doğru bir deyimle eskisinden farklı anlayışlar hakim olacak.
Afganistan'da yeni bir devlet başkanı seçmek için seçmenler 5 Nisan'da ilk turda oy kullanmaya gidecek. Kimse ilk turda yeni başkanın belli olmasını beklemiyor. Bu, büyük olasılıkla, Haziran sonunda yapılacak ikinci tura kalacak.
2014'ün Afganistan için bir kader yılı olacağı çok yazılıp çizildi. Her halukârda 2014 bu ülkede politikaların da değişeceği bir yıl olacak. Gözlemciler, uzmanlar, eski devlet başkanı Hamid Karzai'den sonra, onun desteklediği bir aday bile kazansa seçimi, Kabil'de politikaların yavaş da olsa değişeceğine inanıyor. Yeni başkanın zamanla herşeye damgasını vuracağını ve Karzai'nin gölgesinde kalmayacağını vurguluyorlar.
Fakat asıl büyük değişikliğin Hindistan'da olmasına kesin gözüyle bakılıyor ve bu endişe yaratıyor. Çünkü bölgedeki diğer ülkelerde bölgesel sorunları çözmek için bölgesel işbirliği eğilimleri güçlenip yönetimlere de yansırken, yakında Yeni Delhi'ye oldukça fanatik eğilimlere sahip bir hükümet gelecek.
Hindistan'da seçimler 7 Nisan'da başlayacak ve ülkenin muazzam büyüklüğü nedeniyle aşamalı olarak 12 Mayıs'a kadar devam edecek. Eğer demokrasi sadece seçim yapılmasına indirgenecek olursa, dünyanın en büyük demokrasisi olan Hindistan'da 810 milyon seçmen sandığa gidecek. Yani dünya nüfusunun yaklaşık onda biri. Sonuç ise tüm dünyayı ilgilendiriyor, fakat özellikle de bölge ülkelerini. Çünkü bu ülke dünya ekonomisinde olağanüstü büyük bir rol oynuyor. Hatta kimileri Hindistan'ı geleceğin süper devletleri arasında sayıyor.
Sandıktan kimin çıkacağı ise daha şimdiden belli gibi: Baratiya Canata Partisi'nin (BJP), yani Hindistan Halk Partisi'nin lideri Narenda Modi.
Hindistan'ı yakından izleyenleri endişelendiren hem BJP, hem de Modi. Modi ve partisi genel olarak Hindu milliyetçiliği olarak açıklanan Hindutva ideolojisinin temsilcileri.
Hindutva aşırı bir akım. İlk bakışta Batılılaşmaya karşı Hint gelenekleri ve kültürünün korunmasını savunan sosyal muhafazakâr bir kültür milliyetçiliği. Ancak bunu sağlamak için, bugüne kadar ülkedeki bütün dinleri eşit haklı kabul edip, her dini cemaate kendi arzu ettiği gibi yaşama fırsatı veren ve BJP'nin "Batı laisizmi" olarak adlandırdığı sistemi değiştirip, herkese tek tip bir sosyal yaşam getirmeyi arzu ediyorlar. O yaşam da, Hindu dini temelinde olacak. BJP bunu "pozitif laisizm" olarak adlandırıyor.
Bu tabii ülkedeki diğer dini grupları korkutuyor ve gerginliği arttırıyor - özellikle de, BJP'nin ve Modi'nin geçmişteki icraatını bildikleri için.
1992 yılında BJP'nin düzenlediği bir siyasi gösteriye katılan 150 bin kişilik bir kalabalık Ayodya kentindeki tarihi Babür Camii'ni tahrip etmişti. Bugün BJP bu alanda bir Hindu tapınağı yapılmasını talep ediyor. Kuşkusuz bu bir provokasyon.
Fakat Narenda Modi ve BJP'nin bir başka olaydaki rolü daha da ürkütücü. 27 Şubat 2002 tarihinde Modi'nin başbakanlığını yaptığı Gucarat eyaletinde Hindu hacıları taşıyan bir trende çıkan yangın 59 kişinin ölümüne neden oldu. Olayın hemen ardından, treni Müslümanların kundakladığı söylentisi yayılınca patlak veren olaylarda ise bini aşkın Müslüman katledildi, 250 Hindu yaşamını yitirdi, 18 bin Müslüman evsiz kaldı, 200 bin Müslüman da eyaletten göçmek zorunda kaldı. Modi, olaylarda parmağı olduğu doğrudan kanıtlanamamış olsa bile, bunlara göz yummakla suçlanıyor. En azından, bu korkunç katliamı kınamadığı ortada. Modi bu nedenle Batı'nın kara listelerine girdi. ABD bugün bile hâlâ vize vermiyor.
BJP savunma politikası ve dış politikada da çevre ülkelerinin tüylerini ürperten bir çizgide. Nükleer caydırıcılık savunma politikasının temelini oluşturuyor. Öte yandan, Pakistan'la ihtilaflı olduğu Cammu ve Keşmir'in kendi denetimindeki bölümünde varolan otonomiyi ortadan kaldırıp, bu bölgeleri tamamen Hindistan'a bağlamak istiyor.
Hintli seçmenler ise BJP'yi ve Modi'yi bu sert tavrından dolayı seçmeyecek. Onların tercihini belirleyen, birçok başka seçimde olduğu gibi, ekonomi. Pakistan'a komşu olan Gucarat eyaleti Modi'nin yönetiminde bir ekonomik mucize gerçekleştirdi. 2000-2013 yılları arasında Hindistan'a yapılan yabancı yatırımların yüzde dördü Gucarat'a aktı. Tam 8,8 milyar dolar. Sadece 2011 ve 2012 yıllarında eyaletin ekonomisi yüzde 8,5 oranında büyüdü. Oysa aynı dönemde Hint ekonomisi yüzde 5'te takıldı kaldı. Modi, Gucarat'ta elektriği olmayan köy bırakmadı. Şimdi Hintliler, aynı başarıyı bütün ülke çapında da tekrarlayacağını umuyor.
Tabii Modi bütün bunları neo-liberal ekonomi politikalarını harfiyen uygulayarak yapıtğından, kendisini eleştirenler, sosyal sorunların büyüdüğüne, özellikle eğitim ve sağlık alanında gerileme olduğuna işaret ediyor. Ama bunlar, şimdilik seçmeni ilgilendirmiyor.
750 milyon insanın günde 1,25 dolarla geçindiği, 10 kişiden dördünün okuma-yazma bilmediği, bürokrasinin her türlü yaratıcılığı boğduğu, büyük projelerin ve mahkemelerin "olduğu yerde duruyor" dedirtecek kadar yavaş çalıştığı, 13 milyon çocuğun çalışmak zorunda kaldığı ve herşeyden önemlisi, yolsuzlukların diz boyu olduğu bir ülkede seçmenleri de anlayışla karşılamak lazım. Onlar Modi'nin, her yıl çalışma hayatına yeni atılan 15 milyon gence iş yaratabileceği hayalini kuruyor.
Sosyal sorunlar ABD'yi de ilgilendirmiyor. Hindistan seçimlerini kazanma ihtimalinin ne kadar büyük olduğunu fark eder etmez Washington Modi'yle temas kurdu. 2002 katliamı nedeniyle bugüne kadar vize bile vermedikleri, hatta ABD Kongresi'nin bir kararında "ırkçı" ve "nazi" olarak nitelediği bu aşırı milliyetçi politikacıyı yarın bağrına basmaya hazırlanıyor. Çünkü Hint ekonomisi ABD için de önemli ve bu ekonominin gelecekte sorumluluğunu üstlenecek kişinin neo-liberal olması, ABD'yi daha da ümitlendiriyor.
Ya bölgeye etkisi?
İlginç olan, Hindistan'la en çok sorun yaşayan Pakistan'ın ihtiyatlı bir iyimserlik içinde olması. Orada uzmanlar, Pakistan'ın Hindistan'dan kopmasından beri iki ülke arasında yaşanan ilk ve tek kısmi yakınlaşmanın, Pakistan'ın varolma hakkını bile tanımak istemeyen BJD'nin daha önceki iktidarı sırasında olduğunu hatırlatıyor. Bunun tekrarlanabileceğini umut ediyorlar.
İki ülke arasındaki son savaşın, Kargil Savaşı'nın da o hükümet dönemine rast geldiğini ise hatırlamak istemiyorlar.