Suriye, Ukrayna, Mısır… Ya Türkiye?
Şimdi sıra Ukrayna’nın doğusuna geldi.
Ülkenin doğusundaki kentler sırayla ayaklanmaya ve Kiev bölgedeki kontrolünü yitirmeye başladı. Yazıya böyle başlayınca, birilerinin bir plan uyarınca Ukrayna’yı karıştırdığının iddia edildiği akla gelebilir. Oysa, bu anlamda yazmıyorum bunu. Sadece Ukrayna krizinin Kırım’ın Rusya’ya bağlanmasıyla bitmediğini anlatmaya çalışıyorum. Ukrayna’daki yeni yönetimin piyasaya sürdüğü, “Rusya planlı olarak Ukrayna’yı parçalıyor ve ele geçiriyor” tezi Batı dünyasında genel kabul görüyor. Tabii, Putin yönetimi sütten çıkmış ak kaşık değil. Ama Ukrayna’nın hızla dağılma sürecine girmesinin sorumlusu da o değil. Birkaç ay öncesine dönün. Ukrayna’da o tarihlerde varolan Rusya yanlısı Yanukoviç hükümetine karşı sokakları kaplayan ve haklı olarak demokrasi isteyen muhalefet güçlerini hatırlayın. Demokrasi talep etmekte son derece haklılardı ama acaba Ukrayna nüfusunun Rus kökenli vatandaşlarını da buna ikna etmek, kendi saflarına katmak için bir çaba gösterdiler mi? Dışarıdan bakan biri olarak, ben hatırlamıyorum. “Bu tür çabalar olmamıştır” demek mümkün değil. Ama etkili olmadığı ve o zamanın muhalefetinin ya da bugünün hükümetinin o insanların endişelerine, isteklerine, taleplerine gözlerini kapadığı, kulaklarını tıkadığı anlaşılıyor. Hatta dışarıdan bakanların edindiği izlenim, ülkenin “batı”sında yaşayanların “doğu”sundakilere kötü gözle baktığı şeklinde. İşte Ukrayna’nın Rus kökenli vatandaşlarını endişeye düşüren de bu. Yoksa insanları, farklı bir etnik kökenden de olsalar, hükümete karşı kışkırtıp, sokaklara dökmek hiç de kolay bir iş değildir. Bazılarının (genellikle hükümetleri destekleyenlerin) sandığı gibi parayla falan olacak iş hiç değildir. Fakat Ukrayna’ya Türkiye’den bakınca durum aslında daha da endişe verici hale geliyor. Çünkü Ukrayna ile birlikte krizler Türkiye’nin etrafını iyice sardı. Akdeniz’in güneyi ya da başka bir ifadeyle Kuzey Afrika ve en başta Mısır, üç yıldır çalkalanıyor ve durulacağa da benzemiyor. Akdeniz’in doğusu zaten kronik bir kriz yaşıyor. Ama Suriye’deki iç savaşın başlamasıyla birlikte, bu bölgenin istikrarlı günlere dönmesi artık uzun bir süre için hayal oldu. İran hep sıkıntılı. Kafkasya, Moskova, Washington ve Ankara’nın da arada bir gıdıklamasıyla Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan’ın kendi içlerinde ve aralarında itiş-kakışını yaşıyor. Abhazya, Gürcistan’dan koptu, Rusya’nın güdümüne girdi ama “bağımsız” olamadı. Batıda Yunanistan ve Kıbrıs ekonomi krizinde boğuluyor. Şimdi de Ukrayna... Bir Bulgaristan kaldı istikrarlı bir görünüm veren ama bu duruma da hiç güvenmemek lazım. Ya Türkiye? Acaba Türkiye’ye, çevresi krizlerle sarılmış istikrarlı bir ülke demek hâlâ doğru mu? İçerden bakınca Türkiye istikrarlı bir ülke gibi algılanabiliyor. Hükümet yanlıları ve hatta muhaliflerin bile çoğu, Türkiye’nin komşuları gibi bir istikrarsızlık içinde olmadığını, AKP’nin dizginleri sıkı sıkıya elinde tuttuğuna inanıyor. Oysa dışarıdan bakılınca, Türkiye’nin nasıl bir istikrarsızlığa yuvarlandığı görülüyor. Herşey, hırçınlıkla da olsa, kurallara uygun yapılıyor gibi görünüyor ama bu sadece Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayanları aldatıyor. Üstelik Cumhurbaşkanlığı seçimi, hâlâ zorla da olsa Türkiye’ye başkanlık sistemi kabul ettirme çabalarının varlığı ve teorik olarak bunların ardından yapılması gereken genel seçimlerden oluşan gelecek perspektifi Türkiye’nin henüz istikrarsızlık girdabında daha dibe vurmadığına işaret ediyor. Belki bu saydıklarımız arkada kaldıktan sonra bile Türkiye daha dibi bulamayacak. Krizlerin giderek derinleştiği bu bölgede artık, “bu kadar krizin ortasında Türkiye çok dikkatli hareket etmek zorunda” demenin bir anlamı kalmadı. Çünkü Türkiye kriz fırtınasının orta yerinde, korkunç dalgaların arasında çaresizce çırpınan bir tekneye benziyor. Tıpkı adı Mısır, Suriye, Ukrayna olan diğer tekneler gibi... Üstelik tayfanın yarısının kaptana güveni bitmiş, o nedenle tayfa ikiye bölünmüş, kavga halinde. Kaptan da, geçici de olsa, güven kazanmaya çalışmak ve gemiyi güvenli sulara götürmeye çalışmak yerine, kaptanlığına toz kondurmamak için kavgayı kışkırtıyor. Belki de tayfanın kendisine güvenmeyen yarısını tekneden suya atmaya çalışıyor. Oysa fırtına doğal olarak kaptanın iradesinden bağımsız ve bildiğini okuyor. Azdıkça azıyor.