Washington: 'Gezi' bir kırılma noktası mı?
ABD ile burukluk sürmekle birlikte, Washington'un Türkiye gibi önemli bir müttefikle bağlarını koparmayacaklarını biliyorlar. 30 Mart seçimlerini anlamaya çalışıyorlar. Görüşleri ve yargıları değişiyor.
ABD başkentinde, siyasetin merkezindeki çok farklı çevrelerle temaslar yaptık. Dışişleri Bakanlığı ve Beyaz Saray’ın önde gelen danışmanları, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Royce, Demokrat Parti'nin Florida Milletvekili Joe Garcia ve birçok yazar ve kanaat önderiyle Washington’un Türkiye’ye bakış açısını konuştuk.
Önemli bir düşünce kuruluşu olan ve Obama’ya yakınlığıyla bilinen 'Center for American Progress' (CAP) yetkilileriyle bir araya geldik. Yoğun görüşmelerimiz içinde en ilginç olanlarından birisinin El Cezire TV grubunun geldiğini söyleyebilirim. Grubun Amerika Direktörü Amjad Atallah ve El Cezire TV’nin tanınmış ekran yüzlerinden Abdurrahim Foukara, bize Türkiye ABD ilişkilerine, 'Arap Baharı'na ilişkin, dikkat çekici değerlendirmelerde bulundular.
Amerika’nın siyaset sistemi, Türkiye’den çok farklı dinamiklerle işliyor. Ülkeyi Demokrat bir başkan yönetirken, meclisteki çoğunluk Cumhuriyetçilerin inisiyatifinde. Senato ise Demokratların. Birçok alanda iki parti arasında bir denge oluşmuş durumda. Örneğin Obama’nın Savunma Bakanı, Cumhuriyetçi olarak bilinen bir isim.
Bunca görüşmeyi yaptıktan sonra izlenimin ne diye sormak ve buna net bir cevap verebilmek o kadar kolay değil. Son günlerde ABD medyasının konuştuğu konulardan birisi de Başbakan Erdoğan’ın ünlü ABD’li TV’ci Charlie Rose’a verdiği demeçti. Erdoğan, Washington’dan Fethullah Gülen’in 'sınır dışı edilmesi'ni istiyordu.
Konuşmalarımız ve görüşmelerimiz konusunda bazı satır başlarını şöyle aktarabilirim:
1- Bazı ABD çevrelerinde (Bunu İsrail’e yakın olanlar diye de özetleyebiliriz) Erdoğan yönetimi konusunda mesafeli bir tutum gözleniyor.
2- Bu eleştirel tutumu savunanlar, “Asıl mesele Türkiye’nin iç siyasi meselesidir” diyerek özetlemeye çalışıyorlar. Gezi Parkı olayları sırasında Başbakan’ın anti-Semitik ve anti-ABD bir tutum sergilediğini söylüyorlar. Basın üzerinde yoğun bir baskı uygulandığını vurguluyorlar. Hamas
Türkiye ilişkisini de bu arada olumsuz bir etken olarak eklemeyi unutmuyorlar.
3- Tabii, her ne kadar içerdeki 'otoriterleşme'ye vurgu yapıyor olsalar da asıl kırılmanın Mısır ve Suriye’deki politika farkları olduğunu ifade edenler de az değil. Özellikle İsrail’in Gazze olayı nedeniyle özür dilemesine rağmen Erdoğan’ın uzlaşmaz bir tutum almasının da bu yargıların oluşmasındaki önemine değiniyorlar. Yine aynı çevreler Gezi sırasında Erdoğan’ın kullandığı üslubun, polis şiddetinin Türkiye’nin imajının bozulmasındaki etkisini kabul ediyorlar.
4- Suriye konusunun iki önemli aktörü olarak kabul edilen ABD ve Türkiye’nin farklı davranmasının ciddi bir sorun olduğu ifade ediliyor. ABD’nin istihbarat örgütlerinin, Obama’nın önüne Esed giderse ne olur diyerek üç şıklı bir sonuç koyduklarından söz ediliyor: 1) Esed’siz Suriye’de iktidar ve güç boşluğu oluşur. 2) Suriye parçalanır 3) Suriye’ye cihadistler egemen olur. Bu üç ihtimali gören Obama’nın Esed’i devirme politikasından vazgeçtiği saptaması yapılıyor.
5- Tabii ABD’nin Esed’i devirmeme siyaseti Türkiye’yi zor durumda bırakıyor. Sonunda Esed’in iktidarda kalması kesinleşirse ve Türkiye de bunu kabullenmek zorunda kalırsa, ciddi bir kırılma yaşanabilir.
6- ABD’nin Türkiye ile ilişkilerinin gerilmesinin nedenlerinden birisinin de Arap dünyası ile Türkiye arasındaki farklı ve derin ilişki olduğu yorumları da yapılıyor. Örneğin herkesin kanser gibi korkudan kaçtığı Somali’ye Erdoğan’ın bir uçak dolusu işadamı, sanatçı ve siyasetçi ile gitmesinin Batı’da şok ve şaşkınlık yarattığı belirtiliyor. Korkuyla karışık bir kıskançlık.
7- El Cezire temsilcilerinin Arap dünyası ile Erdoğan arasındaki ilişkiyi değerlendiren şu yorumunu da ilginç buldum: Arap dünyasındaki İslamcılar, Erdoğan’ı İslamcı görüyor. Ancak bunlar Arap dünyasının esas eğilimi değil diyorlar. Arap dünyasının büyük çoğunluğu, Erdoğan’ı İslamiyet'le seküler hayat arasında bir uyum yarattığı için beğeniyorlar. “Keşke bizim Arap İslamcılar da Erdoğan gibi olsa” diyorlar.
8- Sonuç: ABD ile burukluk sürmekle birlikte, Washington’un Türkiye gibi önemli bir müttefikle bağlarını koparmayacaklarını biliyorlar. Türkiye’yi en azından bir dönem daha AK Parti’nin yöneteceğini de görüyorlar. 30 Mart seçimlerini anlamaya çalışıyorlar. Görüşleri ve yargıları değişiyor.