Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

İlahiyatçı ile İmam-Hatip'li...

 Tayyip Erdoğan, 'imam-hatip'li ama 'ilahiyat' eğitimi yok. İmam-Hatip'ten etkili bir hatip olarak çıkmış ama imam olmamış. İlahiyat mezunu Joachim Gauck ise rahip olmuş.

Doğum tarihi 1940. Yani Tayyip Erdoğan’dan 14 yıl önce dünyaya gözlerini açmış. Tayyip Erdoğan doğmadan 3 yıl önce babasını alıp Sibirya’ya götürmüşler. Babası, gördüğü işkencelerden ötürü sakat kalmış.

Joachim Gauck’tan söz ediyorum. 'Totalitarizm' nedir, baskı rejimi nasıl bir şeydir; kitaplardan okumamış, başkalarından dinlememiş. Doğu Almanya’da doğmuş olarak, bizzat yaşayarak öğrenmiş. Doğu Almanya rejimi, oldum olası en katı, 'Stalin’in ruhu'na en uygun rejimlerin başında gelmişti.

Gauck, çok genç yaşında, 'iktidar trolü' olmayı reddettiği, komünist gençlik hareketine üye olmadığı için gazeteci olmak istemesine rağmen önüne engel çıkartılmış. Felsefe okuyabileceği ve komünist ideolojinin egemen olmadığı ender alanlardan biri olan ilahiyat eğitimini bu sebeple almış ve okuldan rahip çıkmış.

Tayyip Erdoğan’la benzeşir gibi gözüküp benzeşmediği bir alan da bu. Tayyip Erdoğan, 'imam-hatip’li ama 'ilahiyat' eğitimi yok. İmam-Hatip’ten etkili bir hatip olarak çıkmış ama imam olmamış. İlahiyat mezunu Joachim Gauck ise rahip olmuş.

Hayatlarının devamında da benzerlikler ve hiç benzemeyen yanlar var. Biri (Tayyip Erdoğan) ülkesinin başbakanı olmuş, kalbi cumhurbaşkanlığı için çarpıyor; diğeri Avrupa’nın en güçlü ülkesinin cumhurbaşkanı.

Her ikisini ülkelerinin en tepe noktalarına taşıyan yolculukları benzeşmedikleri yanları. Tayyip Erdoğan, 'totaliter' bir ülkede siyaset yapmadığı için 'totalitarizm nedir?' bilmeden siyaset yapmış. İstanbul Belediye Başkanı seçildikten sonra maruz kaldığı dört aylık hapislik, cumhuriyet tarihinin en uzun başbakanlık döneminde, işine çok yarayan ve sürekli 'mağduriyet' üretebildiği bir 'siyasi rant'a dönüşmüş.

Joachim Gauck ise dünyanın en amansız gizli polis örgütlerinden biri olarak bilinen Stasi kayıtlarında, muhalif kimliğinden ötürü 'iflah olmaz' nitelemesiyle fişlenmiş. Doğu Alman rejimine karşı büyük kitle gösterilerine katılmış, 1989’da 'Berlin Duvarı’nın yıkılmasının ardından, dünya tarihinin yönünü değiştiren bu tarihi olaydan sonra ortaya çıkan demokratik muhalefet hareketi 'Neue Forum'un (Yeni Forum) eşbaşkanı ve sözcüsü olarak adını duyurmuş.

Tüm Almanya tarihine adını geçiren olay, iki Almanya’nın birleşmesinden sonra Stasi’nin günahlarını incelemek üzere oluşturulan komisyonda oynadığı muazzam rol. Stasi’nin tüm 'kirli çamaşırları'nı ortaya döken çalışmalarından ötürü, bütün Almanlar onun adıyla anılan 'Gauck Behörde'yi yani 'Gauck Dairesi'ni biliyorlar. Joachim Gauck da 'Stasi Avcısı' diye anılır olmuştu.

Çek 'Kadife Devrim' lideri ve devrim sonrasının cumhurbaşkanı Vaclav Havel ile birlikte 'Prag Deklarasyonu'nun başını çekenlerden biri. Zaten, İtalyan Corriere della Serra’ya göre Gauck, 'Alman Havel'! İngiliz The Independent ise onu "Almanya’nın Nelson Mandela’ya cevabı" gibisinden son derece onur verici bir sıfatla nitelemişti.

İlginç bir adam Joachim Gauck. 2003’ten beri 'Gegen Vergessen-Für Demokratie' yani 'Unutmaya Karşı-Demokrasi İçin' başlıklı bir hareketin başkanıydı. Kazandığı çok sayıda ödül arasında 1997’de Hannah Arendt Ödülü’nü kazanmış olmasının nasıl bir kişiliği olduğunu anlamak bakımından önemi var.

Tam adıyla 'Siyasi Düşünce İçin Hannah Arendt Ödülü', 1994 yılında Yeşiller’in düşünce kuruluşu olan 'Heinrich Böll Vakfı'nca 'Özellikle totalitarizm konusunda siyasi kuramcı Hannah Arendt’in geleneğini temsil eden kişiler'e bir uluslararası jürinin kararı ile verilmek üzere oluşturuldu.

Kısacası, Joachim Gauck, çok önemli ve çok değerli bir şahsiyettir. 'Almanya Cumhurbaşkanı' sıfatını taşıyor olmasından ötürü değil. Angela Merkel’in tanımıyla 'gerçek bir demokrasi öğretmeni', 'özgürlük, demokrasi ve adaletin yorulmak bilmez bir savunucusu' olmasından ötürü.

En önemlisi, tüm bu özelliklerini 'totalitarizme karşı cesaretle savaşmış' olarak kazanmış olmasından ötürü.

O nedenle Joachim Gauck’un Türkiye’deki gelişmelere ilişkin olarak "İtiraf ediyorum; bu gelişmeler beni korkutuyor. Özellikle de fikir ve basın özgürlüğü kısıtlandığı için" sözlerini önemsemek, çok önemsemek zorundayız. 'Almanya Cumhurbaşkanı' söylediği için değil. Joachim Gauck söylediği için.

Ayrıca, Gauck’un şu sözlerine aklı başında kim itiraz edebilir?

"Bir demokrat olarak, kendi ülkem olmasa da ne zaman hukuk devletinin tehlike altında olduğunu görsem o zaman sesimi yükseltirim. Sesim insanlar içindir; onurları, özgürlükleri ve fiziksel dokunulmazlıkları içindir. Bizler de başka ülkelerin tavsiyelerini dinlemeye hazırız."

Gauck’un yüzüne ayna tuttukları, yani iktidarın medyadaki tetikçileri ve çeşit çeşit 'kullanışlı aptallar', neredeyse bir haftadır televizyon ekranlarını, gazete köşelerini, sosyal medyada boy gösterdikleri alanları, ömrü boyunca 'totalitarizme karşı ve demokrasi için' mücadele vermiş Almanya Cumhurbaşkanı’na yönelik edepsiz, terbiyesiz, sığ, hakaretamiz bir kampanya ile dolduruyorlar.

Kampanya, bizzat Tayyip Erdoğan’ın sözleriyle başlatıldı. Ama dış dünyada hiçbir etkisi olmadı. Yeşiller’in Eşbaşkanı Claudia Roth, "Erdoğan küfürbaz bir tavırla Cumhurbaşkanı’nı azarlıyor. Bu da açıkça Erdoğan’ın kendi politik tarzındaki terbiye ve demokratik kültür eksikliğini gösteriyor" dedi.

Türkiye’nin başbakanının tarzı ve tavrı Avrupa’da 'terbiyeden yoksun' bulunurken, ABD’nin en saygın ve etkili televizyon programlarından birinde, PBS’de Charlie Rose’a Fethullah Gülen’in 'ABD’den iadesi' için söyledikleri, ülkenin en önemli yayın organı New York Times’ın dünkü başyazısında, "Eğer Erdoğan.. resmi bir iade talebinde bulunursa yasalara göre Amerikan hükümeti talebi değerlendirmek zorunda. Fakat tehdit; şu an, yasanın ve Türkiye’nin ABD’yle ittifakının siyasi hesaplar için suiistimal edilmesi yönünde ahmakça ve gülünç bir girişimden ibaret" satırlarıyla değerlendirildi.

Başyazıda geçen 'crass and cynical' sözcükleri, Türkçeye 'ahmakça ve gülünç' diye çevrilmiş. 'Crass', 'kaba, dangalak' gibi anlamlara da geliyor.

Her neyse; şu sıralarda, Türkiye’de iktidar merkezinden gelen her ölçüsüz tepki, Avrupa’dan ABD’ye, tüm 'demokratik Batı'da, 'terbiyesizlik-ahmaklık' terazisinde tartılıyor.

Bu algılamaya karşı, AKP’nin 'tetikçi taifesi'nin iktidarlarına yönelen her eleştiriye karşı ortaya koydukları saldırganlık, 'totalitarizm' alanının büyük düşünürü Hannah Arendt’in ünlü 'Kötülüğün Banalliği' kavramını akıllara getiriyor.

Hannah Arendt, kavramı, Nazi savaş suçlusu Adolf Eichmann’ın mahkemesini izledikten sonra kaleme aldığı 'Eichmann in Jerusalem' (Eichmann Kudüs’te) kitabında ortaya atmıştı. Eichmann’ın davranışlarında 'sıradanlığı' yakalamış ve onun 'kötülüğü'nün aslında ideolojiden ziyade 'çok aptal bir kişi' olmasından ve bu sayede 'kullanılır' olmasından kaynaklandığı üzerinde durmuştu.

'Ahmaklar'ın 'otorite' haline kolaylıkla geldiği ve dolayısıyla bizdeki gibi 'normalleşme' adı verilerek 'sıradanlaştığı' durumlar, 'totalitarizme kaymanın en çarpıcı göstergeleri' arasındadır.

Türkiye’yi Gauck’un sözleri ışığında ve sözlere kıyamet koparanların kim olduklarına bakarak ve 'davranış kalıpları'nı değerlendirerek düşünmekte yarar var.  

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’