Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

1 Mayıs’ı özgürce kutladım

 Türkiye’de 1 Mayıs’ı kutlamaya çalışanlar polis copu ve biber gazıyla boğuşmak zorunda kaldı. Bense, Afganistan’ın başkenti Kabil’de, Afgan işçi ve memurlarıyla beraber 1 Mayıs’ı özgürce kutladım.

Aslında 1 Mayıs’ta Kabil’de ne yaşanacağı da pek belli değildi. Çünkü son 1 Mayıs kutlaması 1994 yılında yapılmıştı. Sendikacılar 20 yıldan beri ilk kez sokağa çıkacak, 1 Mayıs kutlayacaktı. Bazı sendikacıları, “polis saldırabilir” korkusu kaplamıştı.

Ancak tam aksi oldu. Polis geldi, ama sendikacıları engellemek yerine, yaklaşık 3 bin kişiden oluşan yürüyüş kolunun önüne geçerek onlara yolu açtı, sendikacıları olası saldırılara karşı korudu. Hatta gösteriyi görüntülemek isteyen kameramanlar uygun bir yer bulamayınca bir polis arabası medyaya tahsis edildi. Kameralar yürüyüşü bu araçtan izledi.

20’den fazla televizyon kanalı hemen hemen bütün gün 1 Mayıs kutlamalarını konu etti. Sendikacılar gelen söyleşi taleplerini karşılamakta zorluk çekti.

Yürüyüş başlamadan hemen önce oraya gelen Kabil Belediye Başkanı Muhammed Yunus Navandiş, sendika başkanı Maruf Kadiri’yle beraber yürüyüşün yapılacağı caddenin adını “İşçi Caddesi” olarak değiştirdi. Eski sokak tabelası sökülerek, yerine bir yanında Peştunca, diğer yanında Dari (bir çeşit Farsça) “İşçi caddesi” yazan tabelalar dikildi.

Yürüyüşün sonundaki toplanma noktasında konuşmalar yapılırken kalabalık daha da arttı ve 5 bine yaklaştı.

Herşey sonuçta çok iyi gitmiş olsa bile, Kabil’deki 1 Mayıs yürüyüşü öncesindeki korkular da yersiz değildi. Çünkü 1 Mayıs ülkedeki İslamcıların uzun yıllar boyu pek iyi gözle bakmadığı bir kutlamaydı.

Kabil’deki son sosyalist hükümet 1991 yılında askeri bir darbeyle devrildikten sonra, bugün Ankara’ya hakim olan siyasi ekiple de daha o yıllarda can ciğer ahbap olan bir kısım Mücahit ülkeyi kana boğmuştu. Özellikle başkent Kabil’e hakim üç tepeyi kontrol altına alan bu gruplar yıllarca süren bir iç savaş başlatmış ve kenti bir yıkıntıya çevirmişti.

İşte 1960’lı yıllarda kurulan Afgan emekçilerinin sendikasının, bugünkü adıyla Afganistan İşçi ve Memurları Birliği’nin (EMKA) faaliyeti o yıllarda yasaklandı. Bu çerçevede tabii 1 Mayıs kutlamaları da yasaklandı.

Bu yasaklamanın ardında sadece sendikaların sosyalist yönetim döneminde devletten büyük destek görmüş olması yatmıyordu. Yasağın ideolojik bir arka planı da vardı. Birçok İslamcı, sendikalaşmanın İslam’ın ruhuna aykırı olduğu kanısındaydı. Onlara göre, İslam dini çalışanın hakkını vermeye yetecek her türlü donanıma sahipti ve sendikalar sadece Müslümanları bölmeye yarıyordu.

İslamcıların çoğunluğu özel işletmeler kurup, zenginleşmenin önünde herhangi bir engel görmezken, İslam dininin dayanışmacı karakterinin yoksulluk sorununun aşılması için yeterli olduğunu sanıyordu.

Bu ideolojik bakış açısının etkileri bugüne kadar hissediliyor. Afganistan’da birçok insan, mesela zekât vermenin, yoksullukla mücadelede yeterli olduğuna inanıyor. Bu bakış açısının yanlışlığı ancak zamanla ortaya çıkıyor.

(Aynı dönemde İslamcı hareketler arasında sendikaların varlığını savunanlar da vardı. Bunlar, “Müslüman olduğu sürece sendika da kurulabilir” düşüncesindeydi. Mesela Türkiye’de Hak-İş’in kurulmasında bir sakınca görülmedi ama Müslüman olmadığı varsayılan DİSK’ten hiçbir zaman hoşlanmadılar.)

O mücahit gruplar, birbirlerine ve en başta da Kabil halkına yıllarca kan kusturduktan sonra büyük ölçüde insanların gözünden düştü. Yıllarca savaşmanın getirdiği yıpranma da buna eklenince Taliban’ın “Blitzkrieg”inin önünde duramadılar. Ülke Taliban denetimine girdi.

Taliban’la birlikte işçilerin ve ülkenin yoksul kesiminin karabasanı daha da derinleşti, onların örgütü olan sendikalar ve sendikacılar ciddi takibata uğradı. EMKA ancak Taliban’ın ülkeden “kovulmasından” sonra yeniden kurulabildi.

Bugün EMKA Afganistan’ın en büyük örgütü. 20 yıl yasaklı kalmanın getirdiği bilgi ve mücadele yeteneği kaybı ağır bir sorun. Yine de üye sayısı çok kısa sürede 120 bini aştı. Ülkenin her eyaletinde örgütlü ve büyümeye de devam ediyor.

EMKA’nın iki yıl önce başa geçen yeni yönetiminin çalışma tarzı ve çalışma anlayışı bunda büyük rol oynadı. EMKA Başkanı Maruf Kadiri, sevilen ve sayılan eski bir mücahit. Yardımcıları ise, eskiden sosyalist harekette yeralmış ve örgütlenmeden iyi anlayan iki sendikacı. EMKA yönetimi sendikal mücadelenin deneyimlerini genç kuşağa aktarmaya önem veriyor.

Mücahitlerin, daha sosyalistler iktidara gelmeden Amerikan desteğiyle başlattığı ve ardından Sovyet işgali, iç savaş ve Taliban’la devam eden ve bugüne kadar da tam olarak bitmeyen savaşın yarattığı derin toplumsal ve siyasal uçurumlar aşılamazken, bugün sendikacılar herkesi kapsamaya önem veren bir yaklaşım göstererek, bir anlamda ülke sorunlarının da nasıl çözülebileceğine ışık tutuyor.

EMKA’nın varlığı Afganistan’ın yeni başkanı belli olduktan sonra daha da önem kazanacak. Çünkü artık ülkenin en önemli sorunu Taliban ya da güvenlik değil, ekonominin yetersizliği ve zenginlerle yoksullar arasındaki akıl almaz uçurum. Afganistan bir an önce kendi ayakları üzerinde durabilen bir ekonomi yaratamaz ve paylaşımdaki adaletsizliğin önüne geçemezse, bugünkü sorunların aşılması mümkün değil. Hatta halkın çoğunluğunu oluşturan yoksul halk katmanları tatmin edilemezse sorunlar daha da artabilir.

Bu nedenle olacak, Kabil’de yapılan ve tüm Afgan medyasının önem verdiği 1 Mayıs yürüyüşünün hemen ardından başkanlık seçiminde ikinci tura kaldığı artık belli olan iki aday da EMKA Başkanı Kadiri’yi arayarak, sendikanın ve Afgan emekçilerinin kendilerinden beklentilerini sordu.

Kadiri de onlara gençlere iş sağlanmasını, işyeri güvenliğine önem verilmesini ve herşeyden önce de, Afganistan Çalışma Yasası’nın kurallarının uygulanmasının önünün açılmasını istediklerini anlattı. Aslında bunlar Afgan emekçilerinin sadece en önemli talepleri. EMKA, önümüzdeki yıllarda bir yandan ülke ekonomisinin rekabet yeteneği arttırılırken, diğer yandan gelir dağılımında adaletin de nasıl sağlanabileceğinin tartışılmasının önünü açmaya çalışıyor.

Bütün bunların tüm Afganistan’da duyulmasını sağlayan 1 Mayıs 2014, 20 yıllık karanlığın ardından Afganistan’da güzel bir gün oldu.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’