Boko Haram belası Nijerya’ya musallat oldu
Batı Afrika ülkesi Nijerya için ‘Afrika’nın devi’ dense yeridir. Kıta’nın 174 milyonluk nüfusuyla en kalabalık ülkesi, dünyada en geniş nüfusa sahip yedinci ülkesi. 36 eyaletten oluşan federal bir cumhuriyet. Britanya’nın 19. yüzyılda kolonileştirdiği Nijerya’nın bağımsızlığına kavuşması 1960’ı buldu. İç savaşlar ve askerî rejimlerle geçen 20 yüzyılın sonunda, zengin petrol yataklarıyla Afrika’nın Güney Afrika’dan sonra ikinci büyük ekonomisi olarak öne çıkmaya başladı. Son dönemde ‘bölgesel güç’ olarak tanımlanır oldu. Öyle ki, 2050’de en büyük 20 ekonomi arasına girmesi bekleniyor. Ancak ülkenin zenginlikleri yoksul halka yansımazken, Nijerya ‘İslami terörle’ anılmaktan kurtulamıyor. Özellikle de herkesin belleğine kazınan ve yerel Hausa dilinde ‘Batılı eğitim günahtır’ anlamına gelen ‘Boko Haram’ ile...
‘ALLAH TALİMATIYLA’ KIZ SATMA
Boko Haram’ın son icraatı bütün dünyanın kanını dondurdu. Uzun süredir ‘Batılı eğitimi veriliyor’ bahanesiyle okulları basıp çoluk çocuk boğazlamaktan çekinmeyen örgüt, bu sefer ülkenin kuzeydoğusundaki Borno eyaletinin Kamerun sınırında bulunan ücra Chibok köyünde 200’den fazla kız çocuğunu kaçırdı. Yetmedi, Boko Haram lideri Ebubekir Şekau bir video yayınlayıp ‘Allah’ın talimatıyla bu kızları evlendirilmek üzere pazarda satacağını’ ilan ediverdi. Böylelikle ülkenin kuzeyinde beş yıldır süren kanlı savaş dünyanın ‘gözüne sokulmuş’ olundu. Oysa çok değil geçen şubatta aynı Boko Haram Yobe eyaletindeki Buni Yadi kentinde yatılı devlet okuluna baskın yapıp öğrencileri yatakhanelerinde yakarak ve boğazlarını keserek öldürmüştü. Bu olay üzerine onlarca okul kapatılmış, 120 bin öğrenci eğitimsiz kalmıştı.
HIRİSTİYAN GÜNEY, MÜSLÜMAN KUZEY
Nijerya nüfusu, öne çıkanları üç etnik grup, Hausalar, Igbolar ve Yorubaların oluşturduğu 500 kadar etnik gruba dayanıyor. Ülkenin güneyi ve merkez kesimleri, nüfusun yüzde 49’unu oluşturan Hıristiyanlardan; kuzeyi ise yüzde 48,8’ine tekabül eden Müslümanlardan oluşuyor. Müslüman nüfusta Maliki, Şafi yahut Selefiler çoğunlukta. Ama azınlıkta da olsa Şii veSufiler de var. Kuzey bölgelerinde Kano gibi eyaletler zaten şeriatla yönetiliyor. Ancak Boko Haram için bu kâfi değil. Tekfirci örgüt başta eğitim olmak üzere Batılı olan her şeye karşı çıkıyor. Özellikle kuzeydoğu bölgelerinde etkili. Borno, Adamawa, Kaduna, Bauchi, Yobe veKanu eyaletlerinde faaliyet gösteriyor.
KOLONİLEŞMEYE TEPKİ
Boko Haram’ın temelleri, bir zamanlar Bornu imparatorluğunun hüküm sürdüğü, ‘Medine vesikasının’ geçerli olduğu Bornu ve kuzeybatı bölgelerinde 1903’te başlayan Britanya kolonileştirmesi sırasındaki direnişe dayanıyor. Ama asıl etkinlik 1990’larda gelişiyor. VeMüslüman Gençlik Birliği ismi altında faaliyet gösteren grubun liderliğini Muhammed Yusuf’un üstlenmesiyle popülerleşme başlıyor. İbn Teymiyye geleneğinin izleyicisi olan Yusuf, örgütü 2002’de Borno eyaletinin başkenti Maiduguri’de ‘Boko Haram’ ismiyle yeniden şekillendirdi. Bölgedeki yoksul ailelerin çocuklarını ve işsizleri etrafında toplayan bir cami ile işe başladı. Kısa sürede taraftar topladı, etkisi Çad ve Nijer’den gelenlerle arttı. Nijerya’daki sosyal huzursuzluklar şiddetin araç olarak kabullenilmesine katkıda bulundu, Boko Haram giderek militarist karakter kazandı. Bugün Boko Haram hükümet hedeflerinin yanı sıra Hıristiyanlara saldırıyor, kiliseleri bombalıyor. Kendilerine itiraz eden ılımlı Müslümanları da hedef seçiyor. Zira Nijerya’daki Selefi gelenek dâhil Boko Haram’ı ‘İslam karşıtı’ görüyor.
YOKSULLUK VE EĞİTİMSİZLİK
Nijerya’da enerji zenginliğine karşın eşitsiz paylaşım büyük sorun. Nüfusun yüzde 61’i yoksulluk içinde yaşıyor. Hele de Boko Haram’ın etkili olduğu Müslümanların yaşadığı kuzey bölgelerde, yoksulluk yüzde 80 ile ifade ediliyor. Bu koşullarda etkinliğini sürdürebilen Boko Haram’ın şiddetine 2002 ve 2013 yıllarında en az 10 bin kişi kurban gitti. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği’ne göre, Nijerya içinde 250 bin insan yerinden yurdundan oldu, 60 bin insan ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.
ANTİ-TERÖR YÖNTEMLERİ
Yusuf’un 2009’da yakalandıktan sonra gözaltında öldürülmesinden bu yana örgütün açık komuta kademesi yok. Üç gruba ayrıldığı söyleniyor. En tepedeki isim Ebubekir Şekau’nun son videoya kadar öldüğü rivayet edilmişti. Nihayetinde Nijerya Devlet Başkanı Goodluck Johnathan’ın anti-terör yöntemleri, işe yaramıyor. 1990’lı yıllarda bölgede barış güçlerinin öncü ülkesi olan Nijerya ordusu Boko Haram’la başa çıkamaz hâlde. Johathan, bir yıl önce üç eyalette olağanüstü hâl ilan etti. Kuzey bölgelerinde askerî kampanyayı yoğunlaştırdı. Şimdi kız çocuklarının kaçırılması vakasının ardından Nijerya Sahra bölgesinde el Kaide’ye karşı verilen mücadelenin önemli bir parçası olacak. ABD Başkanı Barack Obama’nın Nijerya hükümetine kızların kurtarılması için yardım sunarken sarfettiği “..daha geniş bir sorunla da ilgilenmek zorunda kalacağız” sözleri işaret fişeği sayılmalı.
GENÇKIZLARA ANLATIN!
Af Örgütü gibi kurumlar, Nijerya güvenlik güçlerini Boko Haram’la mücadelede ayrımcılık, rastgele tutuklama ve gözaltılar, işkencelerle itham ederken, yeni bir ‘insani müdahale’ zemini yaratılması, kuvvetle muhtemel ki, petrol ve stratejik çıkarlara yorulacak. Afrika da dünyanın diğer yerlerinde yaşanan ekonomik savaştan azade değil. Ve doğal kaynak zengini Nijerya gibi ülkelerde yoksulluk, yolsuzluklar, yasadışı silah ticarinin boyutları düşünüldüğünde durum yeni bir ‘insani müdahaleyle’ düzelecek gibi değil. Sorun şu ki, gelin bunları Boko Haram teröründen çekenlere ve kaçırılan genç kızlara anlatın!
Tüm bunlar İslam âleminin takkeyi önüne koyup düşünmesi gereğini bir kez daha gösteriyor. Boko Haram’a tepki gösteren Suudi Arabistan’ın açıklamasının odağında görüldüğü gibi hayatları karartılan insanlar değil ‘İslam’ın imajının zedelenmesi’ dert edildiği müddetçe bu iş bitmez. Müslüman aydınlar, meseleyi ‘birilerinin taşeronluğundan ibaret’ olarak sunup kendi yarattıkları zemini eleştirmedikleri sürece nafile...
***
Nijeya’ya ‘uçan’ silahlar...
Nijerya ve Boko Haram meselesi dendi mi, dünyada artık Türkiye’nin de ismi anılıyor. Sebep herkesin malumu: THY Özel Kalem Müdürü Mehmet Karakaş ile Başbakan’ın danışmanıMustafa Varank arasında geçtiği iddia edilen ses kaydı... Kayıtta Karakaş, MİT MüsteşarıHakan Fidan ile acilen bağlantıya geçme talebini dile getirip “Onlarca malzeme taşıyorum, Nijerya’ya gidiyor şu anda. Müslümanları mı öldürecek, Hıristiyanları mı öldürecek? Vebal altındayım” derken işitilmişti. THY derhal harekete geçti ve Nijerya’ya silah taşındığı iddialarını reddetti. “Haberlerde geçen ülkeye Türkiye’den veya diğer ülkelerden silah taşıması yapılmamıştır” denen açıklamada, ‘BM Güvenlik Konseyi’nin silah ambargosu koyduğu ülkeler ile otorite boşluğu ve çatışma yaşanan yerlere kargoda silah taşıması yapılmadığı’ belirtildi.
Doğrusu bu ya, açıklama Nijerya’ya yönelik bir silah ambargosu bulunmadığından zaten kendi içinde sorunluydu. Ama mesele bununla da bitmiyor zira Nigerian Monitor’ün 20 Mart tarihli haberinde aksi söyleniyor. THY’nin Mallam Aminu Kamo Uluslararası Havaalanı genel müdürüAhmet Can Akbuga, Nijerya’ya silah taşıdıklarını belirtirken, bunun geçerli uluslararası yasalar uyarınca yapıldığını söylemiş. Akbuga’ya bakılırsa bu silahlar Nijerya Donanması’na gidiyor. Kendisini doğru kabul etmemiz icap ediyor, zira Nijerya Donanması da bunu doğruluyor. O zaman akla THY niye daha önce ‘yalanlama yaptı’ sorusu eşliğinde resmî açıklamalara güvensizlik kalıyor.
142 NO’LU TUHAF AÇIKLAMA
Bu esrarengiz meselede son tuhaflık olarak Dışişleri Bakanlığı’nın 8 Mayıs tarihli 142 numaralı açıklamasını anmalı. Nijerya’da 200’den fazla kız öğrencinin okullarından kaçırılmasının şiddetle kınandığı bu açıklamada özensizlikten midir, yoksa böyle bir örgütün varlığına hiç inanılmadığından mıdır bilinmez, ‘Boko Haram’ın ismi bile anılmıyor. Yani ‘terörizmin çocuk ve gençleri hedef alan karanlık yüzü ve alçaklığı’ vurgusunun ‘adresi’ yok. Boko Haram diye bir örgüt yoksa, kızları kaçırmadıysa, video görüntüsü ile dünyaya eylemlerini duyurmuş olan örgütün lideri Ebubekir Şekau da mı ‘sahte’ bir kişilik? Peki öyleyse İslam İşbirliği Teşkilatı açıklamasında yer verilen Boko Haram ile ne kastediliyor.
***
Putin’inki ‘Rus ruleti’ değil satranç...
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Batı ile giriştiği Ukrayna oyununda ‘Rus ruleti’ filan oynamıyor. Oyunun adı ‘satranç’. Kiev’deki aşırı sağcı soslu yeni yönetim ‘Rusya Doğu Ukrayna’da Kırım taktiği uyguluyor’ saptamaları yaparken, Rus lideri geçen hafta çıkıp herkesi şaşkına çevirdi. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı’na (AGİT) başkanlık eden İsviçre’nin Cumhurbaşkanı’nı ağırlarken, Ukrayna’nın Donetsk ve Luhans bölgelerinde bugün referandum düzenlemeye hazırlanan federalistlere ‘bu işi ertelemeleri ve diyalog koşulları yaratılması için şans vermeleri’ çağrısı yaptı. Reddedilmiş olmasının ehemmiyeti yok. Sonra Ukrayna’nın doğusunu bir türlü kontrol edemeyen Kiev’den askerî ve cezalandırma operasyonlarından vazgeçmesini istedi. Yetinmedi ABD ve AB’nin 25 Mayıs’ta düzenlenmesinde ısrar ettiği başkanlık seçimini ‘doğru yönde atılacak bir adım olabilir’ diye niteledi. Elbette bütün Ukraynalıların haklarını garanti edecek bir anayasal sürece vurgu yaparak... Putin, askerî cephede ise NATO doğruluğuna dair işaret bulunmadığını belirtse de tatbikat gerekçesiyle Ukrayna sınırına yığdığı 40 bin Rus askerinin çekildiğini söylemiş durumda.
AGİT’İN ‘YOL HARİTASI’
Putin, bu hamleleriyle Doğu Ukrayna’ya açıkça askerî müdahalede bulunması beklentilerini boşa çıkarmış görünüyor. Bunun yerine Kiev’i federalistlerle müzakereye zorluyor. Aslına bakarsanız AGİT’in krizin teskini için hazırladığı yol haritasında da farklı bir şey yok. Rusya’nın ardından Avrupa Konseyi Başkanı Herman Von Rompuy’a da sunulan ‘yol haritası’, yasadışı grupların silahsızlandırılması, işgal edilen kamu binalarının boşaltılması, bu kişiler için af çıkartılması, ‘ademimerkezileşme, yerinden yönetim, dil ve azınlıklar’ gibi başlıklarda geniş çaplı ulusal diyalogun başlatılmasını içeriyor. Ve oluşturulacak yüksek düzeyli tartışma gruplarının bu diyalogun sonuçlarını anayasaya yansıtması... Taslak 25 Mayıs seçimi için ‘istikrar için kilit önemde’ atfı yapıyor, tüm tarafların şiddetten ve provokatif eylemlerden uzak durması gerektiğini vurguluyor.
Doğu Ukrayna’daki federalistlerin talepleri ortada. Fabrika işçileri, madenciler, dükkân sahipleri ve çiftçilerin Kiev’deki yönetimin bölge valileri olarak atadığı milyarder oligarklara karşı olduklarına şüphe yok. Ama açık talepleri güçlü özerklik. Ukrayna’dan ayrılmayı ananlar önemsiz bir azınlık.
Kiev’e gelince... AGİT’in ‘yol haritasını’ ancak ABD ve AB uygulatabilir. Yeni yönetim kendi içinde neo-liberaller ve neo-faşistlerin mücadelelerine sahne olmaya başladı. IMF paketini nasıl uygulayacakları, gelecek kış enerji kriziyle nasıl başa çıkacakları meçhul.
ALMAN TUTUMU
Putin, topu Batı’nın sahasına yuvarladı. Donbass bölgesinin Kiev’e hayatı dar etmeye yeteceğini gayet iyi biliyor. Son hamleleri ABD’nin AB ile politikaların uyumlulaşması çabalarını da baltalayıcı nitelikte. Alman lideri Merkel, retorikte sert çıkışlarla yaptırımları genişletmekten söz etse de, Alman medyası bu işin bedelini Almanya’nın büyümesinde düşüşle ödeyeceklerini yazıyor. Almanya doğalgazının yüzde 46’sını, petrolünün yüzde 37’sini Rusya’dan alıyor. Bakır gibi madenler sözkonusu olduğunda daha da bağımlı durumda. Nitekim ikinci Cenevre’ye sıcak baktıklarını söyleyen Almanya Dışişleri Bakanı Frank Walter Steinmeier’in Putin’in yapıcı tonundan memnuniyetlerini dile getirmesi dikkat çekici.
Putin, Kremlin’in açıkladığı gibi 6 Haziran’da Normandiya’daki D-Day kutlamalarında Obama ve Merkel’in yanında yerini alırsa manzara daha bir ‘şenlenecek’ demektir.
Bu pilav daha çok su kaldırır elbette. Nazi işbirlikçisi Stepan Bandera’nın mirasçısı ‘Banderitlerin’ Odessa katliamında olduğu gibi insanların yakıldığı, hamile kadınların elektrik telleriyle boğulduğu aşırı sağ terörün tekerrürü maalesef mümkün olabilir. Akıl ve izan ise yol yakınken direksiyonu uzlaşmaya kıvırmaktan geçiyor.
[email protected]
twitter@ceydak