Washington Ankara hattı: Kuyudaki kurbağa
30 Mart bazı kesimlerde hayal kırıklığı yaşatırken, Türkiye'nin Batı'yla ilişkisinin pamuk ipliğine bağlı olmadığı anlaşıldı.
Solun önemli bir kesiminin, kaba bir toptancı yaklaşımı vardır: Tahliller; dünyanın ve ülkenin neresinde bir kötülük olsa, “Başını ABD’nin çektiği emperyalizm” diye başlar. Ayrıntıyı, özeli, yereli yok sayan bu tür yaklaşımlar; gelişmeleri okumakta ve anlamakta başarılı olunmasını engeller.
İslamcıların takıntısı ise, Yahudiler ve İsrail’dir. Her taşın altında Musevi parmağı aramak,bir “rutin”dir. İslamcıların; bu “rutin” yüzünden, dünyaya “tek açılı” bakmak zorunda kaldıklarını gözlemleyebiliyoruz.
Sonuç olarak; “kaba solculuk” ve “kaba İslamcılık”ın; dünyayı ve olayları anlama kılavuzları arasında, ciddi bir benzerlik olduğunu, rahatlıkla söyleyebiliriz. Bu hal, bir Çin atasözündeki duruma çok uyuyor: “Kuyudaki kurbağa, gökyüzünü kuyunun ağzı kadar sanır.”
Öte yandan bakarsak
Olaya bir de başka cepheden bakarsak, her iki kesimin söylediklerinin gerçekçi bir tarafı da var: ABD, dünyanın en büyük ekonomisine ve askeri gücüne sahip. Dünyanın en etkili lobileri, bu ülkeden, dünyaya nizamat vermeye çalışıyorlar. İsrail, ise ABD’nin vazgeçemediği en önemli müttefiklerinden biri. Washington üzerinde İsrail’in, ABD’li Yahudi lobilerinin gözle görülür bir ağırlığı bulunuyor.
Tabii “herşeyi ABD planlıyor, her kötülük Washington’dan kaynaklanıyor” sendromu; son dönemde, Türkiye’de, farklı yönelimlere de kapı açtı: “Madem ABD, Türkiye’de herşeye kadir, o zaman onu harekete geçirelim, ya da yüzümüzü ona dönelim” anlayışı, yeni hareketlenme ve koalisyonları tetikledi.
Bu denklemin içine AB ülkeleri de katılabilir, İsrail de eklenebilirdi... Bir anda, “Her kötülük ABD’den gelir” diyenler, “Tayyip’i de ABD/Batı yıkabilir” beklentisi içine girdiler. Kendisini “solcu” olarak tanımlayan bazı kesimler ve kendisini “dindar” olarak tanımlayan bazı kesimler
bu “beklenti”nin etrafında konumlandı.
Özellikle 30 Mart seçimleri öncesinde, yoğun bir kampanya yürütüldü. Washington ve Avrupa merkezlerinde toplantılar düzenlendi, brifingler verildi, çağrılar yapıldı. Bazı karşılıklar gelince, umutlar yeşerdi. “Bitti. Çünkü, artık Batı onun ipini çekti” tahlilleri, gazete köşelerinde, birbirini tamamlayacak şekilde, sıraya dizildi.
30 Mart, bu kesimlerde büyük bir hayalkırıklığına yol açarken; Türkiye’nin Batı’yla ilişkisinin de, öyle sanıldığı gibi, pamuk ipliğine bağlı olmadığı anlaşıldı. Batılılar, varolan hükümete sinirlenseler, yaptığı bazı uygulamaları eleştirseler, hatta, zaman zaman, Alman Cumhurbaşkanı’nın yaptığı gibi, siyasi nezaket sınırlarını aşsalar bile; bu ilişkilerin, kendi içinde bir mantığı ve çerçevesi var, yani bazı sınırlar var.
Farklı bir ilişki biçimi
“Tablo”daki bir boyut da, AK Parti’nin ve Başbakan Erdoğan’ın performansıyla ilgili. Geçmiş yönetimlerle kıyaslandığında, ABD ve Batı’ya daha fazla “hayır” diyebilen, onların hesaplamadığı şekilde davranan yeni bir siyaset tarzından söz ediyoruz. “One minute” çıkışıyla özdeşleşen bu tarz; ülke içinde ciddi bir toplumsal desteğe sahip olduğu için, ayakta durabiliyor, varlığını sürdürebiliyor.
Ekonominin, tüm eksiklere rağmen, geçmişe oranla daha dayanıklı olmasını da fotoğrafa eklemek gerekiyor. Geçmişte, en küçük bir siyasi krizin, ne büyük ekonomik çalkantılara yol açtığının tanığıyız. Muhalefet, “Batı’yla olan her atışmanın, ekonomiyi de zorlayacağını” hesaplayarak bazı çıkışlar yapsa da, yeni dengeler farklı.
Ekonomiyi de hedef alan en büyük vuruş, 17 Aralık’ta gerçekleştirildi. Hükümet bir sarsıntı geçirse de, ekonomi ciddi sinyaller verse de; “basınç”, bertaraf edilebildi. Batılı merkezlerin tavrı da, bazılarının beklediği gibi, “geriye dönülmez” sonuçlar doğurmadı.
Ankara-Washington ilişkisi, öyle sanıldığı gibi, tek taraflı bir ilişki değil. ABD mutlaka elindeki güçlerle etkili, ama bazılarının sandığı gibi “her şeye kadir” değil.
Kırılmalar, karşılıklı tatsız mesajlar yaşansa bile; ilişkinin temel aksının öyle kolay değişmeyeceği, şimdi daha iyi anlaşılıyor.