Libya’da İhvanizmin getirdikleri...
Libya’da olup bitenlere dair sallananlar karşısında insan ancak şaşırabiliyor. 2011’deMuammer Kaddafi, henüz NATO operasyonu sayesinde devrilmemişken, doğuda Mısır sınırından Bingazi ve Ras Lanuf hattı ve batıda Tunus sınırında epey dolanmış birisi olarak gülsem mi ağlasam mı bilemiyorum. İki ‘ucubik’ argüman kullanılıyor; ilki yaşananların bir ‘darbe’ olduğu, ikincisi ise ‘İslam’a karşı savaş açıldığı’... Sanki Libya normal bir ülkeymiş gibi klişe siyasi argümanlarla izah mümkünmüş gibi...
İKİ KOMİK İDDİA
İlk iddia: ‘Coup d’etat’. Yani hükümete/ devlete darbe düzenlenmesi. Libya’da devlet yok, hükümet yok, düzenli ordu yok, adam gibi polis gücü yok, ekonomiyi ve doğal kaynakların yönetimini üstlenebilen bir statüko yok. Süresi aylar önce dolmuş, görev sürelerini bir yıl uzatırken, rakiplerinin erken seçim çağrılarına kulak tıkar görünen Müslüman Kardeşler’in (İhvan) Libya kolu ve İslamcı ortakları ile Kaddafi sonrası verili yapıdan şekillenen Ulusal Güçler İttifakı’nın didişmesinin ötesinde aklıselim bir siyasi irade yok.
İkinci iddia daha da komik. Muammer Kaddafi’den 1980’li yıllarda kopmuş, 2011’deki isyanda ülkeye geri dönüp yönetime karşı savaşmış General Halife Belkasım Haftar ve etrafında toplaşanlar ‘İslam’a savaş açmışlar’. Sağda solda bu cephe için ‘non-İslamist’ gibi laflardan geçilmiyor. Bu, İhvancı olmayanların neredeyse ‘Müslüman sayılmayacağı’ bir anlayışın tezahürü mü bilmem, lakin Libya’da İslamcı olmayan kimseye rastlamanın mümkün olmadığını gayet iyi biliyorum. Gerektiğinde CIA ile işbirliği hâlinde Libyalı savaşçıları ve ortalığa saçılmış silahları Suriye’ye yollamaktan gocunmamış Libyalı İslamcıların rakiplerini ‘CIA’cılıkla itham etmesi karşısında ise gülsek mi ağlasak mı...
O vakit olup bitenleri şöyle bir gözden geçirelim...
Libya’daki isyan, 17 Şubat 2011’de başladı. Ülkenin doğusundaki Kirenayka bölgesinde, Bingazi’yi merkezine alıyordu. İsyancılar Ulusal Geçiş Konseyi oluşturdular. Onları ilk tanıyan Fransa olurken, BM Güvenlik Konseyi’nin sivilleri koruma amaçlı ‘uçuşa yasak bölge’ kararıyla NATO müdahalesinin yolu açıldı. İttifak ‘karaya ayak basmadı’, hava bombardımanlarıyla Muammer Kaddafi’nin sonunu getirdi. Kaddafi, 2011 Ekim’inde memleketi Sirte yakınlarında isyancıların eline düştü, linç edilerek öldürüldü...
‘DEVRİMCİLİK’ İDDİASI
42 yıl ülkeyi demir yumruğuyla yönetmiş bir diktatörden kurtulmak Libya’ya demokrasi ve istikrar getirmeye yetmedi elbette. Farklı etnik gruplar ve aşiret yapısına dayalı bir toplumda milislerin silahsızlandırılamaması ve merkezî idarenin teşekkül edememesinin sancıları yaşandı. 2012 yazında seçilen Genel Ulusal Kongre bugün İhvan’ın kolu olan Adalet ve Yapılanma Partisi ile irili ufaklı İslamcı partiler ve Ulusal Güçler İttifakı arasında bölünmüş durumda. Hepsinin farklı aşiret bağları ve milisleri var. İhvan’ın ‘devrimi korumak’ iddiasıyla oluşturduğu Libya Devrimciler Operasyon Odası şemsiyesindeki İslamcı milislerin Başbakan Ali Zeydan’ı kaçırması da, önüne gelenin petrol tesis ve limanlarını ele geçirmesi de, suikast ve adam öldürmeler de sıradan vakalar.
KİRENAYKALI AYRILIKÇILAR
OPEC üyesi Libya’nın petrol üretim ve ihracatı vahim durumda. Günlük 1,4 milyon varil olan petrol üretimi 300 bin varilin altına düşmüşken, petrol tesis ve limanlarındaki işgallerin bitirilmesi için merkezî hükümetle yapılan anlaşmalar hayata geçirilemez hâlde. Doğudaki Kirenayka’da Petrol Koruma Gücü’nün eski başkanı İbrahim Jathran liderliğindeki ayrılıkçılar geçen yıl özerklik ilan ettiler, yaz ortasında bu yana petrol tesis ve limanlarını ellerinde tutuyorlar. Büyük kısmı ülkenin doğusunda olan petrol kaynağından daha fazla pay istiyorlar. Zeydan’ın düşürülmesi de Jathran’la anlaşma pazarlıklarında petrol tesis ve limanlarındaki işgallerin bitirilmesi karşılığında rüşvet önerdiği iddiaları üzerinden yürütüldü. Kanıt filan aramayın... Nihayetinde Zeydan hükmü geçen aralıkta dolmuş Genel Ulusal Kongretarafından tartışmalı bir güven oylamasıyla geçen martta düşürülünce ülkeden kaçmak zorunda kaldı. Yerine atanan İhvancı Abdullah el Sani ve onun da yerine atanan İhvancı Misratalı işadamı Ahmet Maytik’in de başbakanlığından şüphe etmek için gerekçe çok. Kimileri el Sani’yi kimileri Maytik’ı başbakan görüyor. Ulusal Güçler İttifakı’nın itirazlarına rağmen bu atamaları yapan İhvancı Kongre, 25 Haziran’da seçim düzenlenmesine de direniyor.
SİYASİ TECRİT YASASI
Hâl böyleyken geçen hafta iktidar mücadelesi iyiden iyiye kızıştı. Bunun sebebi İhvancıların bir tek kendilerini ‘devrimci’ görmeleri ve Kaddafi’nin devrilmesinde önemli roller oynamış diğer herkesi dışlamaları. Geçen yıl çıkarttıkları ‘Siyasi Tecrit Yasası’yla bir nevi ‘Baassızlaştırma’ operasyonuna giriştiler. Sorun şu ki, Kaddafi döneminde görev almışlara siyaset yasağı getirmek toplumun önemli bir kesimini karşılarına almak anlamına geliyor. Zira bu kesim de Kaddafi’yi deviren güçlerin bir parçası. O saf değiştirmeler olmasaydı, bugün Kaddafi yerli yerinde de durabilirdi. Ancak isyancı ordusunun genelkurmay başkanı Abdülfettah Yunus’u sahte Kaddafi bağlantıları öne sürerek öldürmekten çekinmeyen İhvancı milisler, son dönemde ‘devrimi’ tekellerine alamaz hâle düştüler. Bu kez karşılarında uluslararası desteği de yadsınamaz bir isim ve onun etrafında toplananlar var.
HAFTAR GÜÇLERİ
Ulusal İttifak Güçleri, Kaddafi’nin 1980’lerdeki Çad macerasında esir düştüğünden bu yana Libya’nın Kurtuluşu için Ulusal Cephe’de rol oynamış, 2011’deki isyanda da ülkeye dönüp kara birliklerine komuta etmiş bir isim olan General Haftar etrafında birleşiyor. Amerika’da yaşadığı sürgün ve CIA bağlantıları eksik olmayan Haftar ülkenin doğusunda Beni Hilal’deki El Farjani aşiretinden. Kaddafi 1986’da Haftar’ı Çad’daki Libya güçlerinin sorumlusu kıldı. Ama Çad güçleri Fransız hava desteğiyle onu yenilgiye uğrattı. Haftar 1987’de yakalandı. Kaddafi’nin yakınları Haftar’ı ordusunu terk edip ihanet etmekle suçladılar. Haftar 1988’de Libya Ulusal Kurtuluş Cephesi’ne katıldı ve askerî kol olan Libya Ulusal Ordusu’nu kurdu. Çad’da Hissene Habre İdris Deby tarafından 1990’da devrilince Haftar ve adamları Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ne geçtiler. Amerika’da Virginia’daki CIA merkezinde eğitim aldılar. Kısacası Kaddafi karşıtı bütün Libyalı sürgünler gibi Amerika ile bağları mevcut.
HAFTAR’I DESTEKLEYENLER
İşte Haftar geçen şubat ayında, görev süresi sona ermiş olan Kongre’nin feshedilip olağanüstü hâl hükümeti kurulması, oluşturulan 60 kişilik anayasa komitesinin (60’lar komitesi) yeni anayasayı hazırlaması ve erken seçim düzenlenmesi çıkışı yaptı. ‘Görevden alındı’, ülkenin doğusuna giderek kendine ittifaklar kurdu. Haftar 60’lar komitesinin başındaki Ali Tarhuni dâhil pek çok siyasi figür, milis gücü ve henüz oluşum hâlindeki Libya ordusundan destek görüyor. Doğu’da Kirenayka’daki federalistlerin yanı sıra batıdaki Zintan milisleri, El Ka-ka, El Madani, Sawaik (Yıldırım) tugayları, Bingazi’deki özel güçler ile Tobruk askerî üssünde konuşlu Haftar cephesinde birleşti.
Bu güçler ‘Haysiyet Operasyonu’ adıyla geçen cuma önce Bingazi’de İhvan bağlantılı Ensar el Şeria grubuna, ardından da başkent Trablus’taki İhvancı ‘Kongre’ye saldırdı. Siyasi argümanları, ‘İslamcıların ülkeyi felakete sürüklendiği, uluslararası terörizmin parçası oldukları’... Bu cephe çıkış noktasını, Libya askerî polis komutanı General Muhtar Farnana’nın ifadesiyle “Bir ülke terörizmin yetiştirileceği bir kuluçka makinesi olamaz” olarak koydu
İHVAN MİLİSLERİ
Haftarcıların karşısında Libya İhvan’ı ve emrindeki milis güçleri var. Zeydan’ın ülkeyi yönetemez kılınmasının müsebbiplerinden olan İhvancı meclis başkanı Nuri Ebu Sahmeyn geçen hafta derhal İslamcı milisleri başkenti korumaya çağırdı. İslamcıların Devrim Operasyon Odası’nda İslamcı Misrata tugayı, Ensar el Şeria, Rafallah el Sahati ve 17 Şubat Tugayları var. En güçlüleri 40 bin kişilik Misrata tugayı geçen kasımda bir protesto gösterisinde açtıkları ateşle 50’ye yakın insanı öldürdüğünde kimse sesini çıkartmamıştı. İşte Ebu Sahmeyn’in üç beş ay önce başkent dışına çıkartmak zorunda kaldığı bu tugay, bugün başkenti korumakla görevlendirildi. Rivayet o ki, geçen ekimde başbakanken Zeydan’ı kaçırıp kafasına silah dayayan da Misrata milislerinden başkası değil. Gerekçeleri de Zeydan’ın milislere ödemelerin banka yahut çekle yapılması kararı alması. Ebu Sahmeyn ise Zeydan rehin tutulurken otelde kendisini ziyaret edip elini kolunu sallayıp çıkıp giden türden bir ‘meclis başkanı’... Gerisini siz hesap edin...
ULUSLARARASI PLAN
Bütün kirli oyunların döndüğü bu coğrafyada Libya bu hâliyle kendi içinden parçalanmaktayken, bölge ülkeleri için de derin istikrarsızlık kaynağı. Libya’nın Batı Afrika ülkesi Mali’deki geçen yılki darbede de, Tunus ve Cezayir’deki İslami terörde de payı eksik değil. Üç yıldır Suriye’ye cihatçı ve silah akışının kaynağında da Libya’nın yer alması tesadüf değil. 2012’de Amerikan büyükelçisinin Bingazi’deki konsolosluk baskınında öldürülmesi, El Kaide unsurlarının etkinliğini gözler önüne sermişti.
Nitekim Libya gibi enerji zengini bir ülke mevzu bahisse, hele de Ukrayna krizinden olup bitenlerin uluslararası bağlantılarının eksik olması mümkün değil. Nitekim herkes Amerika’nın gölgesinden söz ediyor. Ön cepheye Fransa’yı sürüp perde arkasından Kaddafi’yi devirme operasyonunu yönlendirmiş olan Amerikalıların bu işte dahlinin olmamasını beklemek saflık olur. Lakin kimse Kaddafi’nin devrilmesi sürecinde sahaya asker gönderdiği bizzat savunma bakanı tarafından sonradan doğrulanan Katar’ın gölgesinden söz etmiyor ne hikmetse! Yahut da geçen mart ayında Zeydan’ın sonunu getiren süreçte Libya’dan yola çıkıp Amerika tarafından durdurulan Kuzey Kore bandıralı petrol tankeri Morning Glory vakasındaki Suudi bağlantısından...
MISIR KIYASI AMA NASIL?
Olup bitenleri Mısır ile kıyaslamak da pek popüler. Doğruluk payı eksik değil lakin kanımca Libya, en çok da Mısır İhvanı’nda olduğu gibi Libya İhvan’ının da ülkeyi tekelinde toplama çabası açısından iyi bir kıyas teşkil ediyor. Ülkedeki diğer kesimlerle uzlaşmak yerine kendisini ‘tek meşru toplumsal güç’ gören bu anlayışın bir ülkeyi felakete sürüklememesi mümkün değil. Yahut da eninde sonunda karşıtlarını iktidara getirmesi... Libya gibi siyasi, etnik, bölgesel, aşiret ve hatta dinî ayrımların Mısır’dan çok daha derin olduğu bir ülkede ise bu girişimlerin iç savaşa sebep olmaması işten bile değil.
[email protected]
twitter@ceydak