Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Ankara için 'IŞİD tehlikesi' mi, 'Sünni isyanı' mı?

 Irak'ta birkaç gündür yaşananlar büyük ölçüde, Maliki'nin 'mezhebi-ayırımcı' iktidarı ve yönetim tarzına karşı birikmiş bir 'Sünni tepkisi'nin infilakıdır.

Nasıl oluyor da yakın tarihte Amerikalılar tarafından eğitilmiş ve silahlandırılmış olan dünyanın en büyük 20. ordusu, Irak silahlı kuvvetleri, Musul-Bağdat arasında, Irak’ın üçte birlik bir alanında bu kadar etkisiz kaldı. Çeyrek milyon asker ve 1 milyonluk bir Irak güvenlik gücü, Musul’u IŞİD’e bırakırken Kerkük’ü de Kürt peşmerge güçlerine terk etti. Maliki’nin 'Dicle Tugayı' Kerkük’ü boşaltınca, Kerkük, fiilen Kürdistan Bölge Yönetimi’ne entegre olacak şekilde 'Kürdistan’ın parçası' oldu. Kerkük’ün idari yönetimi zaten Celal Talabani’ye yakın Dr. Necmettin Kerim’in valiliği altında, yani Kürtlerin elindeydi. 

The Daily Beast adlı tanınmış Amerikan dijital gazetesinde Leslie H. Gelb, bu sorulara cevap aramış. Les Gelb, birkaç yıl öncesine dek, ABD’nin dış politika alanında en önemli düşünce kuruluşu olan Council on Foreign Relations’ın uzun yıllar başkanlığını yürütmüş olmasıyla tanınıyor. ABD dış politika establishment’ının hâlâ önemli bir figürü. Les Gelb’in bugünkü ABD Başkan Yardımcısı (ve Amerika’nın 'Irak dosyası'ndan sorumlu) Joseph Biden ile birlikte 1 Mayıs 2006’da New York Times’da yayımladıkları ortak makale büyük yankı uyandırmıştı. 
O makalede, Gelb-Biden ikilisi, 'Irak’ı mevcut sınırları içinde tutabilmek için Şiiler, Sünniler ve Kürtler arasında üç bölgeye bölünerek ademi-merkeziyetçileşmesini' önermişlerdi. 

Leslie H. Gelb, 'The Daily Beast'deki son makalesinde "Cihatçılar ateş etmeye başladılar ve Irak güvenlik kuvvetleri üniformalarını çıkardı, silahlarını bıraktı ve kaçmaya başladı. Bütün bunlar, Amerikalıların savaştığı ve can verdiği ve onları Amerika’ya 1 trilyon dolardan fazla bir maliyete yol açacak şekilde eğittiği ve silahlandırdığı on yıldan sonra oluyor" diye yazıp, "Peki, sorun nedir" sorusunu sorduktan sonra can alıcı cevabı şöyle veriyor: 

"Sorun, bu Iraklıların iyi eğitilmediği ve silahlandırılmadığı değildir, uğruna savaşacakları bir hükümetin olmamasıdır. Maliki hükümeti Şii’dir, dışlayıcıdır (ayırımcı) ve anti-Sünni’dir. Yolsuzluğa batmış ve kötü yönetimdir. Yani, on yıllarca desteklediğimiz büyük özgürlük sevdalısı hükümetleri gibi (Gelb, burada Güney Vietnam ve Afganistan örnekleri vererek ve ABD benzer desteğinin tarihçesinden söz ederek, alaycı bir dil kullanıyor) yolsuzluğa batmış ve kötü yönetimdir. Ve kesinlikle siyasette kucaklayıcı değildir, kesinlikle siyasi muhaliflerini hoş gören cinsten değildir, kesinlikle Şii olmayanlara iktidarda meşru hisselerini vermek konusunda kötü örnektir. Dolayısıyla Irak birlikleri silahlarını fırlatıp atmışlar ve kaçmışlardır." 

Bu doğru ama fotoğrafın tümünü göstermiyor. Irak birlikleri yönünü gösteriyor. IŞİD’in 1000 dolayında silahlı ile koca Musul’u, Musul’un merkezi olduğu Ninova vilayetini, Kerkük’ün merkezi olduğu Selahaddin vilayetinin bazı bölümlerini ele geçirip, Saddam’ın doğum yeri Tıkrit’e, oradan da hızla daha güneye inip, Abbasiler’in Bağdat'tan sonraki ikinci başkenti Samarra’ya ulaşmalarını, bu sürati ve beceriyi neyle açıklayacağız? 
IŞİD’in 'Sünni Arap Irak' üzerinde kontrolünü hızla kurmakta olduğu anlaşılıyor. Ama biraz deşince, biraz kazıyınca, IŞİD’in birtakım ittifaklar zemininde hareket ettiği, IŞİD diye genelleştirilen durumda onunla birlikte hareket eden diğer İslami-Selefist grupların, daha da önemlisi, Saddam ve Baas artığı askerlerin ve sivillerin ve Sünni aşiretlerin bu ilerlemede ve ele geçirmede önemli rol oynadığı anlaşılıyor. 

Musul’da bu işi kotaranların başında Ceyş el-Rical el-Tariqa el-Nakşibendiyye geliyor. Yani, 'Nakşibendi Tarikatı Adamları Ordusu' anlamında bir grup. Eski Baasçı subaylar ve askerler olarak biliniyorlar. Anlaşılan, Baas’ın 'Zeitgeist'a uygun şekilde 'İslamcılaşmış' unsurları Musul’un hızla ele geçirilmesinde ve şimdi şehri yönetmek üzere 'Sivil Komiteler' oluşturulmasında, besbelli ki, 'kökten IŞİD’li' olmayan unsurların önemli payı var. 

Bu arada bir bilgi notu: Musul, geleneksel olarak 'Arap milliyetçiliği'nin, bu bağlamda Saddam’ın Baas rejiminin Irak’taki 'en büyük kalesi' idi ve ayrıca eski Irak ordusunun subay kadrolarında Musullu oranı, her yerden çok daha fazla büyük çoğunluğu ifade eder idi. 

Yani, Irak’ta birkaç gündür yaşananlar büyük ölçüde, Maliki’nin 'mezhebi-ayırımcı' iktidarı ve yönetim tarzına karşı birikmiş bir 'Sünni tepkisi'nin infilakıdır. Bir tür 'Sünni isyanı'. Bazı Sünniler, olan-biteni, buradaki IŞİD rolünü, 'Yanlış adamlar tarafından yapılmış olan doğru iş' olarak algılıyorlar. 

Bizim AKP iktidarında, orada 49 diplomatımız ve aileleri ile 80 dolayında Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının 'rehin alınması' karşısında, neredeyse vurdumduymazlığa varacak ölçüde sergilediği rahatlık, hatta siyasi olarak sergilediği 'pişkinlik' ise gelişmelerin bu 'Sünni veçhesi' ile yakından ilgili olmalı. 

Bu arada, Türkiye’nin himayesi altında olan, AKP iktidarının 'siyasi sığınma' hakkı verdiği Irak’ın eski Sünni Cumhurbaşkanı Yardımcısı Tarık el-Haşimi (Müslüman Kardeşler) Musul’un düşmesi ve IŞİD’in ilerleyişini övdü. 

Kürtlerin IŞİD’e bakışı, Iraklı Sünni Araplardan (ve kimi Türkiyelilerden) farklı. Türkiye’nin çeşitli birimleri ve kurumları ile IŞİD’in Suriye sınırında, özellikle Ceylanpınar-Serekaniye’de yürütülen savaşta nasıl işbirliği içinde olduklarının bir sürü görgü tanığı var. Önceki gün, Mardin’de Ahmet Türk, bu konuda kendisini ziyaret eden, aralarında benim de bulunduğum, AB’nin yeni büyükelçisi Stefano Manservisi ve kalabalık Avrupalı ve Türkiyeli gazeteciler grubuna somut ve kanıtlı bilgiler verdi. 

Yani, Lice’de belirgin bir provokasyon olan bayrak indirilmesi karşısında ortalığı birbirine katanların, Musul’da 'Türkiye Cumhuriyeti toprağına girilmesi ve bayrak indirilmesi' ve Türkiye’nin devlet görevlilerin ele geçirilmesi karşısındaki davranışlarını, sadece onların can güvenliği için gösterilen duyarlılık ve serinkanlılık ile mi açıklamalıyız? 

İktidar sahipleri için IŞİD’liler ve kimi 'müttefikleri'nin, 'yaramaz' ama yine de bir tür 'bizim çocuklar', bir şekilde görüşülüp söz geçirilebilecek unsurlar olarak algılanmış olabilecekleri ihtimalini dikkate almalıyız. 'Rehineler'e zarar gelmeyeceğine dair, bizdeki iktidarın güçlü bir kanaate sahip bulunduğu hissediliyor. -Eğer söz konusuysa-,'fidye rakamı' üzerinde anlaşılmayacak bir şey olmayabilir. 

'Rehineler'in sağ-salim Türkiye’ye getirilmelerinin, AKP iktidarına seçim arefesinde sunacağı, daha doğrusu onların öyle kullanabileceği 'propaganda kozu'nun 'değeri'ni düşünebiliyor musunuz? 

Türkiye’nin Musul Başkonsolosluğu’nun düşmesi ve bayrağın inmesiyle Türkiye’nin 'bölgesel güç' imajının yerlebir olmuş olması, iktidara, 'rehinelerimiz'in kısa vade içinde yurda getirilmesinin sunacağı imkânın yanında kabul edilebilir bir zarar sayılabilir. 

NOT: Son gelişmeler, Irak’ın yapısı, Musul sorununun tarihçesi, sınırların nasıl çizildiğine dair toplumda ilgi uyandırmışa benziyor. Bu konuda, Mezopotamya Ekspresi’nden daha fazla bilgi bulunabilecek bir kaynak olmadığını güvenle söyleyebilirim. Kürtçeye (Sorani) çevrildi. Arapçaya ve Arnavutçaya çevriliyor. Üçüncü baskısı da yolda. Okumamış olanlara öneririm.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’