Mutlu keçiler adası, ya da İmroz'un fethi
Sotiris, eviyle karşılaşması hüzünlüydü. Yıkılmaya terk edilen evin dolaplarını açtı, yıkılan yerlerini tamir ettirdi, kapatılan ve üzerine çiviler çakılan odaları temizledi ve burada yeni bir hayat düşlemeye başladı...
İmroz'un Ağridya (Tepeköy) Köyü'ndeyiz. Yazar, eğitimci, Ağridyalı Sotiris Theoharis'le, köyün meydanındaki kahvede muhabbet ediyoruz. Sotiris, 70 yaşına bir kala hayalindeki, rüyalarındaki doğduğu köyüne gelip yerleşmiş. Yeniden evlenmiş, yeniden baba olmuş. “Kucağımda bu oğlanı görenler, torunun mu diyorlar. Ben de onlara, torunlarım büyüdü, bu oğlum diyorum.”
Yeni yaşamını, yeni ruh halini bu sözlerle anlatıyor.
35 yıldır İmroz'da yaşayan Galip Keçili, Tepeköy'e gidersek, kahvenin karşısındaki evde oturan yazar Sotiris'e uğramamızı söylemişti. Sotiris'i kahvede muhabbet ederken bulduk. İpek'le, ikimizi görür görmez, “Durun size kitabımı getireyim” diyerek, kahvenin karşısındaki evine yollandı. Kitap; İmroz'un, Sotiris'in yakın tarihini anlatıyordu. Bir adanın, acımasızca, geçmişinden, kültüründen, insanlarından koparılışını dile getiriyordu.
NUSRETBEY ŞARAPLARI
Nusret Avcı ile “Nusretbey Şarapları”nın satıldığı dükkanda karşılaştık. 1999'da gelmişti adaya. Satın aldığı 600 dönümlük araziye; bağlar, zeytinler, badem ve ceviz ağaçları ekmiş, ekmeye de devam ediyor: “Bu sabah yine keçiler bağa girip, en taze filizleri yemişlerdi. Elimde tüfekle koşturdum. Başıboş keçiler, ürettiklerimizi yok ediyorlar.”
O keçilerin, o koyunların sahipleri gitmişler. İmroz (şimdi Gökçeada deniyor)un asıl sakinleri, bu adaya rengini veren insanların çoğu yok olmuşlar. Başka başka diyarlara sürgünlere yollanmışlar. Öykü taze ve acı.
Gökçeada'da Kuzu Limanı'nda feribottan indikten sonra, merkeze doğru yol alırken, bir afiş dikkatimi çekti: “Mutlu Keçiler Çiftliği.” Ne anlama geldiğini, bir kaç gün içinde anlayacaktım. Bu adada; bazı iddialara göre 50 bin, bazı iddialara göre 100 bin başıboş keçi ve koyun var. Adanın neresine adımını atsanız, onlara rastlamanız mümkün. Sanki sahipsiz gibiler. Dağlarda tepelerde yaşıyor, yol kenarlarında uyuyor, gecelerini geçiriyorlar.
Nusret Avcı, adanın muhteşem oksijenine, klimasına vurulmuş. Elindeki bütün olanakları, adada yatırıma dönüştürmüş. Şaraphane, üzüm suyu tesisleri, zeytinyağı imalathanesi ve de adaya uygun üzüm bağları arasında bir hayat kurmuş. “Ada eski güzel günlerine dönmeli” diyor.
RUMLAR ADADAN KAÇIRILIYOR
Yazar Sotiris, “Nikolos, İmroz, Ölümsüz Suyun Efsanesi” kitabında anlatıyor:
“İlk müdahale(1964) Rum okullarına yapıldı, okullar kapatıldı, Rum öğretmenlerin görevlerine son verildi. Rum çocukları ana dillerinde öğretim görme imkanından yoksun bırakıldı.
(…)
İkinci aşamada Rumların verimli arazileri, ovaları, devlet tarafından modern üretim yapılacak, devlet üretme çiftliği kurulacak bahanesiyle istimlak edildi...3 bilemedin 5 yumurta parasına...
(…)
Üçüncü aşamada Adanın güney tarafına cinayetten, ırza kast etmiş, hüküm giymiş en azılı katillerin, hırsızların bulunduğu bir yarı açık cezaevi kuruldu. Bu üçüncü aşamada yapılan, programın en acımasız ve insancıl olmayan yönüydü...Bir kaç sene içerisinde de İmrozluların yüzde doksan beşi adayı terk ettiler.”
Bir devlet politikası olarak uygulanan, adayı Rumlar'dan, yani asıl nüfusundan temizleme siyasetine, adada görev yapan bir çok memur, devlet yetkilisi itiraz ettiler, karşı çıktılar. Onlar da sürgüne gönderildi.
Sotiris de aynı tarihlerde annesi, babası ve aile büyüklerine veda etti, adadan ayrıldı(1964). Yirmi yıldan fazla bir zaman köyüne ve adasına dönemedi. Anneannesini ve annesini bir daha hiç göremedi. Uzun yıllar sonra döndüğünde, adada yalnızca 15 gün kalmasına izin verildi. İskelede jandarma denetiminde kendi adasına yabancı sayılan bir uygulama ile yüzyüze geldi.
Eviyle karşılaşması hüzünlüydü. Yıkılmaya terk edilen evin dolaplarını açtı, yıkılan yerlerini tamir ettirdi, kapatılan ve üzerine çiviler çakılan odaları temizledi ve burada yeni bir hayat düşlemeye başladı.
Adada oturmasının koşulları oluşur oluşmaz gelip Tepeköy'e atalarından kalma eve yerleşti.
Ağridya ya da Tepeköy'e girerken, çatısı çökmüş bir okul gördük. Tabelasında, “Tepeköy … İlkokulu” yazıyordu. “Rum” sözcüğü tabeladan uçmuştu.
ZEYTİNLİKÖY (AYA TEODOROS) RUM İLKOKULU
Gökçeada'da şimdi bir Rum ilkokulu var. Zeytinli Köyü'ndeki okul, geçen yıl eğitime başlamış. Okulun müdürü bayan Peraşkevi Berber ve Türk müdür yardımcısı İmrozlu Erhan Erdem'le tanıştık. Geçen yıl dört öğrencileri olduğunu söylediler. Bu yıl kaç çocuk gelecek, merak ediyorlar. Okulun varlığını sürdürebilmesi için, halk eğitim kursları, Rumca dersler vermenin imkanlarını araştırıyorlar. Bir tarih orada yeniden canlanıyor.
KEÇİLERLE TAM KARŞI KARŞIYA
İmroz'un en ayırt edici özelliğini sorarsanız, “özgür keçileri” diyebilirim. Adanın hemen her yanına yayılmış keçi ve kuzular, kimsenin müdahalesine uğramadan, başıboş bir şekilde yaşamlarını sürdürüyorlar.
Tabii, bu başıboşluk; adada tarım yapmak isteyen, ağaç yetiştirmek isteyenlerle keçiler ve de keçi sahipleri arasında bir çatışmaya ve gerilime neden oluyor. Keçiler, ağaçların filizlerini yiyor, tarımda büyük tahribata yol açıyorlar.
Kubilay Avcı, “Dünyanın en zeki hayvanları bunlar. Bağların, bahçelerin dört bir yanına bunlardan korunmak amacıyla tel örgüler koyduk. Fayda etmedi. Örneğin yağmur yağdığı zaman toprak yumuşuyor, hemen tel örgünün altına kazıyorlar ve sürüler halinde sürünerek bahçeye dalabiliyorlar. Geliştirdikleri yöntemler akla hayale gelmeyecek kadar çok” diyor.
Bu çelişmenin bir çözüme ulaştırılması, tarımcıların en büyük dileği. Ancak, ortada yüzlerce yıldan beri süren bir gelenek var. Keçiler burada hep özgür yaşamış.
Tekfen, 'Özgür Keçiler Çiftliği' kurmuş, (Türkiye'nin en batı noktasını da oluşturan) Uğurlu köyü yakınlarında. Etrafı tel örgülerle çevrilen çiftlik, özel bir koruma altına alınmış. Yine adanın bir başka bölümünde, yine yüzlerce keçi ve koyunun beslendiği sınırlı açık alanlar oluşturulmuş.
'Gökçeada'ya nasıl gidebiliriz' diye sorarsanız... Eceabat yakınlarındaki Kabatepe'den, düzenli olarak her gün 6 (hafta sonu 8) defa feribot kalkıyor ve yolculuk yaklaşık bir saat sürüyor. Çanakkale'den de deniz otobüsü seferleri başlayacak.
DEREKÖY (SHİNDU)
Nüfusu altüst edilen adada, hala adanın en eski yerlisi olan çok sayıda çoğu yaşlı Rum yaşıyor. Son yıllarda, daha genç bir Rum nüfusun da adaya dönmeye başladığından söz ediliyor.
Eski taş evler tamir ediliyor. Dereköy (Shindu) ayakta kalmış ve tamir bekleyen 600 taş eviyle en dikkat çekici olan yerleşim yeri. Adayı canlandırmak isteyenler, bu köy üzerine projeler oluşturuyorlar. Galip Keçili, Gökçeada'nın yaşaması için Rumları adaya davet eden bir ortam yaratılmasını istiyor.
İmroz, bir yönüyle terk edilmiş, bir başka yönüyle devletin yok edici elleriyle yalnızlaştırılmış haliyle, ilgi bekliyor. Oksijen zengini, kekik kokulu havası, özgür keçileri, doğal gıdaları, salaşlığı ve sakin haliyle, kafa dinlemek isteyenleri kendine çekiyor.
Keçi kebabı, oğlak eti tabelaları hemen her yerde asılı. Ada ürünlerinden hazırlanmış yemeklerden tatmak isterseniz eski gazeteci Nilay Çınar'ın 'Biyer'lokantasına uğrayıp, Gökçeada meyvelerinden hazırlanmış içeceklerden muhakkak tatmalısınız. Rum Madam Evstratia'nın çınar altında Ciciryakahvesinde yanında reçeliyle birlikte gelen kahvesi ile sizi geçmiş günlere götürecek. Burada sabah kahvaltısı da olağanüstü lezzetli. Meyhaneler neşeli ve mezeleriyle tatmin edici. Deniz ürünleri içinde, kalamar ve midye öne çıkıyor. Özellikle de aşçıların kullandıkları soslar çok başarılı. Gökçeada, hemen her tür yiyecekte, ortalamanın üstünde bir sınav veriyor.