Türkiye 'plebisiter' diktatörlüğe mi gidiyor?
Şurası bir gerçek ki; geleneksel iktidar eliti güç kaybetmeye devam ediyor. Cumhurbaşkanının da artık halk tarafından seçilecek olması, bu yolculuğun bir aşaması.
Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından seçilmesi, bazı travmaların nüksetmesine neden oldu. “Halk seçecekse kötü seçer” düşüncesi, "kazanamayan"ların temel argümanlarından biri. Bu çevrelerde, halkın doğrudan seçim yapmasının, otoriterleştirmeyi derinleştirdiği görüşü bile yaygın.
“Plebisiter diktatörlük” tezi, son günlerin ilgi odağı. Üst üste seçim kaybetmekten ve sürekli kaybetme ihtimalinden umutsuzluğa kapılan kesimlerde, bu “teori”nin ruhlara iyi geldiğini görüyoruz.
Ben de aynı geleneğin içinden geliyorum. “Halk aptaldır, kendisine yarayanı değil, kendi düşmanını seçer. Asıl halkın haklarını savunanların ise kıymetini bilmez. Bu halk gerçeği hiçbir zaman göremez, anlayamaz. Üstelik çok da kadir bilmezdir” psikolojisini tanırım...
Bunun son dönemdeki tipik örneklerinden birisini, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Diyarbakır'da ortaya koydu. Özetle söylediği şuydu: "Biz sizin haklarınızı savunuyoruz, ama siz bizi anlamıyorsunuz, bize oy vermiyorsunuz. "
HEP KAYBEDEN OLMAK
1946 seçimlerinden beri, yani 70 yıla yakın bir zamandır, sürekli seçim kaybeden bir toplumsal yapıdan, bir "iktidar odağı"ndan söz ediyorum. Bu yapı, Cumhuriyet'in "halk için halka rağmen" kurulduğunu düşünür. Halka başvurulmuş olsaydı, yapılanların hiçbirinin yapılamayacağını varsayar.
Bu kesim, şimdiye kadar; devletin merkezini elinde tuttuğu, tutabildiği için “halka rağmen” iktidar olabildi. 2002'den bu yana; halkın yaklaşık yarısı,hatta yarısından da fazlası; sürekli ve düzenli olarak, bu merkezin benimsemediği partilere destek veriyor. Eski rejimin sahipleri, ellerindeki bütün olanakları ve hatta hayal güçlerini, sonuna kadar zorlamaktan sıkılmıyorlar. Medya, sermaye, uluslararası güçler devreye giriyor. “Hep beraber” nidalarıyla iktidara yükleniyorlar.
Seçimlere az zaman kala, umutlar yeniden yeşeriyor, tahminler olumlu yönde seyrediyor. İktidardaki partinin bittiği yorumları, tahlilleri havada uçuşuyor. Zaman zaman, dünyanın belli başlı güç odakları da, orkestraya fon müziği üretebiliyor. Son zamanlarda, orkestraya “paralel koro” da eklendi.
Sandıklar açılırken, muhalefet çevrelerinde, her defasında, ilginç psikolojik süreçler yaşanıyor. İlk saatlerde “hile yaptılar” sloganıyla teselli buluyorlar. Halbuki, tüm sandıklar sayıldığında, kamuoyu araştırma şirketlerinin tahminleriyle aşağı yukarı örtüşen sonuçlara ulaşılıyor. "Hile sayesinde kazandılar" cümlesi ile, yollarına devam ediyorlar.
Zaman zaman, gerçekten seçimi kaybettiklerinin, halkın kendi tercihlerinin yanında olmadığının farkına varabiliyorlar. Gerçek şu ki, darbeler, tehditler yoluyla elde edilen iktidarlara halk destek vermiyor, arka çıkmıyor.
YİNE UMUTSUZLUK
Şimdi cumhurbaşkanlığı seçimi dönemine girdik. Recep Tayyip Erdoğan'a bir entellektüel karşı koyuş olarak, “plebisiter diktatörlük” formülü güzel oturuyor. Bu tür kavramlar,bir “derinlik” ilüzyonu yaratıyor. Tayyip Erdoğan, cumhurbaşkanlığını kazansa bile, bu “parlak tahlil”lerin ışığında yürüyen kesimler nezdinde “diktatör” sıfatından kurtulamayacaktır.
Tabii, "Sisi, Mısır'da halk oylamasına başvurmadı mı? Beşşar Esad da aynı yolu izlemedi mi? Hatta 1982 Anayasası halkın desteğiyle yürürlüğe girmedi mi?" gibi örnekler de, ilüzyonu zenginleştiren malzemeler arasında.
Asıl gerçeğe gelirsek: Türkiye'de dört temel parti yarışıyor. Kürt siyasi hareketi de, artık parlamenter yarışın normal bir parçası. Milliyetçisi, cumhuriyetçisi, Kürt'ü, dindarı; yani ülkedeki ana düşünce ve inanç eğilimlerinin büyük bir ağırlığı, yarışta yerini alabiliyor.
Yarışın sorunları yok mu? Tabii ki var. Yüzde onluk seçim barajı, temsil imkanını sınırlandırıyor. Ayrıca, mesela HDP, aldığı yüzde 7 oya rağmen, hazine desteğinden mahrum bırakılıyor. Siyasi Partiler Kanunu, Ceza Kanunu, Terörle Mücadele Kanunudemokratikleşmenin önünde önemli engeller olarak duruyorlar.
Bunları hepsini dile getirmek,iktidar partisine muhalefet etmek, halkın oyunu ve sempatisini kazanmak değişik sorunlara rağmen mümkün. Ayrıca, "klasik parlamenter sistem"den "yarı-başkanlık sistemi"ne geçiş düşüncesi de tartışılabilir, eleştirilebilir.
Ancak şurası bir gerçek ki; geleneksel iktidar eliti güç kaybetmeye devam ediyor. Cumhurbaşkanının da artık halk tarafından seçilecek olması, bu yolculuğun (nasıl sonuçlar doğuracağını, ancak zamanla tam olarak kavrayabileceğimiz) bir aşaması.
Türkiye'nin inişli çıkışlı demokrasi yolculuğu sürüyor. 'Plebisiter diktatörlük' gibi şık duran kavramlar üretmek yerine, toplumun gerçek değişimini anlamaya çalışacak bir muhalefete ihtiyaç var.