Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Kibirli imparatorlara demokrasi dersleri

Demokrasi, seçimler sayesinde iktidara gelenlerin hesap vermek durumunda kalabildikleri sistemlere deniyor. Çalma, çırpma, görevini, nüfuzunu kötüye kullanma, hukuku hiçe sayma keyfiyetinin bulunmadığı, bu keyfiyetin sandıkla aklanamadığı, sandıkçı kibirle savunulamayacağı sistemlere... Misal Ortadoğu’da da sandık kurulan diyarlarda ahalinin yüzde 80’lerle 90’larla varan oranlarla güçlü liderlere tevessül ettiğinin örnekleri çoksa da buna ‘demokrasi’ denmiyor. Zira bu diyarların ‘seçilmişleri’ hesap verebilirlik kriterini yerine getirmeye zahmet etmiyor. Olanca kibirleriyle... Avrupa’da da seçmen desteği güçlü liderler eksik değil. Sandıkla iktidara geliyor, sandıkla gidiyorlar. Farkları ‘hesap vermelerini’ mümkün kılan, kibirlerini kırmaya muktedir demokratik sistemleri. Son örneği Fransız sağının karizmatik lideri Nicolas Sarkozy’nin başına gelenler. Hem de hırsına doymayıp 2017’de yeniden seçilmeye soyunmanın eşiğindeyken...

 

 

YARI BAŞKANIN HÂLİ...

 

Yarı başkanlık sisteminin geçerli olduğu Fransa’yı 2007’den 2012’ye kadar tartışmalı icraatlarla yöneten Sarkozy, 2012 seçimlerinde Sosyalist Partili rakibi François Hollande’a yenildiğinden bu yana ‘dokunulmazlığını’ yitirdi. Bu sayede hakkındaki soruşturmalar gündeme gelmeye başladı. Mart ayında ortaya çıkan yargı kararıyla yapılan dinlemelerin ardından da geçen hafta Sarkozy gözaltına alındı. Fransız tarihinde yolsuzluktan yargılanan hatta ceza alan liderler eksik değil. Sarkozy’nin selefi Jacques Chirac, 1990’larda Paris belediye başkanlığı dönemiyle ilgili davada dokunulmazlığını yitirdikten sonra 2011’de iki yıl tecilli hapse çarptırılmıştı. Sarkozy ise Fransa tarihine gözaltına alınan ilk eski cumhurbaşkanı olarak geçti. Sabahın köründe Paris dışındaki Nanterre’de bulunan Yolsuzlukla Mücadele Birimi’ne gitti, tam 15 saat ifade verdi. Sorgusunun ardından adli soruşturma başlatıldı. Suçlanması için kâfi delil bulunduğuna hükmedilirse hakkında dava açılacak. 10 yıla kadar hapis ve 10 yıl siyasetten men talebiyle...

 

 

MEŞHUR L’ORÉAL VAKASI

 

Cumhurbaşkanlığı dönemindeki gücüne atfen ‘imparator’, gösteriş merakına vurgu yapmayı tercih edenler tarafından da ‘bling bling başkan’ gibi lakaplarla anılan Sarkozy, nüfuzunu kullanarak hakkındaki soruşturmayla ilgili gizli bilgilere ulaşmaya çalışmak ve soruşturmanın gizliliğini ihlalle suçlanıyor. Hakkında iç içe geçmiş doğrudan yahut dolaylı altı soruşturma var. En bilineni 2007’deki cumhurbaşkanlığı seçim kampanyasına yasadışı fon sağladığı L’Oréaldavası. Sarkozy, L’Oréal’in sahibi ve Fransa’nın en zengin işkadını Liliane Bettencourt’dan 150 bin euro nakit para almakla itham ediliyordu. Bu soruşturma geçen yıl ekimde delil yetersizliğinden kapandı. Bugün artık Fransız savcıların durmadıkları, 2007’deki seçim kampanyasına bu kez Libya’nın devrim lideri Muammer Kaddafi’den usulsüz alınan 50 milyon euro ile alakalı soruşturmayı da derinleştirdiği anlaşıldı.

 

 

YANDAŞ GAZETEYE MANŞET TELKİNİ

 

Yargının çabaları geçen mart ayında ortalığa saçılan dinleme olayıyla ortaya çıkmıştı. Kaddafi’den para alma olayında Sarkozy, avukatı Thierry Herzog, dönemin içişleri bakanlarıClaude Guéant ve Brice Hortefeux’un 2013 Nisan’ından beri dinlendikleri anlaşılmıştı. Üstelik kimileri ‘küfürlü’ konuşmalar ve ‘yandaş gazetelere manşet telkinlerini’ de içeren bu konuşmalar mahkeme kararıyla dinlenmişti. Hatta dinlendiğinden yargıdaki adamları sayesinde haberdar olan Sarkozy, sahte isimle başka bir telefon hattı almış, yine de dinlemeden kurtulamamıştı. Soruşturmacılar Kaddafi’den usulsüz para alınmasına dair dinlemeler sırasında L’Oréal soruşturması kapsamında da yargı mensuplarından bilgi alındığını saptamış görünüyor.

 

Geçen martta dinleme olayı küçük çaplı bir skandal yarattığında Sarkozy, Fransız yargısını ‘Doğu Almanya’nın eski istihbarat servisi Stasi’ye benzetmiş, diktatörlük imasında bulunmuş, insan hakları ve temel değerlerinin ihlal edildiğini savunmuştu. Hollande ise soğukkanlı biçimde cumhurbaşkanı olarak yargının bağımsızlığı, güçler ayrılığı ve masumiyet karinesini güvence altına almakla yükümlü olduğu yanıtını vermişti. 2004’te yasal dinlemelere teşkil eden yasanın yine sağcı bir hükümet tarafından çıkarıldığını anımsatarak... Nihayetinde dinleme kayıtları Sarkozy’nin yargı içinde bir ağ kurduğuna işaret ediyor. Ancak buna rağmen Fransız yargısının ‘örgütlü suç’ tanımını zorlamaması da dikkat çekici. İşte geçen hafta Sarkozy ile birlikte kendisine bilgi sızdırmakla itham edilen Yüksek Savcı Gilbert Azibert ile Bordeaux Yargıtay Başsavcısı Patrick Sassoust da gözaltına alındı. Haklarında adli soruşturma başlatıldı. Yine hakkında adli soruşturma başlatılan avukatı Herzog ile yaptığı konuşmaların dinleme kayıtlarına baktığımızda, Sarkozy’nin emekliliği yaklaşan Azibert’e Monaco’da yüksek mahkeme üyeliği vaat ettiğini açıkça işitiyoruz.

 

 

UMP İÇİN SAATLİ BOMBA...

 

Diğer soruşturmalara gelince... Sarkozy hakkında yakın dostu ünlü işadamı Bernard Tapie’nin bir Fransız bankasıyla sorunlarını, lehine 405 milyon euroluk mali tahkim kararı çıkartılmasını sağlayarak çözdüğü iddiasına dayanan soruşturma mevcut. Yine cumhurbaşkanı iken kamu ihale yasasına uymadan danışmanının ortak olduğu şirkete finansmanı cumhurbaşkanlığı bütçesinden karşılanan kamuoyu araştırmaları yaptırtmasıyla ilgili başka bir soruşturma bulunuyor. Sarkozy’nin daha dolaylı yer aldığı altıncı soruşturma ise partisi UMP için ‘saatli bomba’ misali... Bu soruşturma da Sarkozy’nin yenilgiye uğradığı 2012 seçim kampanyasında Fransız yasalarının belirlediği 12 milyon euroluk harcama limitinin aşılmasını sağlamak için UMP’nin hesabından 10 milyon euroyu aşkın sahte fatura karşılığında para aktarmakla alakalı. Nitekim mayıs ayı sonunda UMP’nin ofisi bu sebeple polis baskınına uğradı, 2012 yenilgisi sonrası parti lideri olan Jean-François Copé 27 Mayıs’ta istifa etmek zorunda kaldı. Zira sahte faturalar, Copé’un yakın bir arkadaşına ait iletişim şirketi Bygmalion’dan kesilmiş. Üstelik Copé’un sağ kolu ve kampanya direktörü Jérôme Lavrilleuxusulsüzlüğü itiraf etmiş durumda. UMP liderleri durumdan Sarkozy’nin ‘haberinin olmadığını’ öne sürmekle meşgul...

 

 

MEDYA GÖREVİNİ YAPINCA

 

Bu gelişmeler Fransız siyasetinin gidişatını etkileyecek. Zira Sosyalist Cumhurbaşkanı Hollande’ın popülaritesi ekonomik krizden ötürü feci. Güçlü lider arayışındaki UMP’nin umudu ise kasımdaki parti kongresinde Sarkozy’yi yeniden başa getirip 2017 seçimlerine hazırlanmaktı. Bu yüzden kimi UMP’liler olup bitenleri ‘komplo’ olarak niteliyor, Sarkozy’ye karşı ‘yargı öfkesi’ olduğunu savunuyor. Sarkozy de olayı ‘kumpas’, ‘aşağılama operasyonu’, ‘siyasetin adaleti kullanımı’ diye sunmaya çalışıyor. Ancak Fransız kamuoyunun bu söylemleri ‘satın almadığı’ anlaşılıyor. Anketlere göre halkın üçte ikisi artık Sarkozy’yi istemiyor. Elbette bunda demokratik bir ülkede medyanın görevlerini yerine getirmesi, soruşturma ile ilgili iddialar ve dinleme kayıtlarını halının altına süpürmemesi ve halkın her olan bitenden haber alabilmesinin payı büyük. Darısı başkalarının başına...

 

 

***

 

Samuraylar yine ‘kılıç kuşanıyor’

 

Ortadoğu’daki gibi kaos olmasa da Asya-Pasifik bölgesi içten içe ‘kaynıyor’. Çin’in siyasi, ekonomik ve askerî yükselişini dengeleme çabalarının son tezahürü Japonya’daki gelişmeler. 20. yüzyıl başlarındaki emperyal milliyetçi saldırganlığın bedelini derin savaş yaralarıyla ödemiş Japonlar, militarizme ‘çark ediyor’. Milliyetçi Şinzo Abe hükümeti küçük ortağı Yeni Komeita ile birlikte Japon anayasasının militarizme ördüğü duvara ilk balyozu vurdu. Geçen hafta hükümet 2. Dünya Savaşı mağlubiyetinin ardından yapılan anayasanın 9. maddesindeki değişikliği onayladı. Japonya için ‘askerî maceraların’ yolu, sınırları muğlâk biçimde açılıyor.

 

 

9. MADDE: MİLLİ KİMLİĞİN KÖŞETAŞI

 

Japon İmparatorluğu’nun 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Asya’daki komşularına yönelik saldırgan hevesleri, 1941’de Nazi Almanya’sı safında katıldığı 2. Dünya Savaşı’yla hazin biçimde sonlanmıştı. Bunun Japon halkına bedeli, dünyada ilk kez nükleer bombanın hedefi olmaktı. 1945’te Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombalarının yaralarının sarılması onyıllar aldı. Ülke liberalleşme ve demokratikleşme yolunda ilerledi, Asya’nın ve dünyanın önemli sanayi gücü oldu. Japon milli kimliğinin köşetaşı olan savaş karşıtı pasifist duruş eşliğinde... 1947’de Amerika’nın nezaretinde yazılan anayasadaki 9. madde ‘Japon halkının savaşı ve uluslararası ihtilafların çözümünde güç kullanımını tümden reddettiğinin’ altını çiziyordu. Bu sayede 70 yıla yakın sürede Japon ordusu tek kurşun atmadı.

 

Ancak 21. yüzyılda işler değişti. Aslında çark ediş 2000’lerde hükümetlerin pasifist anayasayı tartışmaya açmasıyla başladı. Ülkeyi 2001-2006 yıllarında yöneten Başbakan Junichiro Koizumi döneminde Afganistan’a lojistik destek, 2003’te başlayan Irak’a işgaline küçük bir destek birimi gönderildi. Ama hiçbirisi silahlı değildi. 2007’deki kısa döneminin ardından 2012’de tekrar işbaşına gelen Şinzo Abe ise güvenlik yapılanmasını değiştirdi, ilk kez Ulusal Güvenlik Konseyi kurdu ve sonunda 9. Madde’ye el attı. İşte Abe hükümetinin geçen hafta onayladığı değişikliğe göre; Tokyo kolektif savunma yasağını kaldırıyor. Japonya saldırıya uğrayan bir dost ülkenin savunmasına yardım için askerî güce başvurabilecek. Bunun koşulları, Japon devletinin varlığına tehdit algılaması, insan hayatı ve özgürlükleri açısından açık tehlike olması ve başka hiçbir alternatifin bulunmaması olarak çiziliyor.

 

 

DEĞİŞİKLİĞİN ANLAMI?

 

Bu muğlâk çerçevenin nasıl işleyeceğini kimse kestiremiyor. Japonya’nın 1990’daki Körfez Savaşı yahut 2003’teki Irak işgali gibi uluslararası güvenlik operasyonlarına katılabilmesi, BM Barış Gücü’nde daha aktif rol oynaması, topyekûn savaşın bir adım gerisindeki çatışmalar için kullanılan ‘gri bölge’ vakalarında karaya ayak basmalarının mümkün olacağı söyleniyor. Peki, Doğu ve Güney Çin Denizi’nde enerji yatakları ve balıkçılık ve gemicilik rotalarının bulunduğu tartışmalı bölgelerdeki egemenlik iddiaları yüzünden suların alttan alta kaynadığı bir dönemde sınır nasıl çizilecek? Daha şimdiden Çin ile Japonya denizde ve havada karşı karşıya geliyor. Bu ve benzeri sorular artarken, Abe 9. Madde’yi yeniden yazmak yerine değişikliğe gitti. Şimdi başta ‘Savunma güçleri kanunu’ olmak üzere ilgili yasalarda değişiklikler yapılacak. Japonya’nın modern ve iyi ekipmanlı kara, deniz ve hava kuvvetleri var ancak daha ziyade bir polis gücü gibi hareket ediyorlar. Kimileri de olanları Japonya’nın ‘normalleşmesine’ yoruyor, değişen uluslararası iklimde askerî açıdan güçlenmenin saldırganlık olmadığını savunuyorlar.

 

 

AMERİKA MEMNUN

 

Gelişmeden en memnun olan yıllardır Japonya’yı teşvik eden Amerika. Nitekim Amerikan Savunma Bakanı Chuck Hagel, 9. Madde’nin değişmesini ‘Japonya’nın bölgesel ve küresel barış ve güvenliğe daha fazla katkı yapmasını sağlayacak önemli bir adım’ olarak niteledi.

 

Kaygılı olanlar ise Japon militarizmini iyi bilen komşular. Çin Dışişleri, Tokyo’yu Çin tehdidi uydurarak kendi iç siyasi gündemini pekiştirmekle suçladı. Güney Kore de Tokyo gibi Amerikan müttefiki olsa da ‘kendi güvenliğini etkileyecek politika değişikliklerini kabul etmediğini’ duyurdu. Çin lideri Güney Korelilere birlikte hareket etme çağrısı yapmış durumda. Her koşulda Asya’daki rekabette tehlikeli sayfaların açılma olasılığı artmış görünüyor.

 

[email protected]

twitter@ceydak

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’