Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Gazze’de mini-savaşın ucu bucağı yok

Kutsal toprakların en kadim sorunu yüzünden yine bir ‘mini-savaşa’ tanıklık ediyoruz. Adeta kanıksadığımız, artık periyodik hâle gelen; 2008 Aralık’ı- 2009 Ocak’ında bir aya yakın, 2012 Kasım’ında sekiz gün süren savaşın devamı desek yeridir. İsrail- Filistin meselesinin olanca çözümsüzlüğünden besleniyor elbette. Yine İsrail’in askerî gücünün tezahürü olarak en büyük zararı masum Filistinli sivillerin gördüğüne tanıklık ediyoruz. Ve yeni siyasi ortam düşünüldüğünde, İsrail, 2012’de geri durduğu ama 2008- 2009’da çekinmediği ‘kara harekâtına’ bu kez topyekûn değil ama ‘sınırlı’ ve ‘belirli hedeflere’ yönelik girişirse şaşırmamak gerekir.

 

Bütün bu gelişmelerin zamanlaması manidar. Amerikan yönetiminin çerçeve anlaşması iki ay önce 29 Nisan’da açıklanmak üzereyken rafa kaldırıldı. İsrail yönetimi, Hamas’ın dâhil olduğu bir süreci asla kabullenmedi. Filistin Özerk Yönetim Başkanı Mahmut Abbas Hamas’a birlik anlaşmasını her açıdan zayıf düşmesi sayesinde kabul ettirdi. Zira Müslüman Kardeşler (İhvan) hareketinin Arap isyanlarıyla edindiği siyasi kibir Mısır’daki darbeyle ve Sünni mezhepçi damarın Suriye’deki yenilgisiyle yerle yeksan olmuştu. Suriye savaşına Müslüman Kardeşler’in Filistin kolu olarak katılmaktan beis görmeyen Hamas’ın yaşananlardan etkilenmemesi mümkün değildi.

 

Öyle ki, bugün Hamas ‘direniş cephesi’ diye anılan İran ve Suriye’ye karşı ‘ricacı’ konuma düşmüşken, İhvan’ın ezilmesinde hatırı sayılır katkısı olan Suudi Arabistan’ın başını çektiği Körfez’de sadece sivil kayıplar üzerinden ‘prim toplayabilecek’ durumda. Mısır, Müslüman Kardeşler’i ‘terör örgütü’ ilan etmişken, bölgedeki baş ‘İhvancı’ Katar şimdilik ‘geri çekilmiş’ vaziyette. Türkiye’nin hükmü zaten geçmiyor. Bu ‘mini-savaşı’ kimin nasıl durduracağı pek meçhulken, eninde sonunda en güçlü aday Mısır. Manidar yanı şu ki İhvan Mısır’ı değil El Sisi’nin Mısır’ı...

 

 

İNTİKAM DAMARINA DAİR KOMPLO İDDİALARI

 

Mini-savaş bu siyasi iklimde ‘geliyorum’ dedi. 12 Haziran’da Batı Şeria’daki yerleşim birimi Kfar Etzion’da 16 yaşlarındaki Naftali Fraenkel ve Gilad Shaer ile 19 yaşındaki Eyal Yifrahisimlerindeki üç Yahudi genç otostop yaparken kaçırılıp öldürüldü. Cansız bedenleri 2,5 hafta sonra El Halil yakınlarında bulundu. İsrail yönetiminin aslında çocukların öldüğünü içlerinden birinin yardım istemek için aradığı cep telefonunun iki dakika dokuz saniye açık kalması sayesinde işitilen silah seslerinden ötürü en baştan bildiği, ancak iç kamuoyundaki öfkeyi kullanmak için açıklamadığı iddia ediliyor. Aynı şekilde Hamas’ın askerî kanadının üyesi ve ateşkes dönemlerinde İsrailli sivillere saldırılarını eksik etmedikleri söylenen baş zanlılarMarwan Kavasmeh ve Amer Abu Eishe’nin kimliklerinin de öyle... Nitekim İsrailli gençlerin cenazelerinde Kudüs’te kalabalıklar toplanırken, ‘Araplara ölüm’ sloganları yükseldi. Ve bu iddia doğru yahut değil ilk sonucu 16 yaşındaki Filistinli genç Muhammed Ebu Hudair’in aşırı sağcı Yahudilerce kaçırılması ve yakılarak öldürülmesi oldu. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun Hudair’in babasını arayıp taziye iletmesi ve ‘adil yargılama’ vaadi ancak sağır kulaklara düştü. Hele de kutsal topraklara tatil için gitmiş Filistin kökenli Amerikan vatandaşıTarık Khadair öldüresiye dövüldüğü yahut Batı Şeria’daki baskınlarla yüzden fazlası hâlâ gözaltında olan çoğu Hamaslı yüzlerce kişinin tutuklanması düşünüldüğünde... Bütün bunlar daha başlangıçtı.

 

 

HAMAS’IN KOMPLOSU OLABİLİR Mİ?

 

Hamas üç İsrailli gencin kaçırılmasını ne üstlendi ne de yalanladı. Peki, Hamas ateşkesi niye bozmak istesin? Birlik hükümeti nedeniyle Abbas’a boyun eğildiği, Suriye savaşına destek yüzünden kendi içinde ayrışmalar yaşandığı, Gazze’de İslami Cihad gibi daha militan grupların güç kazandığı bir ortamda ‘direniş cephesini’ güçlendirmek bir yanıt olabilir. Aynı şekilde zaten zayıf düşmüş Hamas’a İsrail’in başını çektiği bir komplo kurulduğu tezi de mümkün. Ama hiçbirisi komplo teorilerinden öteye geçmiyor. Nihayetinde Hamas İsrail içlerini hedef alan roket saldırılarını eksik etmezken ‘daha çok mühimmatı olduğunu’ söylüyor. Tel Aviv’deki Ben Gurion Uluslararası Havaalanı’nı tehdit ederek bu savaşı sürdürme kararlılığını da vurguluyor. Her koşulda bu siyasi ve askerî iklimde bu savaştan güçlenerek çıkmaları zor görünüyor.

 

 

İSRAİL’İN SORUNU

 

İsrail hükümeti ise coğrafi olarak zaten birbirinden kopuk Batı Şeria ile Gazze Şeridi’nin son dönemdeki ‘siyasi birliğini’ kırmaya çalışacak ve Hamas’ın 2012’den bu yana elde ettiği askerî kapasiteye elden geldiğince zarar verecektir. Amerikan yardımıyla inşa edilmiş Demir Kubbe savunma sistemi de sağlam görünüyor. 2012’de başarı oranı yüzde 84 olarak verilirken, bugün yüzde 90’ı buluyor. 40 bin yedek askerden 20 bini teyakkuza geçirilirken, 2008- 2009’daki değil belki ama ‘sınırlı’ ve ‘hedef gözetilen’ kara harekâtına pekâlâ girişebilirler.

 

İsrail açısından asıl mesele ‘toplu cezalandırma’ yönteminin dünyada yarattığı infial. İsrail hedeflerinin ‘komuta ve kontrol merkezleri’ başlığı altında militanların ve komutanların içlerinde silah saklandığı söylenen evleri olduğunu söylüyor, vurulacak evlerin önceden telefonla arandığını ancak Hamas’ı sivilleri ‘canlı kalkan’ olarak kullandığını savunuyor. Aynı şekilde Hamas’ın roketlerinin daha etkisiz olmasını İsraillilerin canını alamamasını, buna niyet edilmediği anlamına gelmediğini de... Ancak bu tezleri roket saldırılarına karşı ‘kendini savunma’ ile birleşerek uluslararası düzeyde resmî destek görse de infiali dindirmeyecektir. Hele de Batı’da giderek damar bulan boykot hareketi düşünüldüğünde. İsrail, Batı Şeria’daki yerleşim politikası yüzünden zaten dünyada boykot tehlikesiyle karşı karşıya. İsrail’in 40 milyar dolarlık en büyük ticaret ortağı olan AB’de de İsrail’i cezalandırmaya yönelik sesler yükseliyor. Gazze’deki yeni savaşın bu seslerin daha gür çıkmasını sağlayacağına şüphe yok.

 

 

AMERİKA’NIN MISIR KARTI?        

 

Amerikan yönetiminin bildik tutumunu Beyaz Saray sözcüsü Josh Earnest açıkladı: “Hiçbir ülke sivil halka yönelik roket saldırısını kabul edemez. İsrail’in kendini koruma hakkını destekliyoruz.” Ancak Obama’nın Alman Die Zeit gazetesindeki makalesinde ‘bölgede bu denli tehlikeli bir dönemde intikam ve misilleme hissiyatıyla hareket edilmemesi gerektiği’ sözleri İsrail’e de mesaj içeriyor. Abbas yönetimi ile İsrail arasında rafa kalkan çerçeve anlaşması için uğraşırken Kerry’nin Amerika’daki İsrail lobisi ve İsrailli yöneticilerin hışmına uğradığını da unutmamalı. Ama şu koşullarda Amerika’nın Mısır’ı devreye sokmaya çalışmak dışında bir seçeneği yok.

 

Muhammed Mursi’nin devrik Müslüman Kardeşler yönetimi altında 2012 ateşkesinde Mısır’ı tarihte ilk kez Hamas’ın ‘garantörü kılmıştı’. Yerini alan El Sisi’nin Müslüman Kardeşler’i ‘terör örgütü’ ilan ettiği, Sina Yarımadası’ndaki İslamcı militanlıkla Hamas arasında bağlar kurduğu bir dönemde bu elbette sözkonusu olacak değil. Tablo net, bugün Mısır’ın Hamas üzerinde yaptırım gücü yokken, Hamas’ın da başını çevirebileceği bir Mısır yok. Refah kapısının açılması üzerinden ne gibi bir pazarlık yapılabileceği de meçhul. Bir ihtimal Katar’ın ateşkes için rolünün öne çıkartılması olabilir.

 

 

FİİLÎ BÖLÜNMÜŞLÜĞE ÇARE YOK

 

İsrail’le müzakerelerin rafa kaldırılmasından bir hafta sonra Hamas’la ‘birlik hükümeti anlaşması’ yapmış Abbas’a gelince... İsrail’e karşı önce ‘savaş suçları’ vurgulu sert bir retorik tuttursa da Filistin devlet televizyonundan ateşkesi desteklediğini söyledi, Hamas’ın aksine ‘şiddete inanmadığı’ vurgusu yaptı. Abbas, Hamas’ın Batı Şeria’da altını oyup güçlenme çabasına giriştiğinden de bihaber değil.

 

Filistin milli davasının Yaser Arafat’ın ölümünün ardından bel bağladığı İslami hareketle bu işin ucu bucağı görünmüyor. Oluşan iklim İsrail açısından ‘barış ortağı’ değil ‘terörist’ gördüğü Hamas’ı askerî açıdan zayıflatmak, ‘siyasi birliği’ ise bozmak için önemli bir fırsat. İsrail Gazze’den 2005 yılında tek taraflı olarak çekilip işgali sona erdirdiğinden bu yana hedeflerini gerçekleştirdi. Filistin coğrafyası Fetihistan ve Hamasistan olarak fiilen bölündü. 2007’de yaşananlar bu bölünmenin siyasi aşamasını oluşturuyordu. Bu artık geri dönülmesi zor bir süreç. Hamas istediği kadar İsrail’e roket fırlatsın...

 

 

***

 

Müzakere masasından mini-savaşa

 

Ortadoğu Suriye ve radikal İslamcı ideolojinin filizlenmesine kilitlenmişken, kutsal topraklardaki ihtilafın çözümü son bir yıldır diplomasi cephesine havale edilmişti. Sürecin üç yıl süreyle donmasının ardından Obama yönetimi ağırlığını koymuş ve geçen temmuzda Filistin Özerk Yönetimi ile İsrail arasında müzakereler başlatılmıştı. ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, dokuz aylık kapalı müzakere süreci ortaya koydu, tam bir mekik diplomasisine girişti. Barışın parametreleri yıllardır ortadaydı: Sınırlar, toprak paylaşımı, güvenlik, mülteciler ve Kudüs’ün statüsü kilit başlıklardı.

 

 

ÇERÇEVE ANLAŞMA NEYDİ?

 

Kerry, tam da 29 Nisan’da müzakereler sonucunda ortaya bir çerçeve anlaşma koymaya hazırlanıyordu. Sızan bilgilere göre bu anlaşma; 1967 sınırlarına dayalı iki devletli çözüm, İsrail’in Batı Şeria’dan zaman içinde çekilmesi, bazı Yahudi yerleşimlerin Filistin egemenliğinde kalması, hatta Ürdün Vadisi’nde NATO gücü konuşlandırılması ile topraklarından sürülen Filistinlilere de, Arap ülkelerini terk etmek zorunda kalan Yahudilere de tazminat ödenmesini, Kudüs’ün ortak başkent olmasını içeriyordu. Pürüzler yok değildi. En başta da Abbas’ın, İsrail’in ‘Yahudi devleti olarak varlığını’ kabule yanaşmaması ile İsrail’in Batı Şeria’daki işgal topraklarına yönelik yeni yerleşim planları... İsrail, Abbas’ın müzakere süresini uzatmayı dışlaması üzerine dördüncü dalga esir değişimini yapmadı. Abbas bu adıma Cenevre Konvansiyonu dâhil BM’nin 15 uluslararası anlaşmasına imza koyarak yanıt verdi.

 

Filistin’in artık BM’de ‘üye olmayan devlet’ statüsünden hareketle, dünya örgütündeki konumunu sağlamlaştırmaya koyuldu. İsrail ise bunu ‘devlet olarak tanınma’ yolunda tek taraflı bir adım olarak kınadı. Nihayetinde işler yine çıkmaza girdi.

 

Bu koşullarda nisanda müzakereler rafa kalkar kalkmaz bu kez Filistinlilerin iç uzlaşması geldi. 2007’den beri siyasi ve coğrafi bölünmüşlüğü derinleşmiş Batı Şeria’daki Özerk Yönetim ile Gazze’deki Hamas yönetimi ‘birlik anlaşması’ imzaladı. Ancak bu anlaşma işleri daha da karıştırdı. İsrail varlığını tanımayan Hamas’ı barış ortağı olarak kabul edemeyeceğini belirterek tümüyle geri çekildi. Amerikan yönetimi de süreci rafa kaldırdı. Sonrası..bugün Gazze’yi yakan ateş...

 

[email protected]

twitter@ceydak

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’