Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Kahvede nargile içen Osmanlı kadınları...

 Semih Mümtaz S'nin "Tarihimizde Hayal Olmuş Hakikatler" kitabını bayramda elimden düşüremedim. Buyrun bu çok beğendim kitaptan sizler için seçtiğim birkaç bölüm...

Bayramda elimden düşürmediğim kitabın bir bölümünü sizlerle paylaşmak istiyorum. Kitabın adı “Tarihimizde Hayal Olmuş Hakikatler.” Yazarı Semih Mümtaz S, yayıncısı Hilmi Kitabevi. Basım tarihi 1946. 

Yazar, çocukluğunda II.Abdülhamit'in sarayında yaşamış, oradaki gündelik hayatı yakından takip etmiş, İstanbul'un o dönemdeki sosyal hayatına ilişkin gözlemlerde bulunmuş, konakları, mesire yerlerini gezmiş, Cumhuriyet dönemine de tanıklık etmiş. İstanbul ve semtlerine ilişkin tasvirler ve ayrıntılar dikkat çekiyor. Osmanlı'nın son yıllarının etkileyici bir fotoğrafı çıkıyor. 

Yazar, “Müellifin maruzatı” başlıklı önsözüne şöyle başlıyor: “Tarihimizin bilhassa bazı hususiyetlerine temas eden bu yazılar; muhterem karilerim(okurlarım); alnımın yazısı kadar karışıktır; asla sıraya dikkat edilmiyerek yazılmış yazılardır. Fakat sımsıkı bir doğruluğa bağlıdırlar.” 

Kitapta, “Sultan Aziz'in yemek merakı”ndan, “İkinci Sultan Hamid'in bazı hususiyetleri, müzik sevgisi”ne, “Pilevne kahramanı Osman Nuri Paşa'nın hayatı, hususiyetleri ve vefatı”na kadar, Osmanlı'nın son döneminin öyküleri yer alıyor. 

Semih Mümtaz, Beyoğlu'nun adının hangi olaydan geldiğini de anlatıyor. Eski Taksim ve Tepebaşı bahçelerini, o dönemin meydanlarını öğrenmek keyifli. Sultanların nikah merasimlerinden, Büyükada'daki kır alemine kadar uzanan değişik öykülerle, bu kitapla birlikte İstanbul'un geçmişine güzel bir yolculuk yaptım. 

ÇAMLICA'DA EĞLENCE

“Çamlıca ve suları” başlıklı bölümde, kadınların gündelik hayatla ilişkisi anlatılıyor. Yörenin eğlence kültürüne ilişkin ayrıntılar aktarılıyor: “Çamlıca'da Suphi Paşa korusuna civar olan Nuri Paşa köşkünde oturuyorduk. Altunizade mektebine gidip geliyordum. Cuma ve pazar günleri de şurada burada gezdiriliyordum. Çamlıca'da gezinilecek yerler çoktu. Mesela Kısıklı yolu üzerindeki 'Hanımseti'(bugün orada Hanımseti sokağı var) ufakça bir setçikten ibaretti. 

Bir yeldirmeli kadın ve kız, kendi ve ekseriya hizmetçilerinin kollarındaki seccadelerle, buraya gelirler, otururlar, yanlarında bir de büyük su testisi ile iyi sulardan birini veya limonata getirirlerdi. Kendileri önde, hizmetkarlar arkada olarak bu yerden gelip geçenleri seyrederlerdi, 'seyran' ederlerdi. Gerçi gelip çilehanede, hatta İçerenköyü'nde oturanlar, arabalar, talikalar, atlar ve eşekler üzerinde hep buradan murur ettikleri(geçtikleri) için, demek ki bununla eğlenirlerdi. Helvacılar, muhallebiciler, dondurmacılarla, susamcılar da burada alışveriş ettiklerinden, oturanlardan birçoğu akşam kahvaltılarını buracıkta yapıverirdi. Biraz da dedikodu yaparlardı; Libada'da(şimdiki Libadiye mahallesi) bu da, bir nevi gıdaları idi. 

Suyu eğlenceli bir yerde bulunduğu için galiba da güzelce bir kahvehane vardı. Arasıra saz takımı getirirlerdi. Kahvehane'nin bulunduğu mahalde bir bahçe; kadınlara mahsus kafesli yerler vardı. İsteyenler yerlere serili hasırlar veya ufak alçak iskemlelerde otururlar, uzanırlar, mevsimin yemişlerini yerler, sonra çay ve kahvehanelerin içerlerdi. Burada saz çalarken, bazı kadınların nargile içtiklerini görmüştüm. Büyük Çamlıca'ya pek sokulmak kolay değildi. Orada şehzade Yusuf İzzeddin Efendi ikamet ediyordu. Binaenaleyh Büyük Çamlıca memba suyunun bulunduğu mahal erkeklerden ziyade kadınlarla, çocukların toplantı yeri olurdu. Ve şehzade yemek yedirdiği için bir hayli fıkara da oradalarda dolaşırdı.” 

BOĞAZİÇİ'NDE SAZ ALEMİ

Semih Mümtaz o dönemde boğazda yapılan saz eğlencelerini de anlatıyor: “Evvel zaman içinde yaz mevsimlerini Bebek'teki evimizde geçirirdik. (…) Evimizdeki usul bize dadılarımızla ayrı yemek yedirmek. Bizi erkenden yatırmaktı.(...) Ancak bir tek istisnası vardı. Mehtaplı geceler Boğaziçi'nde yapılan ve mutlaka Bebek'ten geçen saz alemlerini bize göstermek. 'Çocuklarımıza bu zevki vermeliyiz' derler, bizi bekletirlerdi. Bir de bu usulün tuhaf tarafı vardı. O akşam duyulan şarkılardan bazılarını, ısrar eder bize de mırıldatırlardı. Ben ilk şarkıyı böylece öğrenmiştim: 'Küçüksu'da ne işin var?' şarkısı. Hatırımda yanlış kalmamışsa Sultan Mahmud'un şarkısıdır.” 

İyi bayramlar, iyi tatiller...

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’