Büyükada Tiraje'sini kaybetti
Tiraje Dikmen, Türkiye'nin dünya çapında etkisi hissedilen önemli ressamlarındandı. İki gün önce, Büyükada'daki aile mezarlığına sessiz sedasız yolcu ettik...
17 Ağustos 1999 depreminde, Büyükada'ydık. Arkası arkasına gelen sarsıntılardan şaşkına dönmüştük. Büyükada'da Tiraje Dikmen'in evinde konuk olan Güzin Dino'yla, sokakta karşılaştık. Evlerimiz yakındı. Tiraje'nin palmiyeler altında kocaman bir bahçesi vardı. Güzin Dino, bizi geceyi o bahçede geçirmeye davet etti. Tiraje, bütün sarsıntılara rağmen, evi terk etmemişti. Dino, endişeliydi. Bir kaç gece, hep birlikte; sabahlara kadar sohbetler eşliğinde, Tiraje'nin bahçesinde yattık.
Tiraje'nin evi, müze gibiydi. Kapının hemen girişinde, annesinin Feyhaman Duran tarafından yapılmış tablosu asılıydı; evin diğer duvarlarında, 20 sene ona bakan Madam Mary'nin birbirinden güzel tabloları ile iki Fikret Mualla dururdu. Kendi resimlerini asmazdı; merak ettiğimizde ikinci kata birlikte çıkar üstüste duran yeni ve eski resimlerine keyifle bakabilirdik.
FISTIK YEŞİLİ MÜZE EV
Anadolu Kulübünün hemen bitişiğindeki 1935 yapımı evin kendisi de, antika niteliğinde ve değerindeydi. Aynı yıllara ait abajurlar, çini sobalar, hasır koltuklar, herşey bir bütünlük içindeydi. Fıstık yeşili binanın, iç ve dış boyaları solmuştu. “Neden boyatmıyorsun?” diye soranlara, “orijinal hali bozulur” cevabını verirdi.
Son yıllarda, Paris'e gidememenin sıkıntısını yaşıyordu. Güzin Dino, onu “haydi gel” diye çağırıyor; o, bir türlü karar verip gidemiyordu. Hayatının önemli bölümünü geçirdiği Paris'te; atölyesi ve Leopold Levy'nin kendisine bıraktığı yapıtları kalmıştı.
Tiraje Dikmen'i, iki gün önce, Büyükada'daki aile mezarlığına sessiz sedasız yolcu ettik. İpek'le İstanbul dışında olduğumuz için veda törenine katılamadık. Ona layık bir veda töreni yapmamız gerekiyor.
Son günlerinde kaldığı Adora Bakımevi'de, ilk ziyaretine gittiğimizde, Güzin Dino'ya mektup yazmak istediğini söylediğinde; birlikte bir mektup kaleme aldık. Ancak, mektubu gönderme fırsatını bulamadan Güzin Dino'yu 2013’te Paris'te kaybettik.
Tiraje Dikmen, Türkiye'nin dünya çapında etkisi hissedilen önemli ressamlarındandı. İlk sergisini Paris'te açmıştı.
Galeri Nev'in yöneticilerinden Ali Artun'la yaptığı bir söyleşide, o günleri şöyle anlatır: “1956’da St. Germain des Pres’deki Edouard Loeb Galerisi’nde ilk sergim açıldı. Bu galeri Max Ernst, Miro ve Arp’ın sergilendiği galeriydi. Serginin açılışına Max Ernst gelmis, bir resim almış ve atölyesinin duvarına asmıştı. 1960’ta aynı galeride bu kez yağlıboyalarımın sergisi oldu. Max Ernst yine serginin açıldığı gün geldi, yine çok beğendi. Bu serginin davetiyesine Patrick Waldberg bir metin yazmıştı. Bu metin, 1961’de Waldberg’in Mercure de France tarafından yayınlanan Mains et Merveilles kitabında da basıldı.”
TÜRK SANATINDA BENZERİ YOK
Necmi Sönmez, onun ardından kaleme aldığı yazıda, şunları ifade ediyor: “Gel zaman git zaman arasında Tiraje, güncelin, geçmişin ötesine geçerek hayatın kurgusunu dile getiriyordu. Adeta bunun resmini yapıyordu. Zamansız, konusuz ama gören gözlerine kavrayabileceği imgelerle damıtılmış olan bu kompozisyonların, Türk sanatında eşi benzeri yoktu.”
Tiraje, ünlü bir ressam olmanın yanısıra, tam anlamıyla bir Büyükadalıydı. Ada aşığıydı. Aileden adalıydı. Babası veterinerdi, Anadolu Kulübü’nün ilk yöneticilerindendi. Fransa'dan 1980'lerde dönüp geldikten sonra, kış yaz adada yaşamaya başladı. Adanın doğal güzelliğini korumak, geleneksel ada kültürünü yaşatabilmek amacıyla, durmaksızın hepimizi uyarır ve yönlendirmeye çalışırdı. Ada Dostları Derneği'nin, uzun yıllar yöneticiliğini yaptı.
Evi, bir müze olmanın yanısıra, sanatçıların, yazarların, akademisyenlerin buluşma yerlerindendi. Çelik Gülersoy, İlhan Selçuk, Yaşar Kemal, Amelie Edgü, Abidin Dino, Yıldız Sertel, Güzin Dino, Pertev Boratav, Mustafa Plevneli, Hayati Pirselimoğlu, Korhan Berzeg, Angela Berzeg, Mustafa Farsakoğlu, Hatice Farsakoğlu ve Ali Artun, Necmi Sönmez, Arif Suyabatmaz, Brigitte Weber, Murat Ural, Figen Kuzucu, Mukaddes Orçun gibi bir çok ismin uğrak yeriydi. Mutfağında pişen değişik yemekleri, dostlarıyla paylaşmaktan zevk alırdı.
Adaların son yıllarını, bakımevinde kaldığı için görmedi. Yüreği, akülü araçları, ada vapurlarının her sene daha fazla yerini almakta olan motorları, Çelik Gülersoy ile birlikte restorasyonuna öncülük ettikleri (vapur iskelesi üstündeki) “Turing Kahve”nin kapanışını kaldıramazdı.
ZORA DÜŞEN DOSTLARININ HEP YANINDAYDI
Yakın dostu ve Milli Reasürans Sanat Galerisi küratörü Amelie Edgü, duygularını şöyle anlatıyor: “Türkiye'nin en iyi sanatçılarından biriydi. Gerçek bir sanatçıydı. Fransa'da kendini kanıtladı ve Paris ekolünde yer aldı. Ondan çok şey öğrendim, gerçek bir dosttu. Zor zamanlarında dostlarını yalnız bırakmazdı. Beni de hiç yalnız bırakmadı.”
Tiraje Dikmen, bir dönemin, bir kültürün, bir ince zevkin az kalmış temsilcilerindendi. Türkiye onunla çok ciddi bir kayıp yaşadı. Biz Adalılar ise; bir yol göstericiden, çok sevdiğimiz bir ada dostundan, bir büyük sanat ustasından mahrum kaldık.