Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Prof. Andrew McAfee: Yaratıcı sınıfını oluşturan ve güçlendiren ülkeler kazanır

 MIT'nin dijital ticaret okulunun direktörü Prof. Andrew McAfee, dünyada dijital ekonomi konusunda uzman bir isim. 'İkinci Makine Çağı' adlı kitabı büyük ses getirdi. Yaratıcı sınığını geliştiren ülkelerin bu çağın kazananı olacağını söyleyen McAfee, özellikle medyayı da uyarıyor: "Yeni iş modelleri üretmek zorundasınız. Haberin maliyetini çıkartabilecek bir yol bulmalısınız. Bu, bir çok endüstri için bir tür deneme-yanılma çağı."

NEDEN?

Prof. Andrew McAfee Harvard’da lisans eğitimini tamamladıktan sonra MIT’de iki farklı doktora yaptı. Şu anda MIT’nin dijital ticaret okulunun direktörlüğünü yapıyor. Dijital dünya ve dijital ekonomi hakkında dünyadaki en yetkin isimler arasında. ABD’nin en saygın gazete ve dergilerine bu konuda makaleler yazıyor, TED’de konuşmalar yapıyor. Meslektaşı Erik Brynjolfsson ile yazdığı İkinci Makine Çağı (Second Machine Age) adlı kitabı ‘yeni dünyayı’ tanımlamak anlamında Fransız ekonomist Thomas Piketty’nin ‘Kapital’ kitabı kadar ses getirdi. McAfee’ye ulaştım ve dijital devrimin küresel eşitsizliği nasıl etkilediğini, bu yeni düzenin kazananlarını ve kaybedenlerini konuştum. Lütfen bu röportajı Türkiye’nin gerçeklerini aklınızın bir köşesinde tutarak okuyun, gelecekte güçlü ülkeler arasında yer alır mıyız almaz mıyız düşünün. 


Yaşadığımız bu dönem için ‘ikinci makine çağı’ deyimini kullanıyorsunuz. Ne demek bu?

-Burada ‘birinci makine çağı’ ile bugün arasında bir karşılaştırma yapmaktı amacım. Birinci makine çağı ile 18’inci yüzyılın sonunda başlayan Sanayi Devrimi’ni kastediyorum. O dönemde insanlık kas gücünün limitlerinden kurtulmuş, üretim gücünü müthiş arttırmıştı. Bugüne gelirsek… Dijital teknolojilerle ikinci makine çağını yaşıyoruz. Bu kez de bireysel zihnimizin limitlerinden kurtulmaktan bahsedebiliriz. Artık network’ler, robotlar, yapay zeka, dev veri tabanları, bulut sistemi ve çok güçlü bilgisayarlar var. İşte bunlar sayesinde ikinci makine çağını yaşıyoruz.

Dijital sermaye diye birşeyden söz ediyorsunuz. Bununla bildiğimiz sermaye arasındaki fark nedir?

-Bence sonuç itibariyle bir farkı yok. Sermaye demek refah demek. Ve dijital sermaye denildiği zaman illa patentler, copyright’lar gibi şeyler aklınıza gelmemeli. Bu da bir tür üretken (aktif) varlıktır.

Daha iyi anlamak için soruyorum… Dijital sermaye derken güçlü yazılımlar (software) filan mı sözkonusu?

-Şöyle anlatayım… Dijital teknolojinin en önemli özelliği tükenmemesi yahut eskimemesidir. Bir dijital ürünü ben kullanırken aynı anda siz de kullanabilirsiniz. Sizin kullanma amacınız benimkiyle aynı olmak zorunda da değil. Üçüncü bir kişi çıkar ikimizinkine hiç benzemeyen tamamen başka bir sebeple aynı dijital ürünü kullanır. İşte bu varlık öyle birşey ki, eskimek, tükenmek bir yana ne kadar çok kişi tarafından kullanılırsa o kadar güçlenir.

Daha çok kişinin kullanmasından, dijital ürünün her yerde aynı anda bolca bulunabilmesinden söz ediyorsunuz. Fakat dünyanın bir çok yerinde fikir mülkiyet haklarıyla ilgili çok ciddi kanunlar ve yönetmelikler çıkıyor. Dolayısıyla bir dijital ürün, mesela bir yazılım, her yerde bolluk içinde bulunmuyor. Doğru değil mi?

-Dünyanın bazı yerlerindeki fikir mülkiyet politikalarının aşırıya kaçtığını düşünüyorum. Örneğin on yıllar önce ortaya çıkmış bir çizgi karakter vardı. O karakter aslında Mickey Mouse’un öncülüydü. Bugün Mickey Mouse ile ilgili bir adım atmak istendiğinde o öncül karakterin yaratıcısına da para verilmesi gerekiyor. Bu bence biraz mübalağlı bir hukuk yorumu. Fikir mülkiyet hakları başka türlü düzenlenmeli ve bence düzenlenecek. Örneğin Google aslında tüm dijital bilgi haritasına sahip. Biz o haritadan faydalandığımız her defa bizden bir ücret kesmiyor. O haritayı istediğimiz gibi kullanabiliyoruz. Bunu bedavaya sunuyor olmanın maliyetini ise başka kanallardan ikame ediyor. Bence fikir mülkiyet politikaları dijital ürünün kullanımını herkese açacak şekilde bir sistematik ile düzenlenmeli. Bir yandan da Wikipedia diye birşey var. Bilgiyi öyle bir formatla sunuyor ki kimse artık bu tür bir bilgiden ve bilgi sunumundan para kazanamaz. Bence bu muhteşem.

Öyleyse gazetelerin ve haber üreticilerinin sunduğu içerikleri ücretlendirmesini, New York Times’ın denediği gibi belli bazı haberleri ücretli bir duvarın ardına koymasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Gazeteciler olarak son derece maliyetli olan haberlerin dijital dünyada nasıl var olması gerektiğine dair bir çözüm bulamadık henüz…

-Farkındayım, bu tüm dünyadaki gazetecilerin ve gazete patronlarının en temel sorunu. Kimse haberin ve gazetelerin bu dijital devrimde nasıl ayakta kalacağına dair bir cevap bulabilmiş değil. Çok büyük değişimlerin yaşandığı bir dönemdeyiz. Yeni iş modelleri üretmek zorundasınız. Hepimiz zorundayız. Özellikle New York Times gibi özel haber üreten markalar için bu çok daha acil bir sorun çünkü söylediğiniz gibi haber son derece pahalıdır. Gazeteciler bunun maliyetini bir yerden çıkarmak zorunda. Ama nasıl? Bunun cevabını bilmiyorum fakat şu kadarını söyleyebilirim: Bu bir çok endüstri için bir tür deneme-yanılma çağı.

Bazı içeriklerin ücretli olması gerektiğini düşünüyorsunuz öyle mi?

-Elbette. Örneğin ben bazı haberlerin parasını ödemekten çok memnunum. Çünkü bu tür kaliteli içeriklerin hayatımda var olmasını istiyorsam üreticilerine maliyetlerini karşılaması için belli bir ücreti ödemeliyim. Tüm bilgilerin her yerde bedava olması gerektiğini savunmanın artık hiç bir anlamı yok. Bu gerçekten aptalca.

Sizin tezlerinizden anladığım kadarıyla dijital devrin kaybedeni ucuz emek sağlayan ülkeler olacak. Peki bu durum küresel eşitsizliği nasıl etkiler?

-Biliyoruz ki küresel eşitsizlik azalıyor. Çin ve Hindistan’da yoksulluk sınırının altındaki kalabalıkların durumunda iyileşme var. Fakat bu ülkelerin ve başka bir çok ülkenin içinde eşitsizlik devam ediyor çünkü en tepedekiler toplumun geri kalanından giderek daha çok kopuyor. Uçurum açılıyor. Bunun bir sebebi de teknoloji. Teknoloji tüm insanlığı aynı anda ve aynı seviyede yukarıya taşımıyor, herkese aynı anda yetişmiyor.

Kapital kitabının yazarı Fransız ekonomist Thomas Piketty’nin öne sürdüğü tezleri tartışıyoruz aylardır. Piketty sermayenin ekonomiden aldığı pay arttığını ve artmaya devam edeceğini, bunun da ancak vergilerle eşit biçimde düzenlenebileceğini söylüyor. Fakat siz sermaye artık dijital ve her yerde bolca var, dolayısıyla getirisi de düşer diyorsunuz. Aranızda bir anlaşmazlık var mı yok mu?

-Hayır yok. Sadece meselenin farklı noktalarını öne çıkarıyoruz. Piketty’nin tezleri gerçekten etkileyici. Özellikle de veri toplama ve bu veriyi kullanma biçimleri nedeniyle. Yıllar öncesine giderek servet dağılımındaki eşitsizliği ortaya koydu Piketty. Ben ise bu konulara teknolojik değişim ve ilerleme penceresinden bakıyorum. Ve asla teknolojik değişimden tüm insanlık eşit biçimde yararlanır demiyorum. Sözkonusu para olduğunda teknoloji eşitsizliği artıracaktır. Trend eşitlik tarafında değildir. Bunu söylüyoruz ve temelde Piketty ile aynı noktada duruyoruz.

Öyleyse dijital çağda sürdürülebilir ekonomik model nedir? Bu modeli bulana kadar büyüme-kriz döngülerine (boom and bust cycle) talim mi edeceğiz?

-Büyüme-kriz döngüleri kapitalist ekonomilerin doğal özelliklerindendir. Dijital devrimin balonlar yaratmayacağını ummak fazla şey beklemektir. Fakat teknolojik gelişim şu an dünya üstündeki en iyi şey. Bir çok şeyin çok daha fazla insan tarafından kullanılabilir olmasını sağlıyor. Ekonomik motorun amacı nedir? Ürünlerin ve hizmetlerin çok daha fazla kişiye ulaşmasını sağlamak. Dijital devrim tüm ekonomik motorlar için bunu kolaylaştırıyor.

Orta sınıfın refahı bir ülkenin ekonomik refahının en iyi ölçülebildiği yer. Siz dijital devrim için en büyük kazananın ‘yaratıcı sınıf’ olduğunu söylüyorsunuz. Bu yaratıcı sınıf yeni orta sınıf mı aslında?

-Öyle de denebilir. Çünkü ikisini güçlendirmenin yolu da aynı. Geçtiğimiz asır orta sınıfı kuvvetlendirmek için eğitim sisteminde değişim yapmamız gerekiyordu. Bugünkü yaratıcı sınıfın büyüyüp serpilmesi için de ana koşul eğitim sistemini bu yönde düzenlemek. İnsanları dijital devrime uyumlu ürünler yaratması için teşvik edecek şey bu. Fakat dünyadaki neredeyse tüm eğitim sistemlerinin miadı doldu, dijital devrimin gereklerini karşılayamıyor, kimseyi geleceğe hazırlamıyor. Yaratıcı sınıfını yaratan ve güçlendiren ülkeler kazanacak, diğerlerinin işi zor.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’