Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Kürt petrolüne Bağdat rotası...

 Petrol konusundaki Bağdat-Erbil uzlaşması, IŞİD'e karşı "titrek" tutumunda devam ettiği sürece, Türkiye'nin bölgesel zemin kaybının da süreceğini gösteriyor.

BRÜKSEL- Irak ‘a özel ilgim onunla ilişkimle başlamıştı. Adil Abdülmehdi ile yolum Beyrut’ta kesişmişti. Kimi zamanlar onun evinde kalacak kadar yakın dost olmuştuk.

1982 yazında İsrail, Beyrut kapılarına dayanıp şehri kuşattığında, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) tüm lider kadroları ve savaşçılarıyla birlikte şehri terketmek zorunda kaldığında, aralarında Abu Emel de vardı. Yani Adil Abdülmehdi.

Saddam rejiminden kurtulmak için Beyrut’ta Filistin hareketinin bir ferdi olarak yaşayan “Iraklı sürgün”ün yaşamında yeni bir sürgün dönemi başlamıştı. Bu kez, doktorasını yapmış olduğu Fransa’da.

Fransa’da ama Paris’te değil. Kaderin bir cilvesi olması gerek, Adil Abdülmehdi, 2003’te Saddam’ın yıkılmasının ardından ülkesine dönene kadar, 20 yıla yakın bir süre, Charles Martel’in Avrupa’nın içine ilerleyen Müslüman ordularını durdurduğu Poitiers’de (732) yaşadı. Orada da biraraya geldik.

“Yeni Irak”ta çeşitli bakanlık görevleri, uzun süre, “Şiî Cumhurbaşkan Yardımcılığı” sıfatını üstlendi. En yeni Irak hükümetinin “Petrol Bakanı” oldu. Bir ay önce Erbil’de biraraya geldiğim Kürt liderlere, “Eğer petrol ihtilafını Adil Abdülmehdi’nin petrol bakanlığı çözemezseniz, kimseyle çözemezsiniz” dedim. Irak’ın Arap siyaset adamları arasında Kürtlere en yakın onun kadar başkasını bulmak imkânsızdır.

Adil Abdülmehdi, uzun sürgün yıllarının bir bölümünü Celâl Talabani’nin en yakın dostu olarak Şam’da geçirmişti.

Son kez, bu yılın mart ayında Bağdat’tan Süleymaniye’de bir toplantıya katılmak için birlikte uçmuştuk. “Mezopotamya Ekspresi”nin Arapçasının peşine düşmüştü. Kitapta kendisiyle ilgili uzun bölümler olduğunu duymuştu. Mart ayında kitabın Arapçası henüz yayınlanmamıştı. Yayınlanınca, ilk yaptığım iş, bir nüshasını Bağdat’a ona iletilmek üzere göndermek oldu.

Hafta sonunda daha Beyrut’tan ayrılmamıştım ki, uçağın içinde beni arayan Irak numarasına cevap verdiğimde karşımda oydu. Viyana’daki OPEC toplantısından Bağdat’a dönerken İstanbul’da gecelemişti ve görüşebilir miyiz diye soruyordu. Yolumuz yine Beyrut’ta kesişmişti.

İstanbul’a ayak basar basmaz görüştüm. Birkaç saat sonra Bağdat’a uçacaktı. Kendisini sabah çok zor iki toplantının beklediğini söylemişti. Bunu geçen gün yazdım. Ama, ilkinin ne olduğunu yazmadım. “Bağdat’ta beni Kürt heyeti bekliyor. Neçirvan Barzani, Kubat Talabani ve Petrol Bakanı Aşti Hawrami. Kısa süre önce vardığımız geçici anlaşma benim için yaptıkları bir jestti. Bu sefer ciddi iş görüşeceğiz. Çok zor olacak” dedi.

Erbil’de Kürt yetkililere kendisine ilişkin olarak dile getirdiğim kanaatimden söz etti. Güldü, “Mesut Barzani de aynısı söyledi. Senin Petrol Bakanlığında bir anlaşmaya varamazsak, artık hiç kimseyle varılamazdır dedi” diye Barzani’nin sözlerini aktardı.

O, Bağdat’a gitti. Ben de, bir gün sonra Brüksel’e geldim. “AB’nin Irak için neler yapabileceği”nin tartışılacağı bir toplantıya davet edilmiştim.

Brüksel’de ertesi güne “Bağdat ile Kürtlerin petrol anlaşmasına vardığı” haberiyle başladım. Adil Abdülmehdi’nin zihnini işgal eden o “çok zor geçecek olan toplantı” hemen sonuç vermiş ve her iki taraf adına başarılı bir sonuca ulaşmıştı.

Gelişme, dünyanın iş çevreleri bakımından en önde gelen bir-iki gazetesinden biri sayılan Wall Street Journal’da manşetten verilecek kadar önemli görülüyordu.

Zaten, Bağdat çıkışlı WSJ haberi “Irak hükümeti Salı günü kuzeydeki Kürdistan bölgesi ile petrol ihracatı konusunda bir anlaşmaya ulaştı. Bu anlaşma her iki hükümeti neredeyse iflasa sürükleyen ve İslam Devleti (IŞİD) ayaklanmasına karşı mücadele çabalarını aksatan yıllardır süregelen siyasi çıkmaza son verildiğine işaret ediyor” cümlesiyle başlıyordu.

IŞİD’in ortaya çıkmasının bölgede yol açtığı “jeopolitik deprem”in ilginç sonuçları oluyor. Bunlardan biri ise, “Bağdat-Erbil yakınlaşması”nın zemininin oluşması oldu. Oysa, bundan yarım yıl önce, Erbil, Bağdat’tan olabildiğince uzaklaşıyordu. Hatta, 2014 sonbahar aylarında –yani bugünlerde- yapılmak üzere Mesut Barzani, “Kürdistan bağımsızlığı”nı referenduma götürmekten söz ediyordu.

Bağdat ile Erbil’in arası giderek açılmıştı ve Erbil ile Ankara, Kürdistan petrollerini Türkiye üzerinden çıkartmayı öngörecek çok özel bir yakınlık içine girmişlerdi.

Bağdat, bunu önlemek için uluslararası mahkemelere başvuruyor, ABD, Kürdistan petrolünün Türkiye üzerinden dış pazarlara çıkmasına (en büyük ve önde gelen alıcısı İsrail olmasına rağmen) karşı çıkıyordu.

Ağustos ayında, IŞİD’in Erbil’I tehdit etmesi üzerine, Türkiye’den yardımını derhal ve yeterli ölçüde gelmemesi, buna karşı Kürtlerin imdadına ABD’nin yetişmesi ve İran’ın da çok hızla devreye girmesi çok şeyi değiştirdi. Erbil’in Ankara’ya yönelik hayal kırıklığının en belirgin göstergelerinden biri, “Ankara ile yakınlık güvencesi” ile “Bağdat’tan uzaklaşmak” yerine, Maliki’nin devrilmesiyle kurulan Haydar el-Abadi hükümetinde yer almak ve “Bağdat ile tekrar yakınlaşma”ya başlamak oldu.

Salı günü, Kürdistan petrolleri konusunda varılan anlaşma, kuşkusuz, yüzlerin Ankara’dan toptan çevrilmesini değil ama tekrar Bağdat’a çevrilmesini ifade ediyor. Bu, “Kürt tercihi”, bir bakıma, hem Washington’un hem de Tahran’ın memmun olmasını sağlayacak “yeni bir bölgesel güç dengesi” ayarlamasını da ifade ediyor.

Türkiye’nin kaybettiği söylenemese de, Ortadoğu’daki ağırlığının bundan bir süre öncesine kadar fazla olmadığı, azalmış bulunduğu da pekalâ söylenebilir ve Bağdat-Erbil arasında Kürdistan petrolleri üzerindeki uzlaşma bunun işaretlerinin biri ve belki de en çarpıcı olanıdır.

Bu konuda, Irak Kürdistanı’ndan dikkate değer bir analiz yazısına, Muhammed Salih, “Bir buz kesme döneminin ardından Irak’ın Kürdistan Bölge Yönetimi (KBY) ile Türkiye, ikisi de birbirlerine muhtaç olduğu için, ilişkilerini tamir etmeye niyetli görünüyorlar. Ama, Kürtler bu kez daha ihtiyatlı davranıyor görünüyorlar, Ankara’ya fazlaca yakınlaşma konusunda temkinliler ve Salı günü büyük ilerleme sağladıkları bir petrol anlaşması imzaladıkları Bağdat’ı uzaklaştırmak istemiyorlar” diyerek başlıyor.

Ortadoğu’nun kaygan zeminlerinde ittifaklar ve yakınlaşmalar hızla yer değiştirebilir. Muhammed Salih, bu bilinen “Ortadoğu olgusu”na dikkat çektikten sonra yazısını şu soruyu sorarak ve cevabını vererek noktalıyor:

“Tekrar, Ankara ile Erbil’in birlikte Bağdat karşısında yer aldıkları bir durum olabilir mi? Veya, Erbil, oyunu bu kez farklı oynayarak, iki başkent arasında daha büyük bir denge tutturmayı amaçlıyor olabilir mi?

Gerçekten de, Salı günü Bağdat ve KBY arasındaki çok övülen petrol anlaşması, tercihin ikincisinden yana olduğunu gösteriyor olabilir. Ne de olsa, her iki tarafın (Bağdat ve Erbil) İD’ye (İslam Devleti yani IŞİD’e) karşı çıkmakta ve petrol fiyatlarındaki derin düşüşün yol açtığı zararların giderilmesinde ortak çıkarları var.”
Buradan şu hükme de varabiliriz:

Petrol konusundaki Bağdat-Erbil uzlaşması, IŞİD’e karşı “titrek” tutumunda devam ettiği sürece, Türkiye’nin bölgesel zemin kaybının da süreceğini gösteriyor.

Bu arada, Brüksel, Putin’in Ankara’daki açıklamalarını, “Rusya’nın AB’ye yenik düştüğü” şeklinde görüyor ve değerlendiriyor. Yarına…

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’