Putin'in doğalgaz yenilgisi, AKP'nin dış politika gazı...
AB karşısında doğal gaz projesinde havlu atan Putin'in Erdoğan'a yerine gelmesi şüpheli vaatleri ve bunlara bel bağlamak, aslında, "Yeni Türkiye"nin dış politikasının bir "gaz"dan ibaret olduğunun bir başka işareti.
BRÜKSEL - Avrupa Birliği’nin başkenti bir zamanlar Türkiye için en öncelikli, en vazgeçilmez, her düzeyde, her boyutta en fazla ilişkide bulunulan bir şehirdi.
AB ile ilişkilerin en heyecanlı boyutlarda seyrettiği 2000’li yılların ilk yarısından çok önceleri de öyleydi. Çünkü, Brüksel, aynı zamanda NATO zirvelerine de ev sahipliği yapardı ve her NATO Zirvesi, uzun yıllar Türkiye ile Yunanistan arasında –nihai çözüme ulaşmamış olsalar bile- şimdilerde hatırlanmayan sorunların çekişme forumu haline gelmiş olduğu için, kamuoyu dikkatlerini yılda en az bir kez üzerine çekerdi.
Tam da bu ayda. NATO Zirveleri –AB Zirveleri gibi- her yılın aralık ayında yapılırdı. Bu yılın aralık ayında Brüksel’e bir kez daha geldiğim vakit, iki şeyi birdenbire farkettim:
1) Çoktandır Brüksel’e ayak basmamış olduğumu;
2) AB’nin Türkiye’nin gündeminden çıkmış olduğunu ama bu arada da NATO’nun da gündeminde pek yer almadığını.
Brüksel’e bu kez gelişimin, daha öncekilerin aksine, Türkiye ile doğrudan hiçbir ilgisi yok. AB’ye bağlı kuruluşlardan birinde, Iraklılar ile Irak konuşmak için davetli olarak geldim.
Böyle bir vesileyle de olsa, Brüksel’in ve Brüksel ile birlikte AB ve NATO’nun Türkiye’nin gündeminden nasıl da düşmüş oluğunu bir kez daha yerinde farkettim.
Fakat, hiç hesapta olmayan bir biçimde, Brüksel’e gelmem ile, Türkiye’nin Brüksel gündeminde birdenbire en yukarı fırlaması bir oldu. Ama, bu dolaylı biçimde öyleydi. Brüksel gündeminin en üstüne fırlayan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ankara’da “Güney Akım Projesi”ni yırtıp attığını ilân etmiş olmasıydı.
Brüksel’de bu konudaki hava ilginç biçimde “AB’nin Rusya’ya karşı zafer kazanmış” olduğu şeklindeydi. AB, “Güney Akım Projesi”ne başından beri projenin belkemiğini oluşturan Gazprom’un hem petrol boru hattını inşa eden ve hem de Rus gazını Ukrayna’yı by-pass ederek, Karadeniz’in altından Bulgaristan, Sırbistan ve Macaristan’a geçirecek olmasını, “AB’nin rekabet kurallarının ihlali” olarak gördüğü için karşı çıkıyordu.
Ne var ki, “Güney Akım Projesi”, Rusya’nın en ihtiraslı projelerinin başında geliyor ve proje AB’nin itirazlarına rağmen yürüyordu. Dile kolay söz konusu olan 50 milyar dolarlık bir proje idi.
Öyle bir proje ki, “AB’nin projesi” olarak bilinen ve bir dönem Tayyip Erdoğan’ın büyük bel bağladığı, AB kadar Türkiye’nin de projesi halinde de dünyaya sunulan Nabucco projesi bile “Güney Akım” nedeniyle yok edilmiş, gömülmüş, ortadan kalkmıştı.
Ukrayna nedeniyle AB ile Rusya ilişkileri, AB’nin “yaptırımları” nedeniyle gerilince ve “Güney Akım”ın en önemli istasyonu olan AB üyesi Bulgaristan, AB ile birlikte davranınca, Putin’in tepesi attı. Hiç kimseye önceden haber vermeden, “büyük prestij projesi”nden, 40-50 milyar dolarlık dev projesinden vazgeçtiğini Ankara’da ilân etti.
Brüksel’in gelişmeye bakışı, “Rusya’nın AB’nin karşısında dize gelişi” şeklinde. Çarşamba günkü Financial Times’ın başyazısına “Güney Akım’ın Çöküşü Putin için büyük yenilgi” başlığını seçmesi herşeyi özetliyor.
Buna alternatif olarak, Putin’in dile getirdiği “Türkiye açılımı”, birden, Türkiye ile Rusya’yı “en yakın iki dost” görüntüsüne soktu. Oysa, bunun sonucunda, Türkiye doğalgazın yarısını Rusya’dan elde etmiş ve bir bakıma Rusya’ya “enerji ipleri”yle daha da bağlanmış olacak.
AB ile Rusya’nın arasındaki mesafe açılır, Brüksel, “Güney Akım Projesi”nin yırtılıp atılmasını, Putin’in Ukrayna müdahalesi sonrası AB karşısındaki yenilgisi olarak yorumlarken, buna karşı koymak amacını taşıyan “Türkiye-Rusya flörtü” garip kaçmıyor mu?
Bu “flört hali”nin “iki otoriter lider kişilik”in yakınlaşmasından geçmesi, rahatsız edici gelmiyor mu?
Gelinen noktaya bakıldığında, 2000’li yılların başlarında “devletçi-ulusalcı” bir tavırla Türkiye’nin “AB yolu”na şiddetle karşı çıkan ve Rusya ve İran ile yakınlaşmayı savunan generallerin ne kabahati vardı?
Bu soruyu şimdi sormak meşru olmaz mı?
Söz konusu generallerin hemen tümü, Tayyip Erdoğan’ın başbakanlığı sırasında “Ergenekonculuk”tan hapse atıldılar. Şimdi “paralel yapı”ya karşı “ortak savaş”ın “doğal müttefikleri” olarak dışarıda olmalarının ötesinde, Cumhurbaşkanı Erdoğan, bugün, 10 yıl önce içeri girmelerine nezaret ettiği generallerin zihniyetine savrulmuş durumda değil mi?
Putin’in “Güney Akım”a “alternatif” olarak Türkiye’yi seçmiş olduğunu açıklamasına fazla bel bağlamamak ve gereksiz bir sevince de kapılmamak gerekiyor. Bunun nedenini, Financial Times’ın yukarıda sözünü ettiğimiz başyazısının şu bölümünde bulabilmek mümkün:
“Rusya’nın Türkiye ile anlaşmaya varmasının stratejik bir seçenek sağlayacağı nosyonu geçersizdir. Bir kere, Türkiye, Güney Akım’ın hizmet vereceği Avrupa pazarının yerini alacak ölçüde yeterli büyüklükte bir tüketici değildir. Ve ayrıca, Moskova’nın Türkiye üzerinden AB’ye gaz ulaştırmasını öngören herhangi bir plan, Güney Akım’ın karşılaştığı aynı zorluklara toslayacaktır.”
Zaten daha ortada Rusya ile varılmış, boru hatlarına, ithal edilen gazın fiyat indirimine, yeni gaz alımına ilişkin somutlaşmış, altına imza atılmış bir anlaşma yok. Ortada olan Rusya’nın AB karşısında “Güney Akım”dan vazgeçmeye mecbur kalması üzerine Türkiye’ye birtakım vaadlerde bulunması.
Ama bunlar yerine getirmeye kalkışsa bile, hangi zorluklarla karşılaşılacağının ipuçları, Foreign Policy dergisinin “Putin’s Pipe Dreams” (Putin’in Boru Rüyaları) başlıklı yazısında mevcut. (Bu arada, pipe dream’in İngilizce boş hayal görmek anlamında kullanılan bir deyim olduğunu hatırlatalım)
Şöyle:
“Güney Akım boru hattı Ukrayna krizinin kurbanı oluyor. Çöküşü, Moskova’nın enerji kabadayılığının sınırlarını gösteriyor. Rusya’nın güçlü adamı Vladimir Putin pazartesi günü evladı olan boru hattı projesinde havluyu attı. Bu, Avrupa’nın Moskova karşısındaki direnişiyle, Putin’in bileğini bükerek enerji silahın onun elinden aldığını gösteriyor.
Ukrayna’yı bypass etmek ve Avrupa’yı Karadeniz üzerinden doğalgaz ile beslemek anlamına gelen Güney Akım boru hattının fişini çekerek, Putin, Avrupa yaptırımlarının muazzam projenin mali geleceğini torpillediğini kabullenmiş oldu. Bu arada, Avrupa Birliği’nin süregelen baskısı ve Bulgaristan gibi (projeye ilşkin) temel ülkelerin tavır alması, (Güney Akım’ın) sonunu getirdi.”
Dünyanın çeşitli ülkelerindeki Müslümanlar konusunda mangalda kül bırakmayan AKP hükümeti, Rusya ile “AB karşıtlığı”nda buluşunca, Ukrayna ve Kırım Tatarları konusunda “sağır ve dilsiz” kesildi.
Kırım Tatarları, Rusya’ya doğalgaz bağımlılığına kurban gidiyor. IŞİD’e karşı kararsız biçimde sallanmanın sonucu ise Kürt petrol dağıtımının önemli bölümünü Bağdat’a kaptırmayla sonuçlandı.
AB karşısında doğal gaz projesinde havlu atan Putin’in Erdoğan’a yerine gelmesi şüpheli vaatleri ve bunlara bel bağlamak, aslında, “Yeni Türkiye”nin dış politikasının bir “gaz”dan ibaret olduğunun bir başka işareti.