Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

Travmatik Ruh Halimiz ve Roboskî

 Üç kıtaya yayılmış imparatorluğun bakiyesi olarak kalan üzerinde yaşadığımız “millî” topraklarda, imparatorluğun habitatından taşacak toplumsal travmalar yaşanmış, yaşanıyor. Ermeni Kırımı’ndan Dersim Tertelesi’ne, 6-7 eylül yağmalarından askeri darbelere, Çorum ve Maraş katliamlarından Madımak’a, 28 Şubat’tan Zanqirt (Bilge) Köyü ve Roboskî katliamlarına uzanan uzun ve geniş bir katliamlar tarihinin travması üzerinde yaşıyoruz.

Bu katliamlar tarihinin mütemadiyen tekerrür etmesinin sebebi, toplum ve devlet olarak katliamlarla yüzleşmeme inadımızdır. Eğer 1915 Ermeni Kırımı’nda aktif rol aldığı bilinenler, yeni ulus-devlet inşasında kullanılmayıp hakkaniyetle yargılansalardı belki Dersim Tertelesi’nin mimar ve taşeronları bu kadar pervasız olamayacaklardı. 6-7 Eylül’de suç yağmalananların üzerine yıkılmayıp adaletle muamele edilse belki Çorum, Maraş ve Sivas katliamları vuku bulamayacaktı.

Bu topraklara hükmeden devlet zihniyeti, bu toplumsal travmaları unutturmayı, hatta hatırlamayı yasaklamayı bir yönetim biçimine dönüştürmüş; toplum ise tarihin travmatik tecrübeleriyle ilişkisini gönüllü bir “unutma” üzerine kurmuştur. Bu travmalarla yüzleşmek devlet ve toplum için çok büyük yaptırımları beraberinde getireceğinden, devlet ile toplum arasındaki bu mutualist ilişki bu güne kadar gelmiş, gelebilmiştir; ki bunun kendisi travmatik bir durumdur…

Travmalardan kurtulmak isteyen bireysel yahut kolektif bilinç, değişik yöntemler deneyerek bunu yapar. Bunlar travmatik vakayı yok sayma, bastırma yahut görmezden gelme şeklinde tezahür edebileceği gibi; faile boyun eğme ve onunla uzlaşma (Dersimlilerin Kemalist CHP’ye oy vermesi ve Cemevlerine Atatürk portrelerinin asılması gibi) yahut kendini fail ile özdeşleştirip mağdura karşı duruş belirleme (Roboskî’de katledilenlerin “kaçakçı”, “PKK figüranı” olduklarını, dolayısıyla masum olmadıklarını düşünme) şeklinde olabilir.

Yaşadığı derin travmanın yükünden kurtulmak isteyen mağdur, bu yükü hafifletmenin yollarını arar. Bu konuda onu tatmin edebilecek yegane şey, yasını tamamlamasına, acısını dindirmesine imkan ve fırsat tanımaktır. Mağdur, faillerin ortaya çıkarılıp onlardan hesap sorulmasını bekler. Bu yolu açan dolaylı sorumluları bağışlayarak yasını tamamlamış, acısının biraz olsun dindirmiş olur. Aksi durumda yas tamamlanmadığından, yara kabuk bağlamayacak, kanamaya devam edecektir.

Travmatik durumlarda, yüzleşmeye yanaşmayan fail veya kendini fail ile özdeşleştirip mağdura karşı duruş belirleyenler; suçlayıcı, kibirli, ırkçı ve/ya ötekileştirici bir dil kullanırlar. Bu durum “yüzleşmeme koalisyonu” pozisyonundaki fail ve onun taraftarları arasında safların sıkışmasını beraberinde getireceği gibi mağduru daha da mağdur edecektir, etmektedir. Başbakan’ın Roboskî Katliamı hakkında, katledilenlerin ellerinde mayın haritalarının olduğu, onların PKK figüranı olduğu şeklindeki hakikate mugayir ifadelerinin milliyetçi-ulusalcı cephede safları sıklaştırması ve Roboskîlilerde hâlihazırda içinde bulunulan travmayı derinleştirmesi bunun en bariz örneğidir. Çünkü kavgada galip gelen tarafın kibrini arttıran ve yenilene yenilmekten daha fazla ağır gelen bir şey varsa o da yenen kişinin yenilenin yüzüne tükürmesidir. İçişleri Bakanı ve Başbakan’ın mevcut tutumlarının bundan fazla bir farkı olduğu söylenemez…

Çarşamba akşamı bir TV kanalında Başbakan’ın Roboskî Katliamı hakkında ölenleri suçlayıcı açıklamalarını dinlerken yanımda katliamda kardeşi dahil on bir akrabasını yitirmiş Ferhat Encü de vardı. Hissettirmeden Ferhat’ın yüzüne baktım. Gördüğüm, Başbakan’ın F-16 bombaları ağırlığında ifadelerinin Ferhat’ın dünyasını bir kere daha tarumar ettiğiydi, sustum, sustuk…

Roboskî Katliamı’nın vuku bulduğu günden bu yana, gerek İçişleri Bakanı gerekse Başbakan komplo teorilerini bir bir reddediyor ve kendilerine kredi verenleri her açıklamaları ile tekrar tekrar mahcup ediyorlar. Faillerin adalet önüne çıkarılacağı zamana dek bu katliamın sorumlusu hükümet olarak bilinecektir. Hükümetin mevcut tutumu, hakikatle yüzleşmekten ve travmalarla hesaplaşmaktan kaçanların psikolojisine tekabül ediyor. Bu psikoloji, toplumsal travmaların artık yaşanmayacağına dair bir garanti vermiyor, endişe veriyor…

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’