‘Asya’nın Kalbi’
Türkiye dış politikası Suriye’ye odaklanmış durumda.
Fakat Ankara Güney ve Orta Asya’ya yönelik uzun vadeli siyasi yatırımlar da yapıyor.
Ankara’nın Afganistan’ın sorunlarının çözülmesi düşüncesiyle başlattığı İstanbul Süreci bunlardan biri.
En başarılısı mı, bilmiyorum, ama kuşkusuz oldukça başarılı.
Şimdilik...
Bu süreç kapsamında geçen hafta Afganistan’ın başkenti Kabil’de “Asya’nın Kalbi” konferansı yapıldı.
Çoğu birbiriyle kavgalı komşular bir masa etrafında toplanıp konuşmayı başardı.
ABD, Almanya, İngiltere ya da Japonya gibi bazı ülkeler ve uluslararası kuruluşlar da süreci desteklemek amacıyla toplantıya katıldı.
Toplantıyı açarken Afganistan Devlet Başkanı Hamid Karzai, özellikle Suudi Arabistan ve Pakistan’ı Afganistan’daki sorunların çözümüne yapıcı katkıda bulunmaya çağırdı.
Pakistan son zamanlarda bu yönde olumlu sinyaller veriyor.
Fakat İstanbul Süreci sadece Afganistan sorunu ile kısıtlı değil.
Bunun ardında gerçekçi iki saptama yatıyor.
Komşularının ve bölge ülkelerinin desteği olmazsa, Afganistan’da kalıcı barış olanaksız.
Afganistan’da barış olmadıkça da ne bölgedeki diğer ulusların huzurlu yaşaması mümkün ne de bölgesel çapta kalıcı siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler kurmak.
Yani birçok çıkar bu noktada buluşuyor.
Fakat güçlükler tabii ayrıntılarda yatıyor.
Mesela Pakistan ile Afganistan arasında güvensizlik ve antipati sadece devlet temsilcileri arasında değil, halklar arasında da yaygın.
Hindistan ile Pakistan hâlâ itişip-kakışıyor ve ufak bir kıvılcım tekrar savaşa yolaçabilir.
İtişip-kakışan ülkeler listesini uzatmak mümkün:
Çin ve Hindistan, İran ve Afganistan, Tacikistan ve Özbekistan...
Ayrıca, Özbekistan toplantıya bakan düzeyinde katılmayan ve güven arttırıcı önlemin hiçbirine yüz vermeyen tek ülke oldu.
İstanbul Süreci’nin geleceğini bu tür sorunlar belirleyecek.
Güven arttırıcı önlemler, şayet yaşama geçirilebilirse, olağanüstü değer taşıyor.
Soğuk Savaş ve bunun ardından onlarca yıl süren ilgisizlik nedeniyle, kangren olmaya yüz tutmuş sorunlar var bölgede.
Bunlar çözülmezse, adını bile duymadığımız bir kasabada başlayacak herhangi bir gerginlik, kendimizi büyük savaşların göbeğinde bulmamıza yolaçabilir.
Birinci Dünya Savaşı’nın Saraybosna’da sıkılan bir kurşunla başlaması misâli...
Ankara’nın işin bu noktaya gelmemesi için bölgede uzun yıllar içinde oluşmuş saygınlığını da kullanarak, samimi bir çaba içine girdiğini söylemek mümkün.
Örneğin Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Ankara’nın Afganistan’da “sorunun bütün taraflarıyla” ilişkisi bulunduğunu ve arzu edildiğinde arabuluculuk yapmaya her zaman hazır olduğunu vurguladı.
Hatta soru bile sorulmadan bir adım öteye geçerek, “Aslında davetiye de beklemeyiz, eğer işlerin iyi yönde gitmediği izlenimi oluşursa, kendiliğimizden de harekete geçeriz” diye ekledi.
Kabil’de şimdiye kadar elde edilen sonuçlardan Davutoğlu çok mutlu ve umutlu görünüyordu.
Toplantının sonuç bildirgesinin sadece lâf değil, üzerinde çalışılabilecek bir temel oluşturduğuna dikkat çekiyordu.
Toplantı salonunda diplomatlar arasında çok verimli bir ortam olduğundan ben de kuşku duymuyorum.
Fakat İstanbul Süreci’ne katılan ülkelerin halkları, “sokaktaki adam” diye adlandırılan insanlar sürece dâhil edilmezse, bütün bu çabaların da bir gün ufak çekişmelerin kurbanı olacağı kesin.
Kabil’deki toplantıyı duyurmak için orada bulunan basın mensuplarının Karzai’nin güvenlik aygıtının sultası, keyfî davranışları ve kötü muamelesi nedeniyle toplantının çok olumlu olduğu anlaşılan havasını yansıtmakta zorlanıyor olması, bu konuda şimdilik hiç de umut yaratmıyor.
Eğer sürecin başarısını gerçekten arzu ediyorsa, Türkiye, süreci insanlara anlatacak olan medya ile çağdaş ilişkilerin nasıl kurulacağını da ortaklarına kavratmak zorunda.