Etnik savaş
Son yıllarda Afganistan sorunu hep bir “terör” sorunu olarak algılanıyor.
Çoğu insan, bu ülkede bir dönem El Kaide’nin 11 Eylül saldırısını planladığını; ardından ABD ve müttefiklerinin ülkeyi işgal edip “demokrasi getirmeyi” denediklerini; “aşırı dinci” Taliban’ın baskı rejimine son verdiklerini ama bu grubun direncini kıramadıkları için savaşın devam ettiğini düşünüyor.
Kaba hatlarıyla doğru olsa bile, olayların tüm boyutları ele alındığında bu analiz sadece yetersiz kalmıyor, yanlış da oluyor.
El Kaide’nin 11 Eylül saldırısını gerçekten bu ülkede planladığı, az sayıda komplo teorisi hayranı dışında genel kabul gören bir gerçek.
Örgüt lideri Usame bin Ladin’in öldürülmesi, biz beğensek de beğenmesek de 2001 yılından beri ABD’nin askerî harekâtlarla El Kaide’nin üst ve orta yönetici kademesini hemen hemen tamamen saf dışı bırakması sonucunda ABD’nin bölgedeki askerî hedeflerine büyük ölçüde ulaştığı ve kuvvetlerinin önemli kısmını gerçekten geri çekmeye kararlı olduğu söylenebilir.
ABD’nin başından beri ne Afganistan’a ne de başka bir ülkeye demokrasi getirmeye çalışmadığını da belirtmekte yarar var.
Kadın haklarının korunması gibi, bu da daha çok, planlanan askerî harekâtlara kamuoyu desteği sağlamak amacıyla bulunan bir pazarlama stratejisiydi.
Gelelim, ABD’nin Taliban yönetimine son verdiği ve Taliban’ın direncinin kırılamadığı kısmına...
2001 yılı sonbaharında ABD ülkeye doğrudan girmedi.
Bunun yerine, Taliban yönetiminin ondan önceki yıllarda Özbekistan ve Tacikistan sınırında dar bir bölgeye sıkıştırdığı Kuzey İttifakı’nı desteklemeyi tercih etti.
ABD’nin muazzam hava desteği ve üstünlüğü sayesinde genel olarak Tacik ve Özbeklerden oluşan bu kuvvetler 2001 yılı sonunda Kabil’i Taliban’dan aldı.
Almanya’nın Bonn kentinde yapılan konferansta bu ittifak içindeki güçlere, Hamid Karzai gibi ABD ve Batı’nın temsilcisi sayılabilecek bazı isimler eklenerek bugün Afganistan’da varlığını sürdüren yönetimin temeli atıldı.
Taliban ise büyük ölçüde dağıldı.
Kimi yeni yönetimle işbirliğini tercih etti, kimi öldü veya ABD’nin hapishanelerine kondu, kimi de Pakistan’a çekilmeyi başararak, orada bu hareketi yeniden örgütlemeye koyuldu.
Bugün savaşan bu son grup.
Fakat ülkede önümüzdeki yıllarda iktidar için mücadele edecek en önemli gruplar bu gruplar çerçevesinde biraraya gelmiyor.
Gelecekte Afganistan’da siyasi mücadelelerin etnik temelde verileceği endişesi giderek yaygınlaşıyor.
Bunun temelinde ülkedeki sayısız etnik grubun birbirine güveninin sıfır olması yatıyor.
Eskiden beri karşılıklı güvensizlik varmış.
Fakat sosyalist hükümetin devrilmesinden sonra yaşanan iç savaş ve bu savaşta bütün taraflarıncanavarlık düzeyindeki katliamları, bugün bu etnik grupların birbirine yakınlaşmasını çok zorlaştırıyor.
Örneğin, her etnik grup, “savaş lordları” olarak anılan savaş suçlularını Batı’nın son on yılda yargı önüne çıkarmamasını, hatta onlarla birlikte çalışmasını eleştiriyor.
Ancak bu eleştirileri yapanlar, sadece karşı tarafın savaş suçlularının yargılanmasını arzuluyor; kendi etnik gruplarının saflarında savaş suçu işleyenlerin değil...
Her grup, kendi katillerini sözde temize çıkaran tezler geliştirmiş durumda.
Bugün hükümette Peştunların ağırlığı belirleyici ölçülerde olduğu halde, siyasi İslam’ı savunan gruplara da, laik denebilecek gruplara da dahil olsa Peştunlar, hükümetin tamamen Kuzey İttifakı’nın, yani Taciklerin elinde olduğunu ve kendilerinin ezildiğini savunuyor.
Öte yandan, ABD ile Taliban arasında görüşmeler başlamasından sonra Tacik gruplar, Özbek ve Hazara gruplarla birlikte hareket etmeye başlayarak, direniş gösterilmezse, Afganistan’ın Pakistan destekli Peştunların denetimine gireceğini savunuyor.
Kâbil’de günlük yaşamda bu iki grubu her gün defalarca yaşamak, birbirlerine karşı uzlaşmaz tavırlarının nasıl giderek arttığını gözlemlemek mümkün.
Dolayısıyla Afganistan uzmanları, Batılı askerlerin çekileceği tarihten sonra Taliban’ın iktidara geri dönmesinden çok, etnik bir savaş çıkmasından çekiniyor.