Son dakika
A Köşe Yazısı Arşiv

BİR HARF KAYBETTİM; HESAB EDİN Kİ DAHA NELER KAYBETMİŞİM

 Rahmetli Ağabey’im Cemal Oruç’un dedesi merhum Bulgurcu Hoca, Malatya’nın üç evliyasından biriydi. Ben, Bulgurcu Hoca’nın oğlu, Cemal Abi’nin babasına da kavuştum. Bizim mahallenin,Mücelli camisinin imamıydı.

1930’lu yıllar. Ankara’dan bakan gelmiş. Şehrin bütün bürokratları, bu arada ilmiyeden Bulgurcu Hoca çağrılmış. Halk Eğitim Merkezinde toplanılmış. Bakan ve şürekâsı alkollü, kafalar güzel.

Bakan sahnede konuşuyor. Birer hurafe yığını olan İslami menkulattan bahsettikten sonra, gözü salonun dibinde sarığıyla cübbesiyle oturan ilmiyeden Bulgurcu Hoca’ya takılıyor ve ona hitaben:

‘’Yahu Hoca! Bu Kur’an’da bahsedilen huriler bize, bunu anlıyoruz da, yahu şu gılmanlar kime’’ diye kahkahalarla soruyor.

Bulgurcu Hoca, salonun o en dibinden ayağa kalkıp, aşağı yukarı salladığı koluyla Bakan’ı göstererek: ‘’Onlar da anaya bacıya! Onlar da anaya bacıya!’’ demiş.

Ben bir Malatyalı ve Hoca’nın torununun arkadaşı olarak bu rivayetin sıhhatinden emin olduğum için yıllar önce bu yanıttaki acıklı Türkçe sorununa değinmiştim.

Eskiden elifbamızda ‘nun’un yanında bir de bir ‘kâf u nun’ vardı. Hâlâ Türk İllerinin Kril alfabesinde var. Fransızların okunan ‘é’siyle okunmayan ‘e’sine benzetilebilir. Ki Türkçemizde de son derece önemlidir. Birine soru babında ‘e..’ diyen sesinizle, mesela ‘emekli’ dediğinizdeki ses çok farklıdır.Kril alfabesinde elan bu harfler de ayrı ayrıdır.

Yeni Türkçe’de  kaldırılmış olsa da Anadolu halkı bu harfi kullanıyor.

Örnek veriyorum: Bir yazıda yahut konuşmada iki anadan bahsedeceksiniz. Biri Muhatabınızın anası. Öteki de herhangi bir ana. Diyorsunuz ki ‘’Ananın yarası ağır’’. Bu tümceyi ister muhatabınızın anasını amaçlayarak söyleyin, ister herhangi bir ananın yarasının ağır olduğunu amaçlayarak söyleyin: böyle yazmak, böyle telaffuz etmek zorundasınız. Oysaki iki tümcenin işaret ettiği iki adıl arasında uçurum var.

İşte ‘Kâf u nun’ bu işlevi görüp, kimsenin yanlış anlamasına izin vermezdi. Genizden söylenecek bu harf. ‘N’ harfini genizden söylerseniz, senin, onun, öbürünün belli anasını söylemiş, yok bildiğimiz ‘n’ harfiyle söyler, yazarsanız her hangi bir anadan bahsetmiş olursunuz.

Bulgurcu Hoca’nın seçtiği şive,  Anadolu insanın kâf u nun yerine kullandığı şive: Anaya bacıya. Hoca kâf u nun’un kaldırılmış olduğunu biliyor olmalı. Yoksa kesinlikle ‘kâf u nun’la ‘’Anana, bacına’’ diyecekti ki Malatyalının şivesi budur.

Hoca’nın yanıtına dönersek: İki şekilde anlamak da olası: ‘’Onlar da  (senin) anana bacına’’. Yahut: ‘’Onlar da her hangi bir anayla bacıya’’.

Ben bu anekdotu aktardığım eski bir yazımda Hoca’nın, ilmiyeden olarak, tarihin en bilimsel yanıtını verdiğini kayda geçirmiştim. Her anlamda (İslami açıdan) bilimseldir; itirazı kabil değildir.

Hoca: ‘’Bu dünyada sevdiklerine kavuşamayan bu kadar ana bacı varsa, sevdiklerine kavuşamayan biz erkeklere vaad edilen huriler gibi onlara da erkekler vaad edilmiştir’’ demiş olabilir.  Ama bilmiyorum: Belki de Bakan’ın anasına bacısına sövdü. Benim ilmim bundan ötesine erişmez.

Markar, geçen yazısında beni Ülke’nin en önemli İslam alimi ve aykırı filozofu olarak andıysa da  sonunda bu alim ve filozofa ‘haddini’ bildirerek kendisinin de nerelerde olduğunu gösterdi.Bu had bildiren son sözünün, birbirimize nazlandığımız, takıldığımız özel e-maillerimizdenbiri sandığından eminim: birzuhül.

Madem benim (Ahparik’imin) hakkımda böyle bir hüsnü zannı var, bir çok şeyi göze alarak Kur’an’daki şu ‘gılman’ın bence kim olduğunu söyleyeyim (bunlar Markar’a değil; İslam alimlerine):Uşak demek; bütün anlamlarıyla.Gılman’ıTürkçe’demotamot karşılayan sözcük bu: uşak.

1.    Garson

2.    Çocuk

3.    Hizmetçi

4.    Öz çocuk (uşağum)

5.    Fadime’nin Temel’i. ‘’…ha bu köyün uşağı’’ (Karadeniz halk türküsü) ‘’Ha uşak’’ (Fadime Temel’e).

6.    Özellikle Karadeniz türkülerinde geçen ama tüm Anadolu’da bilinen, hovarda değil, yakışıklı aşıkdelikanlı.

Dil konusuna girmişken çok bilmiş kimi televizyon, radyo haber metincilerinin, zait sanarak Türkçe’den çıkardıkları “bir” sözcüğünden de bahsedeyim.

İngilizce’deki ‘the’ gibi,Arapça’da “el” harfi bir ismin önüne gelirse o ismi “marife” yapar. Yani o isim herkesin, ama herkesin bildiği bir isimdir, yalnız onu imler. Eğer işbu “el” yoksa o isim herhangi bir şeydir.

İşte Türkçe’deki “bir” bu işlevi tam tersinden görmekte. “Bir adam geldi” derseniz, bu adam herhangi bir adamdır ama “adam geldi” derseniz bu adam muhatabın bildiği ‘belli’ bir adamdır.

Çok bilmiş metin yazarı: “Cumhurbaşkanı, resmi ziyaret için Ruanda’ya gitti” derken bunun ‘rutin’liğini söylemiş olduğunu bilmiyor. Bu aynı yazar ‘sefahat’ ile ‘safahat’ın uçurum farkını da bilmiyor.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. KAVRAMSAL SANATA DAİR
  2. MEYVEYİ DALINDAN YEMEK GÜZELDİR!
  3. MODERNLEŞME, TÜRK ŞİİRİ ve SEKÜLERLEŞME
  4. ONUR AKYIL: ŞAİRLİKTEN DÜZYAZIYA GEÇMEK…
  5. Türk modernleşmesinin bir diğer yüzü olarak: ‘Tunç Asker’