Türkiye’de bir ‘Rum Baharı’ var mı
Yunanistan’daki durum ciddi ve olumsuz görünümünü korurken, Türkiye’nin Rum azınlığında hava tamamen farklı. Son aylarda Türkiye Rumları iyi haberlere doymuyor. Aralarında Karaköy Rum İlkokulu, Taksim Merkez Rum Kız Lisesi ve Kandilli Göksü Ayazma ve 98 dönümlük arazinin de bulunduğu gayrimenkuller Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından alınan kararlarla Rum cemaat vakıflarına iade edildi. Hem sembolik hem mali açıdan önemli olan bu kararlar, Rum azınlığının İstanbul toplumsal faaliyetlerinde pay almasını kolaylaştıracak. Aynı zamanda da, yirminci yüzyılın ortalarında yaşadığı dağılma sonucu olan ve cemaatin perişan durumunu yansıtan bir sessizlikten sonra, Rum azınlık İstanbul’un medya ve yayın haritasında yavaş yavaş yine yer almaya başladı. İnternet üzerinden yayın yapan İho tis Polis isimli radyo istasyonu, Türkiye’nin ilk Rum radyo istasyonu oldu. İstos Yayınevi elli senelik bir yokluktan sonra İstanbul’un ilk Rum yayınevi oldu. Amacı, Yunan edebiyatının önemli isimlerini Türk okuruna tanıtıp, Yunanca yayınlarıyla yüzyıllarca süren bir geleneği yine yaşatması.
Son haftada ise haberler, Rum azınlığı ve Ekümenik Patrikhanesi sorunlarının simge haline gelen, 1971 senesinde kapatılan ve hâlâ kapalı olan Heybeliada Ruhban Okulu’nu ilgilendiriyor. Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez’in Patrikhane ziyareti ve özellikle Ruhban Okulu hakkında yaptığı açıklamalar tarihî nitelikte. İlk defa apaçık bir şekilde bir Diyanet İşleri Başkanı, Ruhban Okulu’nun açılmasını bu sözlerle destekledi: “Herhangi bir dinî topluluğun kendi din adamlarını yetiştirmek için başka ülkelere muhtaç olması, bu ülkenin büyüklüğüne yakışmıyor.” Aynı günlerde AKP Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Çelik, Ruhban Okulu’nun kapatılmasının bir hata, açılmamasının başka bir hata olduğunu vurguladı.
Peki, bu açıklamalardan sonra, Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması kesinleşmiş mi? Bence tablo çok olumlu görünse de, biraz temkinli olmakta fayda var. Çünkü geçmişteki açıklamalar ve jestler de o kadar net ve açık olmasalar bile, yine umutlar uyandırılmıştı ve bunlar sonunda suya düşmüştü. Eğer bu kez yine bir “sahte şafak” söz konusu değilse ve Ruhban Okulu eylülde açılırsa, o zaman hem Rum azınlığı hem Patrikhane hem de Türk-Yunan ilişkileri için tarihî bir eşiğin önüne geleceğiz. Çünkü geçmişe yönelik ve karşılıklı korku ve güvensizlik tarafından belirlenen politikaların artık iflas ettiği, insan haklarına öncelik tanıyan ve bunu zaaf değil, hatta milli güç olarak algılayan yaklaşımların hâkim olduğu kanıtlanacaktır. Böyle adımlarla Türkiye, Birleşmiş Milletler çerçevesinde kurulan “Medeniyetler İttifakı” inisiyatifinde küresel seviyede oynamak istediği rolünü ancak oynayabilecektir.
Ayrıca, Diyanet İşleri Başkanı ve AKP Genel Başkan Yardımcısı’nın açıklamalarının en önemli noktası, Türk-Yunan ilişkilerine gölge düşüren ve Meriç Nehri’nin iki yakasındaki azınlık haklarını mahveden mütekabiliyet prensibi ile ilgiliydi. Lozan Antlaşması’ndan bu yana, her iki taraf da, azınlık ve insan haklarının korunması, uluslararası hukuk ve antlaşmalara değil, demokratik anayasaya değil, karşı tarafın bu hakları tanıma ve uygulama şartına bağlı kaldı. Eğer Yunanistan devleti, Batı Trakya’daki azınlığın vatandaşlık haklarını tanımazsa, o zaman Türkiye de kendi azınlığına bu hakları tanımaktan kurtulurdu. Eğer Türkiye devleti, Rum cemaatin yasal gerekçe olmadan gayrimenkullerine el koyarsa, demek ki Yunanistan’ın Batı Trakya’da aynı şey yapma hakkı doğar. 1950’lerden beri yakın geçmişe kadar azınlığa kötü muamele yarışmasına dönüşen mütekabiliyet zihniyeti, insan haklarının ne kadar eksik algılandığının bir göstergesi. Sanki azınlıklara temel insan haklarını tanımak, demokratik bir ülkenin kaçınılmaz görevi değilmiş. Bu açıdan mütekabiliyet prensibinden uzaklaşan resmî açıklamalar son derece olumlu. Tabii ki Türkiye, Batı Trakya’daki azınlık haklarını korumak amacıyla çeşitli diplomatik faaliyetlerde bulunabilir. Zaten Batı Trakya Türkleri –Türkiye Rumları gibi– Strasbourg’daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurup ihlal edilen haklarının korunmasını sağlayabilirler. Fakat Rum azınlığı esir tutup Batı Trakya’da yapılan haksızlıkların intikamını alamaz.
Bu son olumlu gelişmeler, bir “Rum Baharı”nın var olduğunu söylemek için çok erken. Ruhban Okulu hâlâ kapalı ve daha birçok sorun var. Fakat iyimserlik, son yüzyılda en fazla ezilen ve nüfus kaybı olan Türkiye’deki Rum azınlığın, beklemediği ve memnuniyetle karşıladığı bir his.
[email protected]