Son dakika

Dönüşlerin 40. Yılında, Yasallaşma Hareketi ve TBKP Tarihsel Deneyimi

Dönüşlerin Yirminci Yılında Yasallaşma Hareketi konulu Sempozyumun Birinci Oturumunda . Bülent Karataş’ın yaptığı sunum...

Dönüşlerin Yirminci Yılında Yasallaşma Hareketi konulu Sempozyumun Birinci Oturumunda . Bülent Karataş’ın yaptığı sunum...

22 Mart 2008 günü Kocaeli Yüksek Öğrenim Derneği Lokali’nde gerçekleştirilen

Dönüşlerin Yirminci Yılında Yasallaşma Hareketi konulu Sempozyumun Birinci Oturumunda A. Bülent Karataş’ın yaptığı sunum:

“TKP’ye Özgürlük” belgisinin yüzbinleri sardığı 1 Mayıs 1978’i hatırlatarak başlamak istiyorum.

Sonra Konca…  

1981-1986 yılları arasında Kocaeli’li komünistlerin çoğu, Marmara’nın diğer illerindeki  

yüzlerce yoldaşıyla Konca’da tanıştı. Parti politikasını beraberce, radyodan takip etmeye ve  

bu politikanın hayata geçmesine katılmaya çalıştılar. Sıkıyönetim mahkemelerinde Türkiye Komünist Partisi’nin yasal çalışma hakkını savundular. Cezaevlerinden çıktıktan sonra, Kocaeli’de Dayanışma Komiteleri, Bandırma’da Halk-Koop örnekleriyle dayanışma hareketini yükselttiler. Parti politikasını izlemeye ve ona katılmaya çalıştılar.

Bu dönemin Kocaeli’deki bir özelliğinin, parti il örgütü içinde yönetici kadro yenilenmesine yol açması olduğu Merkez İlçe Kongresine sunulan 11 Kasım 1990 tarihli Çalışma Raporu’nda vurgulanıyor. Aynı rapor, 1981-1986 yılları arasında çalışmanın önündeki zorlukları şöyle sıralıyor:

 


 “1- Polis baskısında somutlanan, rejimden gelen zorluklar,
  2- Parti bağının olmaması,
  3- Kadroların önemli bir bölümünün, değişik nedenlerle faaliyet içine girmeme eğilimleri.”

Ali Hikmet Fırat’a bağlandığımız 1986 Ulusal Konferans süreci ile 16 Kasım 1987’ye kadar olan zamanı kapsayan dönem, parti ile bağ kurulduğu, parti örgütlerinin yeniden düzenlendiği dönemdir. Karar alma sürecine olabilen en geniş kesimi katma anlayışının benimsenmesini ve iki il örgütünün varlığını dönemin önemli bir özelliği olarak vurgulayan sözünü ettiğimiz rapor, 1986-1987 yıllarında karşılaşılan zorlukları da şöyle sıralıyor:

“1. ‘Ben devletim, ezerim’ diyenler,

 2. ‘Ben partiyim, dışlarım’ diyenler.”

16 Kasım 1987’de başlayan süreç, yasallaşmanın fiilen talep edildiği dönemdir.

TBKP Birlik Kongresinden sonra, TİP ve TKP İl Komitelerinin birleşmesiyle oluşan TBKP Kocaeli İl Komitesi, faaliyet içindeki tüm üyelerin katılımıyla Adımlar Bürosu’nda Ocak 1989’da yapılan toplantıda kendini açıklamış ve gizli oy açık sayım yöntemiyle, güvenoyuna başvurmuştur. Bu toplantıda alınan karara dayanarak, Kocaeli’de yasallaşma sürecini, Genişletilmiş Kocaeli İl Komitesi yönetmiştir.

Merkez İlçe Kongre raporunda, bu konu şöyle anlatılıyor:

“Kocaeli İl Komitesi, yasallaşma öncesinde kendini açıklamış ve parti kamuoyunun genel kabulünü görmüştür. Üyeler, yasallaşmanın kazanılması ile birlikte oluşturulacak yeni bir yönetim yerine, İl Komitesi’nin kendini yasallaştırmasını benimsemişlerdir.”  

Bu durum, Kocaeli İl Yönetim Kurulu’nun TBKP Merkez Yürütme Kurulu’na verdiği 15.9.1990 tarihli raporla da teyit ediliyor. Şu cümleleri, 12 daktilo sayfası tutan bu raporun

ilk iki sayfasından seçtim:

“4 Haziran 1990’da yapılan yasal başvurudan önce; yasallaşma hedefine varmak, komünist hareketin önündeki yasakları kaldırmak, tüm marksistlerin birliğini sağlamak ve birlik misyonunu gerçekleştirmek için çalıştık. (…) 5 Haziran’da Kocaeli İl Yönetimi, başvuru yapmağa hazırdı. (…) 28 Haziran’da Kocaeli Valiliği’ne yasal başvuru yaptık. Kurucu İl Yönetim Kurulu, 13 Aralık 1989 Basın Açıklaması’yla yükselen açık faaliyet sürecinde (açık faaliyetin başlangıcı Parti Sözcülüğü’ne, hatta Adımlar Temsilciliği’nin açılışına kadar gider) hem parti içinde, hem de kamuoyunda süren çalışma ve tartışmalarla şekillendi. İl Yönetim Kurulu, ilk toplantısında görev bölümü yaptı, bundan sonraki toplantılarını genişletilmiş olarak yapmağa karar verdi. (…) Genişletilmiş İl Yönetim Kurulu (aynı zamanda Birlik Sorunları Çalışma Grubu ve Kongre Hazırlık Grubu); İl Yönetim Kurulu, İzmit ve Gebze İlçe Başkan ve Sekreterleri, eski İl Yöneticilerinin katılımıyla toplanıyor.”

15 Eylül 1990 tarihli Kocaeli İl Yönetim Kurulu Raporu’nun dördüncü sayfasında, politik faaliyetimizin sorunları şöyle ifade ediliyor:

“a. TBKP’nin kuruluşundan gelen sorunlar (TİP-TKP birliğinin sorunları) ve bu sorunların

ifade edilmesinde kullanılan üslup, parti içi ortamı zehirleyici bir etki yapıyor, insanların

çalışma şevkini kırıyor, partinin niceliksel büyümesini engelleyici oluyor, mali sorunu büyütüyor, birlik sürecini ve birlik sürecindeki insan ilişkilerimizi olumsuz etkiliyor.

  b. Marksizmin ve Komünist Partisi’nin geleceğine ilişkin belirsizlik, politik faaliyete katılımı olumsuz etkiliyor.

  c. Birlik sürecinin politik aktifliğindeki zayıflık ve gerçekleştirilebilen etkinliklere esas olarak TBKP’lilerin katılması, birlik sürecine bağlanan zayıf umutların daha da zayıflamasına yol açıyor. Bu aynı zamanda, TBKP’ye beslenen umutların da zayıflamasına yol açıyor. TBKP’nin politik aktifliğinin zayıflığı da bu sonuçları güçlendiriyor.

  d. Bütün bunlar, insanların politik emeğine yabancılaşması sürecini geliştiriyor.”

Cunta döneminde; TKP kökenli 42, TİP kökenli 31, toplam olarak 73 arkadaşımız, politik faaliyetin dışında kalmayı tercih etmişlerdi. Her birinin kendine göre farklı nedenleri vardı.    

28 Haziran 1990’da Kocaeli il örgütü yasal kuruluş başvurusu yaptığında, TBKP Merkez İlçe’nin, faaliyetin dışında kalmayı tercih eden (42+31=) 73 üyeden farklı olarak, yasaklı dönemden kalma 102 aktif üyesi vardı. Bu sayı; 49’u TKP’den, 9’u TİP’den devreden, 44’ü doğrudan TBKP’ye üye olan arkadaşlarımızdan oluşuyordu.  

Yasallaşmadan sonra (28 Ağustos 1990 itibarıyla) Merkez İlçe’mizin üye sayısı 76 idi. Bunun 16’sı yeni üyelerden oluşuyordu. Yasaklı dönemdeki üyelerden üyelik yenileyenler ise 60 kişi idi. Bu 60 arkadaşımızın 34’ü TKP kökenli, 26’sı TBKP kökenli idi.

TİP kökenli 9 arkadaşımızın hiçbiri, yasal kuruluştan sonra üyelik yenilememişti. Bu arkadaşlarımızın 2’si devlet memuru idi, 7’si ise Sosyalist Birlik Partisi Girişimi nedeniyle TBKP’ye artık ilgi duymadıklarını ifade ettiler.

Yasal kuruluştan sonra üyeliklerini yenilemeyen TKP kökenli 15 ve TBKP kökenli 18 olmak üzere toplam 33 arkadaşımızın 10’u devlet memuru, 2’si öğrenci, 10’u Askeri Tersane işçisi olduklarını ve 11’i de şimdilik beklemeyi tercih ettiklerini üyeliklerini yenilememe nedeni olarak ifade ettiler.

15 Eylül 1990 tarihli İl Yönetim Kurulu Raporu’ndaki tesbit ve değerlendirmelere bağlı olarak bir dizi çalışma yapıldı. Esas olarak Faruk Gençer arkadaşımızın yönetiminde sürdürülen çalışmalarla, TİP ve TKP’nin en geniş çevrelerinin TBKP Kongre Süreci’ne katılması hedeflendi. Faruk Gençer’in 30 Ekim 1990 tarihli raporuyla bir kısmını özetlediği görüşmelerden sonra, 4 Kasım 1990’da, “TİP-TKP Birliğinin Sorunları, TBKP Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi” başlıklı toplantı gerçekleştirildi. TBKP İl Merkezi’nde yapılan ve 13 arkadaşımızın söz aldığı bu toplantının tutanağında 42 arkadaşımızın imzası var. Divan Başkanı olarak TKP kökenli TBKP üyesi İbrahim İşyar’ın, Divan Başkan Yardımcısı olarak TİP kökenli ve TBKP sürecinde hiç yer almamış olan Atakan Sonugelen’in görev aldığı bu toplantının sekreterliklerini Nurcan Saygı ve Kudret Kalman arkadaşlarımızın yaptığını, tutanak bize hatırlatıyor.  Toplantıda söz alan arkadaşlarımızdan birinin adının tutanağa “Bir İşçi” olarak geçmesi, toplantıya katılanların, tutanağı imzalayan 42 kişiden daha fazla olduğunu kanıtlıyor. Bu durum ve tutanağı imzalayanlardan bir arkadaşımızın imzasının yanına “misafir” olarak bulunduğunu belirtmesi o günlerin atmosferini hatırlamada bize ipucu veriyor. Tutanağı imzalayanlar arasında, TBKP sürecine katılmamış olanlardan TİP kökenli 1 ve TKP kökenli 2 arkadaşımız, yasal kuruluş sırasında TBKP sürecinden ayrılan TİP kökenli iki arkadaşımız vardı.  

Bu çalışmalar sonucunda, TBKP sürecine uzak duran TİP ve TKP kökenli arkadaşlarımız,

Merkez İlçe ve İl Kongrelerine delege olarak katılmadılar ama pek çoğu, konuk olarak gelip yerel kongrelerimizi izlediler.

Tekrar yasallaşma öncesine dönelim.

Hatırlanacağı gibi, Nabi Yağcı ve Nihat Sargın, 6 Nisan 1990’da ölüm orucuna başladı.

TBKP Merkez Yönetimi, 29 Nisan 1990’da İstanbul’da bir toplantı düzenledi. Bu toplantıya katılmak üzere Kocaeli’den 2 delege ve 2 kurucu adayı istendi. Kocaeli Adımlar Temsilciliği Bürosu’nda “gizli oy açık sayım” yöntemiyle hem delege, hem de kurucu olarak, 10 aday arasından, oyların %68’ini alan Mehmet Alçınkaya ve oyların %67’sini alan Hatice Ceylan arkadaşlarımız seçildi. Bu toplantı için Kocaeli İl Yönetimi, 25 Nisan 1990 tarihli bir enformasyon notu ve bir rapor hazırladı. Rapor ve enformasyon notu toplantıda, Hatice Ceylan tarafından okundu.

1 sayfalık enformasyon notu, Kocaeli’deki marksist grupların, ölüm orucuyla dayanışma eylemleri sırasındaki tutumuna ilişkin idi.

6 sayfalık rapor ise,

“Kurucuların Belirlenmesi Üzerine”,

“Delegelerin Belirlenmesi Üzerine”,

“Değişen Durum Üzerine”,

“Ölüm Orucuna Bağlı İl Faaliyeti Üzerine”,

“Kuruluş Dilekçesinin Verileceği Tarih Ve Kurucuların Bileşimi Üzerine”,

“Program Ve Tüzük Üzerine”,

“Kuruluş Dilekçesinin Verilmesi Sonrası Olası Gelişmeler Ve Tutumumuz Üzerine”,

“Birlik Sürecinde TBKP’nin Rolü Ve İşlevi Üzerine”,

 “Sonuç”

alt başlıklarından oluşuyordu.

Bu raporun “Ölüm Orucuna Bağlı İl Faaliyeti Üzerine” alt başlıklı bölümünden kısa bir alıntı ile bitirmek istiyorum:

“İl Komitemiz, Ölüm Orucunun başlamasıyla birlikte Parti örgütlerinin Sargın ve Kutlu ile Dayanışma Hareketine dönüştürülmesini karar altına aldı. Onun bu yaklaşımı, genel üye toplantısında oy birliğiyle onaylandı. Bu yaklaşıma bağlı olarak İl Komitesi, Sargın ve Kutlu ile Dayanışma Koordinasyon Kurulu olarak genişletildi. Duruma uygun yeni görev bölümü yapıldı. Bu yaklaşımın TBKP örgütlerinin feshi anlamına gelmediği, aksine yeni duruma uygun yeni biçim alma olduğu vurgulandı. (…) İmza ve söyleşi günleri düzenlendi. 13 gün süren kampanyada, (…) her toplantıya 50 ile 100 arasında değişen sayıda insan katıldı.

(…) 141, 142 ve 163’e karşı imza başlatıldı, 2100 imza toplandı.”

Hepimizin hatırlayabileceği gibi, 16 Kasım 1987’den ve özellikle Mayıs 1988 TBKP Birlik Kongresi’nden sonra, bizi en fazla meşgul eden tartışma konuları;

1. Parti örgütlerinin TİP ve TKP tarafından eşit katılımla oluşturulması,

2. TBKP’nin TBKP olarak yasallaşmasının ve parti adında “Komünist” nitelemesinin bulunmasının gerekip gerekmediği,

3. Yukarıdaki iki sorunu da kapsamak üzere, “Birlik-Yasallaşma-Yenilenme” politikasının iki bileşeni Birlik ve Yasallaşma’nın karşı karşıya getirilerek, komünistlerin “Birlik mi? Yasallaşma mı?” tartışmasıyla uzun süre yorulması ile ilgilidir.

Teşekkür ederim.

(Dönüşlerin Yirminci Yılında Yasallaşma Hareketi, TÜSTAV Sosyal Tarih Yayınları, Şubat 2009, Sayfa: 20-22)

Yayına hazırlayan: Bülent Karataş

 

 

 

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler