Son dakika
Hasan Bülent KAHRAMAN Köşe Yazısı Hasan Bülent KAHRAMAN

Kürt sorununa çare: Siyaseti genişletmek

CHP’nin kayıtsız-koşulsuz sürece teslim olması, her şeyin sorumluluğunu üstlenmesi, yanlışın içinde kalması anlamına gelmez. CHP eleştirisini getirmek zorundadır, maksat o eleştirel sesi duymaktır. Bugüne değin terörden söz edildi ama ötesine yani demokratikleşmeye dönük tek bir sözcük edilmedi. CHP’nin sürece müdahalesi bu yönde olmalıdır. Hepsi bu!

Terörsüz Türkiye adı altında devam eden çalışmaların içinde üç siyasal parti var: MHP-AKP-DEM. Açılım şaşırtıcı bir biçimde MHP inisiyatifiyle başladı. Böyle bir hadisenin olumlu şekilde ilerlemesi, doğru bir zemine oturması, doğru ilkelerle şekillenmesi ve olumlulukla sonuçlanması için siyasetin daha da ağırlık kazanması gerekir. Eğer CHP gibi bunca etkin bir parti bu oluşuma katılmazsa ortaya çıkan sonuç toplumsal kabul ve onay açısından sakıt kalır.

Daha da beteri, siyasetin eksik kaldığı boşluğu devlet doldurur. Bugünkü halde ben siyasetle devletin yani bürokrasinin yani güvenlik bürokrasisinin meseleye fazla müdahil olduğunu görüyorum. Bu nedenle önce şu devlet denen ‘cismi’ ve siyasete nasıl yön verdiğini başka bir açıdan bakarak tanımlamak istiyorum.

Geçenlerde yayınladığımız Richard Lachmann’ın Devlet ve İktidar kitabı dikkatle okunursa insanın ilk kez düşünmeye başladığı günden beri cevap aradığı devlet denen ‘varlık’ konusunda biraz daha farklı bir bilgi edinmek mümkün. Lachmann’ın temel tezine göre devlet kendiliğinden oluşmamış ve doğallıkla evrilmemiştir. Çeşitli sınıf ve tabaka çatışmalarının sonunda ortaya çıkmıştır. Lachmann’ın, Reinhard Bendix ve Weber gibi sosyologlardan ve Marx’tan hareketle olgunlaştırdığı görüşlerinin gelip dayandığı en ilginç nokta devletlerin yok oluşudur. Bir dönemin süper gücü nasıl oluyor da bir sonraki döneme intikal etmiyor? Lachmann’ın soruya verdiği yanıt çok ilginç. Çünkü, diyor, ayakta kalan devletler yıkılan devletlerden dersler türetmiştir.

Devletlerin yıkımlardan aldığı dersle kendisini üç noktada konsolide ettiğini vurguluyor, genç yaşta aramızdan ayrılan Lachmann. Bir, toplumsal (feodal, bürokratik, aristokratik) elitlerin kendi merkezi pozisyonlarını muhafaza etmek için giriştikleri kavgalar.  İki, herhangi bir toplumsal elit grubu kendi içinde bölünüp çatışmaya başladığında durumunu konsolide etmek için topluma açılır ve ondan destek almaya çalışır. Üçüncü unsur, devlete karşı başlı başına bir pazarlık gücü edinen yurttaşlığın gelişmesidir. Yurttaşlık olmadan modern anlamdaki toplum sözleşmesi kurulamaz.

Lachmann’ın dikkate getirdiği bu olguların bileşkesi siyasettir. Esasen devletin önüne baraj kuran, onu sınırlayan ana etken siyasettir. Siyaset devleti yönetmek için yapılır. Devleti yöneten onu biçimlendirir. Her siyaset modeli bir devlet modeli önerir. Fakat amaç siyasetin devlete hakim olmasını sağlamaktır. Devleti devlet olarak muhafaza etmeyi ve ceberrut bir güç olarak daha da beriktmeyi öngören politikalar elbette mevcuttur. Ama bugünkü modern devlete, bizi, devlet erkini sınırlamayı öngören yaklaşımlar taşımıştır.

Modern devlet olağanüstü derecede karmaşık bir yapıdır. Bugünkü kapitalist dünyada çok-uluslu şirketler dahi devletle karmaşık ilişkiler içindedir ve herkes derece derece devlete nüfuz eder. Üstelik devlet ne masumdur ne de yalın bir oragnadır. Demokratik siyasetin en önemli amaçlarından biri devleti saydamlaştırmaktır. Saydamlık modernleşmenin ve demokratikleşmenin arttığı ölçüde sağlanır.

Siyaset, devleti yönetmek için yapılır dedik. Siyasal parti egemen normların dışında bir karar ürettiğinde onu devlet adına ve devletin elinde bulunan erk adına üretir ve uygular. Bu durum devlet-demokrasi ilişkisidir. Fakat, devletin kendi içine döndüğü ve siyasete kapandığı bir çekirdeği daima vardır. Bürokrasi iktidar erkine karşı pozisyon alabilir. Eğer siyaset devleti tam anlamıyla görünür hale getirmezse devlet daima ‘derinde’, derin yapıda kalır ve orada edip eyler. Derin devletse sadece ne yaptığı görünmeyen, bilinmeyen devlet değildir. Siyasete çeşitli yollarla ve araçlarla müdahale eden devlettir. Derin devlet tamı tamına budur. Kısacası, derin devlet bürokrasidir, özellikle de güvenlik bürokrasisidir.

Güvenlik bürokrasisinin demokratik mekanizmaların önünü kestiği, onları hiç değilse derinden etkilediği çok görülmüştür. Bizde, cumhuriyet dönemi modernleşme tarihimizin tamamı bu ilişkide yatar. Söz konusu ilişkiye etkiyen sayısız faktörden söz edilebilir. İki unsuru zikretmek şarttır. Birincisi, bürokrasi daima tutucudur ve müesses nizamdan yanadır, onun devamını ister. İkincisi, bürokrasi kendisini devletle özdeşleştirmiştir, kendisini devlet sayar, devlet adına karar verir. Bu anlayış içinde bazen tek bir kişi bütün bir bürokrasi ve mekanizma olabilir,

Yeniden bıraktığımız yere, Kürt meselesine dönelim. Aynı konu daha önce de bugünkü mekanizmalara benzer bir yapı içinde tartışıldı ve ne yazık ki, bir sonuç alınamadı. Daha doğrusu kendisine özgü bir sonuç doğdu.

Bugün de iş oraya gidebilir diye bir korku içindeyiz. Çünkü, bütün varsayılan şeffaflığına rağmen nelerin olduğunu doğrudan bilmiyoruz. Yorumlar aracılığıyla öğrenmeye, anlamaya çalışıyoruz. Özellikle MHP gibi bugüne kadar pro aris et focis (Tanrı Dağı kadar Türk, Hira Dağı kadar Müslüman demenin Latincesidir, ‘sunaklar/kilise ve ocaklar/evler/haneler’, bir manada Din ve Yurt ve zorlayarak söylersek Tanrı ve Vatan için demektir, her ne kadar bu son deyişin Latincesi pro deo et patria ise de) demiş bir partinin her gün toplumu bir kere daha şaşırtan hamlelerde bulunması elbette başlı başına ve işin içinde neyin olduğunu düşündüren bir hadisedir.

Her şey MHP-AKP-DEM üçgeninde cereyan ediyor. Öcalan dördüncü ama denklem dışı/üstü/ötesi bir faktör. Henüz ve hala tarafların birbirini tarttığı bir dönemdeyiz. Belli ki, seçimlere kadar bir sonuç sağlamayı iktidar kanadı özellikle istiyor. Öylelikle Kürtlerin bir kesiminin oyunu alarak iktidarı devam ettirme çabasında. Hissedildiği kadarıyla her şey malum tabirle back channels üstünden, perde arkasındaki müzakerelerle devam ediyor. Olabilir. Ama yine anlaşılıyor ki, taraflar resmi bir şekilde karşı karşıya gelip bir müzakere masası kurmadan bu iş bitmeyecek. Umarız bir önceki çaba gibi bu dönem de akim kalmaz.

O tehlikeyi engelleyecek çok önemli bir olanak var, başta da belirttim: CHP’nin devreye girmesi.

Bugüne kadar gelen dönem ‘terörsüz Türkiye’ vurgusuyla geldi. Kelimeler önemlidir, arkalarındaki anlamı görmek daha da önemlidir. Buradaki gizli anlamı tercüme edersek maksat bugüne kadar taşınan terörün sonlandırılmasıdır. Türk tarafının ezelden beri önkoşulu buydu. PKK kabul edip silah bıraktı.

Peki, şimdi can alıcı soruya gelelim: Kürt konusu burada bitecek mi? Bu kadarı Türkiye için yetecek mi? Yetmeyeceği çok muhtemeldir hatta muhakkaktır. Bundan sonra çok daha kalıcı bir ‘terör ötesi’ Türkiye’ye ancak bütün boyutları tamamlanmış bir demokratik ortamın sağlanmasıyla erişilir. Kürt sorunu öncelikle bir demokrasi sorunudur.

Meselenin buraya kadar olan bölümünü DEM iktidarla konuştu. Bundan sonrasında bir manevra yapması gerekir. Varsın AKP ve MHP ile iletişimini ve iş birliğini sürdürsün. Orası iktidar kanadı. Ama demokratikleşme konusunda artık CHP’yi yönlendirmesi ve onunla ittifak denemesi akılcıdır. İçinde bulunduğumuz dönem tamamlanana kadar mevcut koşulları ve ittifakları kullanmak DEM’in hakkıdır. Ama bu arada CHP ile demokratik talepler (varsa eğer) çerçevesinde bir zemin oluşturması daha doğrudur. Aksi, başta belirttiğim gibi doğacak sonucu zedeler.

Her şeyin altında buzağı arayan heyecanlı kesimler için de hemen belirteyim. Önerim CHP’nin kayıtsız-koşulsuz sürece teslim olması, her şeyin sorumluluğunu üstlenmesi, yanlışın içinde kalması anlamına gelmez. CHP eleştirisini getirmek zorundadır, maksat o eleştirel sesi duymaktır. Bugüne değin terörden söz edildi ama ötesine yani demokratikleşmeye dönük tek bir sözcük edilmedi. CHP’nin sürece müdahalesi bu yönde olmalıdır. Hepsi bu!

CHP’nin de bu aşamada ön alması gerekir. İlgili komisyona girmek yetmez. Süreci bütünüyle olumlamak da gerekmez. Aksine olumlu, yapıcı ve üretken bir eleştirellikle ama maksadını açık seçik belli ederek vaziyet alması zorunludur.

Kapsamlı, ayrıntılı bir program ve planla CHP’nin Türkiye’de şimdi çok ciddi sorunlarla ve kısıtlamalarla karşı karşıya bulunan demokrasiyi genişletmek için bir çıkış yapması gerekiyor. Tıpkı 1957’deki İlk Hedefler Beyannamesi gibi kapsamlı bir demokrasi şartnamesine, taahhütnamesine ihtiyacımız var. CHP bu adımı atmalıdır. Sürece bu muhakemeyle müdahil olmalıdır. Aksi takdirde toplumsal uzlaşma her an dönüşebilir, yörüngesinden çıkabilir, başladığı noktaya geri gidebilir ve çok yazık olur. Sadece süreç çökmekle kalmaz, zaten yaralı olan demokrasinin durumu daha da ağırlaşır.

CHP ve DEM bu meseleyi ince politik hesaplarla birlikte düşünmeli, sorumluluklarının bilincinde olmalıdır.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Çok ‘yavaş’ hareketler bunlar: "Çatı aday"ın şansı
  2. Amerika - 1
  3. Acemoğlu tartışmalarının ötesi: Yeni model
  4. Depremi tartışmak mı, bilimi öldürmek mi?
  5. ‘Kültürel iktidar’ mı, pasif devrim mi?