Köşe Yazısı
Hasan Bülent KAHRAMAN
CHP’de olanlar ve tarihsel momentum
‘Beyaz’ sermayenin CHP’li olduğu aşikâr ama CHP içinde kime yöneleceği konusunda bugün yarın bir ses çıkar. Gelin görün ki, sermaye fincancı katırlarını ürkütmemek için sütre gerisine çekilmiş durumda. O ses herhalde kapalı kapılar ardında duyulur. Açıktan tavır almaktan çekinecektir. O desteğin Özel’e dönük olacağı galip ihtimaldir. Yeni parti meselesi bu yönden önemlidir.
Önce genel bir değerlendirme...
CHP hakkında verilen kararın daha fazla tartışılacak bir yanı yok. Siyaset hakkında verilen her hukuki karar sorunludur. Sadece teknik meselelere dayandırılamaz. Siyaset hakkındaki hukuk kararı kamusal bir edimdir ve her kamusal edim ortak/maşeri vicdana dayanır. Ona dönük her müdahale vicdanı yaralar. Bir kere bunu unutmamak gerekir.
Öte yanda jüristokrasi diye bir kavram var. Kuvvetler ayrılığı ilkesine göre yargı bağımsızdır. Bilinmeyen şu ki, yargının bağımsızlığı mutlaktır. Çünkü yasama ve yürütme farklı yapılarda/modellerde olabilir. Birbirine çeşitli şekillerde etkiyebilir. Yargı ise tek başınadır ve her türlü üst müdahaleden uzaktır, uzak kalmalıdır. Fakat yargı, bırakın müdahale edilmesini ve kararını o baskıyla vermesini, o zaten faciadır, bağımsızlığını bir tahakküm aracı olarak kullanıyorsa ortada yine çok ciddi bir sorun bulunuyor demektir. Jüristokrasi odur.
Nasıl daha önce parti kapatma kararlarına karşı çıkıldıysa şimdi de bu karara o yönden karşı çıkmak gerekir. Karar, karardır. Uygulanması açısından başka bir şey söylenemez. Ama bir de o maşeri vicdan var. Bir hukuk kararının o vicdanda da makes/karşılık bulması gerekir. O onayı almayan karar Yargıtay’dan, Danıştay’dan değilse de ‘hakkın divandan’ döner. Siyaset söz konusuysa hak halk demektir.
Böyle bir kararın, bunca önemli bir sonucun kendiliğinden doğması dünyanın hiçbir yerinde mümkün değildir. Mümkün olmadığını bizzat Devlet Bahçeli’nin açıklamalarından anlıyoruz. Bahçeli, karar ortaya gelince hiç zaman yitirmeden Kılıçdaroğlu’nun partiyi iptal edilen kurultaya taşıyıp feragat etmesi gerektiğini belirtti. Çok önemli, dikkatle irdelenmesi gereken bir öneridir bu. Bahçeli’nin bu sözünü, daha geniş kapsamlı bir oluşumun en ciddi parçası olarak değerlendirmekte yarar var.
Bahçeli’nin sözlerindeki önemi şu açıdan ele almalı: Türkiye’nin bugün en büyük meselesi benim ısrarla ‘Kürt Sorunu’ dediğim ‘Terörsüz Türkiye’ diye adlandırılan oluşumdur. Kimilerine göre, Özel’in ve mevcut CHP yönetiminin bu konulardaki çekincesi, Kılıçdaroğlu’yla aşılacaktır. Eğer öyleyse, sürecin tamamlanması için Öcalan’a siyasal statü verilmesini isteyecek ölçüde ileri giden Bahçeli, neden ‘sınıf arkadaşı’ Kılıçdaroğlu’nun görevden feragatını istiyor?
Acaba sebep, benim ayrı bir yazıda ele almak istediğim, siyasal bilim literatürüne mütevazı bir katkım olan ‘3. Parti gerçeği’ olabilir mi? Türkiye’de çok uzun bir dönem üç parti sistemi işledi. O üçüncü parti en güçlü oyun kurucu oldu. Üçüncü parti 1999’dan bu yana MHP’dir. Parlamento yeniden parçalı ve dağınık bir yapıya dönüşüyor. Çok büyük olasılıkla önümüzdeki dönemde DEM, üçüncü parti olarak, tıpkı MHP’nin son 25 yıldaki gücüne erişecek ve dışına itilemeyecek bir güç kazanacak. Bu öneriler muhtemelen öyle bir gelişmeyle irtibatlıdır.
***
Şimdi gelelim özel durumlara...
Ortada bir gerçek var, Kılıçdaroğlu ekibi de onu kabul ediyor. CHP, eski bir tabirle söyleyeyim, son kertede devlettir. Bu saptamam hiçbir değer yargısı içermiyor. Tarihsel birikime işaret ediyorum. Şimdi düşünelim, bütün partiler kapatıldı 1980 darbesinden sonra ve sadece CHP açıldı. Bu yeteri kadar bir işaret değil mi? Açılan CHP’nin başına Baykal geldi, CHP de çok uzun süre ‘müesses nizamın’ partisi olarak devam etti. 28 Şubat Baykal için can simidi olmuştu. O çizgiyi hiç bırakmadı. Şimdi o devletçi çizgi/tutum, ne dersek diyelim, bir kere daha devreye giriyor. Kılıçdaroğlu partinin başına taşınıyor. Gerçekten durup düşünmek gereken bir hal cereyan ediyor.
Bu bapta, İmamoğlu-Özel çizgisi daha ‘ayrıksı’ bir konumda kalıyor. Seçimlerin hemen ardından gelen ‘değişim’ videosu ve kurultayda Kılıçdaroğlu’nun alaşağı edilmesi, temsil gücü ve toplumsal karşılığı çok zayıf olsa bile yeni, genç bir kadronun CHP’yi sırtlanması fincancı katırlarını ürkütmüştür.
Unutmayalım ki, adını dağa taşa, yerin altına ve göğün üstüne yazdırmış Bülent Ecevit dahi özellikle 1977 sonrasında onca prestijine ve gücüne rağmen partinin elinden kaçtığını, başına bir şey geleceğini görmüştü. Son kurultayda ‘bu partiye acıyın’ diyordu. O Ecevit, çok daha ulusalcı görüşleri savunduktan sonra, yani yeniden itimat kazanarak, TÜSİA’la barışarak ancak 1999’da iş başına dönüp Başbakan oldu. 22 yıl sonra. Zannederim Kılıçdroğlu bağlamında birçok şeyi açıklıyor, bu mukayese ve anımsatma.
Şimdi gelelim Özel kampına.
1962 yılının Şubat ayında 22 Şubat gecesi Albay Talat Aydemir darbe girişiminde bulunmuştu. Tepeden tırnağa hata olan girişimi ve eyleminde karşısında 1908’den beri ihtilalci olan, bin türlü badireden geçmiş dev gibi İsmet Paşa vardı. Aydemir, eline fırsat geçtiğinde İnönü’yü tutuklatmamış, Paşa da ‘şimdi hapı yuttu’ diye Genelkurmaya geçip harekatı yönetmeye başlamıştı. Sonunda Talat Aydemir’e bir müzakereci gönderildi, o da teslim oldu. İsmet Paşa yargılanmayacaklarına dair söz vermişti. Parlamento tarihsel kişiliğinin ağırlığı altında İnönü’nün kararını onamıştı. Nasıl kazandığını soranlara ‘ben ölmeyi göze almıştım, Talat öldürmeyi göze alamadı. Bir kumandan muharebeyi evvela kafasında kaybeder. Talat kafasında kaybetti. İhtilalci müzakere etmez, müzakereyi kabul ettiği anda kaybetmiş demektir’ diyordu.
Özel ekibi, ne derse desin, Kılıçdaroğlu’yla müzakereyi kabul ederek hata yaptı. Perşembe-Çarşamba ilişkisinden söz ediyorum. Kılıçdaroğlu ne partiyi tez zamanda kurultaya götürecektir ne de Özel-İmamoğlu ekibine müsamaha edecektir. O kendi kararlılığıyla geliyor. Sonunda hukuki mekanizma beklendiği şekilde işlendi ve mevcut kadrolar Genel Merkezi boşalttı.
Bundan sonra ne olur sorusunun cevabı Kılıçdaoğlu bakımından belli. Ediyor da. Özel ekibi, ilk iddiasının arkasında durmadı. Attığı her adım duruma meşruiyet kazandırmak, mevcut koşulları, ortadaki kararı kabullenmek anlamına geldi. Ama politik açıdan tek bir şey yapılabilirdi: Özel ve ekibi, söyledikleri gibi, gerçekten direnebilirlerdi. Parlamentodaki grubun büyük bölümü, yerel yönetimlerin büyük kısmı, tıpkı SODEP’-SHP’nin gelip CHP’yi yeniden açması gibi yeniden gelip CHP’yle bütünleşmek iddiasıyla çekilip ayrı bir parti kurarak mücadeleye koyulsalardı, zor oyunu bozabilirdi. Olmadı.
Şimdi gelelim en zor soruya. Özgür Özel kanadı ayrılıp yeni bir parti vücuda getirirse başarılı olur mu? Kolay olmadığını hatta zor olduğunu belirteyim. Gövde/kök parti önemlidir ve çekim odağıdır, hele o parti niteliklerini yukarıda anlattığım CHP ise. İkincisi, bugüne kadar CHP’den hatta AP’den ayrılan hiçbir parti başarılı olmadı. Ne Ecevit genel sekreter seçildiğinde ayrılıp gidenler ne Ecevit Genel Sekreter seçildiğinde Güven Partisini kuranlar (başlarında hırsıyla maruf ve meşhur Prof. Turhan Feyzioğlu vardı) ne AP’de birkaç ay önce çıktıkları seçimde delicesine savundukları partilerine bir buçuk ay sonra bütçe oylamasında kırmızı oy verip AP hükümetini düşürerek Demokrat Partiyi kuranlar (onun başında da tam bir siyaset beceriksizi olan Ferruh Bozbeyli vardı) hiçbiri başaramadı.
Yeni partiyle başarılı olan bir tek örgütlenme var: AKP. Fakat o çok farklı bir öyküdür. Bir kere ayrıldıkları RP, CHP değildi. İkincisi, ayrılacaklar evvela partilerinin yönetimine karşı içeride çok büyük bir mücadele verdi. O deniz bittikten sonra başka bir suya yelken açtılar. Üçüncüsü, onlar yenileşme yanlısıydı.
Tecrübem bana Türkiye’de yenilikçiliğin, yenileşmenin daima kazandırdığını öğretmiştir. CHP ve AP’den ayrılan partiler, gövde partilerdeki açılımlara direnen muhafazakârlardır. O nedenle başarısız oldular. 1964 yılında Süleyman Demirel’in AP Genel Başkanı seçilmesi, 1972’de Bülent Ecevit’in tarihsel ve efsanevi İsmet Paşa’ya karşı kazanması, 1983’te Özal’ın çıkışı, 1993’te Çiller’in yaşlı isimleri yenmesi hep yeni olmalarının sonucudur. RP’den ayrılanlar da içeride mücadele ettikleri dönemde ve ertesinde yenilikçiydiler.
Yeni parti denemesi olacaksa Özel kanadı için eldeki en önemli koz budur, yenilik(çilik)tir. Bir ucube seçimle Ekmelettin İhsanoğlu’nu aday yapmış (ah, o dönemde bu seçimi savunup o kadar oy verenler, sizler deli miydiniz?) , Altılı Masa gibi bir ucubenin başında kalmış olmadık işler yapmış (ah, ne kadar eleştiri alarak ne kadar itiraz ettiğimi hatırlıyorum, o dönemde Kılıçdaroğlu’nu delicesine savunanları da unutmadık), şimdi tartışmalı bir mahkeme kararıyla dönen Kılıçdaroğlu’nun statükocu görüntüsü ve eylemiyle bu yenilikçilik çarpıştığında, eğer İmamoğlu-Özel ekibi bugüne değin ideolojik ve programatik yönden daha fazla çalışaydı çok daha şanslı olurdu. Ama şans bu kanattan yanadır.
Ama bu işin bir şartı var: güç! Eğer bu ekip parlamento grubunu ve yerel yönteimleri, taban örgütlerini büyük bir kütleyle koparırsa Kılıçdaroğlu’nun CHP’ye rağmen yapacak bir şeyi yoktur. Birincisi bu
İkincisi, Nazım Hikmetimizin deyişiyle belki de ‘bu, buhara inkılabıdır kaynayan suyun’. Bazı kulaklara tırmalayıcı gelse bile devrim kuramı diye bir gerçek var ve o sürecin en önemli koşulu, devrimci potansiyelin kristalizasyon anıdır. Özel’in Genel Merkezden çıkıp yürümesi muhtemelen odur. O momentumu sürdürmesi, birkaç defa bambaşka bir parti olmuş CHP’den ayrılıp yeni, yenilikçi bir parti oluşturması şarttır. Tarihin o ekip önüne getirdiği fırsat budur. Bakalım o çok söyledikleri ‘devrimci parti’ muhakemesini sürdürebilecekler mi? Zor mu? Çok zor ama savaşmadan zafer kazanılmıyor.
Bir de şu var: bu işlerde sermayenin tutumu her zaman çok önemlidir, şimdi daha da çok önemlidir. 1977’de iktidara geldiğinde sermaye Bülent Ecevit’e karşı kapanmıştı. Tek bir mal üretmeyerek direnmişti. Sonunda Ecevit’i dize getirdi ve istediklerini vereceğini bildiren, akılcı ve pragmatist Süleyman Demirel’e azınlık hükumeti kurdurdu, en yakın adamları olan Turgut Özal’ı işlerin başına gönderdi ve bir ayın içinde terör dışında her şey (onu ordu kontrol ediyordu) güllük gülistanlık oldu.
Bugünkü sermaye yapısı ve ittifakları İmamoğlu-Özel çizgisini nasıl değerlendiriyor? Kılıçdaroğlu’yla karşı karşıya geldiğinde ağırlığını kimden yana koyar? Çok önemli bir soru bu. ‘Beyaz’ sermayenin CHP’li olduğu aşikâr ama CHP içinde kime yöneleceği konusunda bugün yarın bir ses çıkar. Gelin görün ki, sermaye fincancı katırlarını ürkütmemek için sütre gerisine çekilmiş durumda. O ses herhalde kapalı kapılar ardında duyulur. Açıktan tavır almaktan çekinecektir. O desteğin Özel’e dönük olacağı galip ihtimaldir. Yeni parti meselesi bu yönden önemlidir.
Kısacası tarihsel bir momentum anında bulunuyoruz ve tarih daima ileriye doğru akar.