Köşe Yazısı
Hasan Bülent KAHRAMAN
Siyaseti siyasallaştırmak ve CHP
Bugün CHP ikiye bölündü ve bizzat CHP yöneticilerinin ifadesiyle o partide iki başlılık oluştu. Parti içinde de şimdi iktidar ve muhalefet var. Ve yine kimse kusura bakmasın, hukuk bağlamında parti içi iktidar olan kesimin karşısında yer alanlar o partinin iç muhalefetidir. Eğer o iç muhalefet, muhalefet etmeyi bırakıp, kendisini iktidar konumuna oturtursa alacağı fazla bir yol yoktur. Sağlam yani ideolojik, sağlam yani siyasal, sağlam yani toplumsal bir siyaset üreterek o muhalefetin kendi mes
Batı toplumlarının gelişimini temel olarak bireyleşme sağlar. Bireylik mülkiyet ilişkileri üstünden gelişir. Mülkiyet, Batı siyasal tarihinin en kapsamlı iki ideolojisinden biri olan liberal düşünceyi ve liberal hukuk sistemini doğurur. O gelişme adım adım ilerler ve toplumlar siyasete açılır.
Siyasal ideoloji, toplumun ve bireyin, o arada insanın kendisinin, geleceği hakkında karar vermesi, plan yapması, öngörüde bulunmasıdır. Bu tarihi bire bir burjuvazinin tarihi olarak görmek mümkün. Fransız romanının en önemli kitaplarından ikisini, Sthendal’in muhteşem Kırmızı ve Siyah’ı ile Parma Manastırı’nı, Rus edebiyatının, ötesine gerek yok, gelmiş geçmiş en büyük ismi Dosto Baba'nın ister Budala’sını, ister Ecinniler’ini ele alalım, şu anlattığım çerçeve kendisini ayan-beyan ortaya kor. Hepsi bireyin toplumsal ve siyasal arka planda ideolojik bir muhakeme içinde devinimini anlatır.
Siyaset olmadan bir toplum dönüşemez. Batıya gerçek manasında siyaseti ve hukuk anlayışını temellendiren liberal ideolojiyi hayli ileri götüren ve dönüştüren Fransız Devrimi ve sonrasındaki ‘insan hakları’ kavramıdır. Fransız Devriminin bin türlü önemi vardır ama hepsinin özeti, bileşkesi tek bir kavramdır: toplumun siyasete müdahalesi. O kadar böyledir ki, insan hakları kavramı, bırakın toplumu, bireyin dahi devlete tek başına müdahale edeceğini kabul eder. İnsan Hakları düşüncesiyle birlikte tüm bir hukuk düzeni baştan başa değişmiş, hukuk, devlete ait bir alan olmaktan ve doğal hukukun getirdiği ilahi bir hak anlayışından uzaklaşmış, Roma Hukukunun temel ilkelerini modern dünyanın gerekleriyle bütünleştirmiştir. İnsan Hakları kavramının yerleşmesinden sonra hukuk devleti aşmıştır.
Dünyanın sıfır noktasında değiliz. 1930’ların üstünden çok zaman geçti. O tarih zaten bir parantezdi. Kalkınma ve büyüme ekonomilerinin getirdiği hızlı toplumsal dönüşüm saplatısı 1930’ların merkezi ve otoriter karar alma süreçlerini tahrik etmiş olabilir ama hayat bir dönemin tarihiyle sınırlı değildir.
Bilhassa İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, demokrasi, kalkınmanın toplumsal katılımla, sınıflar arası dengeyle gerçekleştirilmesi gerektiğini öğrenmek isteyenlere öğretti. Hukuku yok sayarak gerçekleştirilecek bir kalkınma daima bir sınıfın bir başka sınıf adına ezilmesidir, bireyin ortadan kaldırılmasıdır. (Her ne kadar Marksizm sınıf odaklı bir ideolojiyse de dinamikleri çok farklıdır.) SSCB tarihi bir başarıdır. 1917’de bir köylü toplumu ve feodal bir imparatorluk aldılar. Yıkıldığında bir dünya devi yere düşmüştü. O çöküş birey hukukunun ve siyasetin gözetilmemesinin getirdiği sonuçtu. Yoksa benim ‘Sovyetler Rönesansı’ dediğim tarihten öğrenilecek çok şey var.
Bugünkü dünyanın demokrasi ihtiyacı 2000’lerden sonra hayli farklılaşmıştır. Çünkü, büyük harfle yazılan ve devleti ve siyasal partileri eksen alan siyaset anlayışı yerini küçük harfle yazılan ve minoriteleri öngören, öne çıkaran bir anlayışa dönüşmüştür. Kimlik, mekân, bellek, aidiyet hatta ve hatta tarih politikaları merkezi ve majör politikayı boydan boya değiştirmiştir. Artık, insan haklarının örtük bıraktığı rıza (consent) kavramı şimdi toplumsal değer ve norm üretmede esas kabul ediliyor. O rıza ancak kadına, çocuğa, farklı cinsel ve toplumsal rol modellerine ait hakların toplumsal, hukuksal ve siyasal zeminlerde kabul edilmesiyle sağlanabilir.
Uygar olmak bugünkü dünyada bu çerçeveyi kabul etmek veya etmemek meselesidir. Bu kadar basittir ve ötesi yoktur. Ben Türkiye’ye inananlardanım. Bugün dünyanın 17. veya 18. ekonomisinden söz ediyoruz. 20. ekonomi olsa da o kadar önemli değil. Mukayeseler veya nispetler muhakkak ki, bu değerlendirmeyi aşar. ‘Niye Kore gibi olamadık?’ sorusu hem meşrudur hem değildir ama önemlidir.
Ortada 100 yılın Türkiye’si var ve 100 yıl tek kelimeyle komik bir süredir. Acınacak kadar kısa bir süredir. Unutmayın ki, modern üniversiteyi 1933 yılında kurduk. Ben ilkokula 1963’te başladığımda üniversite tarihimiz (!) otuz yıldan ibaretti. Dileyenler, şimdi Beyaz Türklerin yere göre koyamadığı ve elbette başlı başına bir fenomen olan Süleyman Demirel’in, bundan 30 yıl öncesinde anlattığı Türkiye tarihini izlesin sosyal medyada.
Bütün bu koşullara rağmen Türkiye’nin bugün yaşadığı siyaset krizini açıklayacak bir neden yok elimizde. Ben o açıklamaların en kapsamlılarını yapabilirim. Önem taşımaz. Çünkü, Türkiye, siyaseti, çoğulculuk, katılım, etkileşim, paylaşım eksenlerinden çıkararak bir yöneten-yönetilen ilişkisine indirgedi. Bu çok eski bir siyaset anlayışıdır ve Türkiye’nin son otuz yılda tam tersi istikamette geliştirdiği siyasal refleksle taban tabana zıttır. Hemen belirteyim, bahsettiğim siyaset düşüncesi ve pratiği herhangi bir partiyi değil, bir ölçüde Kürtleri dışarıda tutabilirim, tüm siyasal partileri kapsıyor.
Nedeni şu: siyaset hem partiler siyaseti olarak biçimleniyor git gide ve partiler dışa kapalı, içine dönük bürokratik yapılara indirgeniyor, bir yöneten-yönetilen ilişkisiyle sınırlanıyor hem de siyasete, siyaset dışı alanların, ‘ulvî’ birtakım anlamlar yüklenmiş ve fetişleştirilmiş alanların müdahalesi var. Kimse kusura bakmasın hukuk da onlardan biridir. Yine kimse kusura bakmasın, siyasetin ama katılımcı, yerel, tabandan tavana doğru yükselen bir siyasetin, toplumsal rızanın belirlemediği sadece pasif bir parlamento dinamiğiyle sınırları çizilmiş bir hukuk alanının da geçerliliği çok ölçülüdür ve dokunulmazlaştırılması halinde zaten temel bir hata işlenmektedir. Hukuk her şeyin temelidir ama ana mesele hukukun ne ölçüde siyasete müdahale edeceğidir.
Bugün itiraf edelim ki hepimizin, toplum olarak, derece derce çok sevdiği (çünkü tarihsel kültürümüz öyle) merkezi yönetimler sonunda geldi, siyasetsizleştirilmiş bir siyaset dünyası üretti. Siyaset sokakta yapılır. Parlamento sokağı yansıtıyorsa anlam taşır. Eğer böyle değilse Birinci Meclis’i veya Fransız Devrimi'nin Konvansiyonunu niye özlüyoruz da, mesela ‘müntehib-i saniler’in bulunduğu meclislere o kadar uzağız? Bunlar, siyasetin alfabesidir ve maalesef hala bunları konuşmak zorunda kalıyoruz.
Son dönemde CHP etrafında yaşanan tartışmaların bin türlü toplumsal sakıncası var ama hepsinden daha önemlisi yurttaşla siyaset arasındaki güven ilişkisini zedelemesidir. Siyasete güvenmeyen bir toplum siyaset yapamaz, siyaset yapmayınca da hiçbir şey yapamaz. Söylediklerim bir retorik değildir, örneklerini başta verdiğim somut toplumsal bir olgudur.
Şuraya geleyim: iktidar daha fazla toplumsal katılım ve siyaset üretimini istemez. İktidar kuramının gerçeğine aykırı olur. Öyle bir tutumu ancak yükseliş dönemlerinde benimser. İçine kapanan iktidar siyasetten uzaklaşır. Ve doğal olarak siyasetten uzaklaştıkça içine kapanır. Siyaset üretimi öncelikle muhalefetin görevidir. Muhalefet varsa tam da bu ilke nedeniyle vardır. Muhalefet itiraz eder. İtiraz siyasettir. Siyaset bazen sıkışır, daralır. Olabilir. O dönemde muhalefete daha fazla görev ve sorumluluk düşer.
Bugün CHP ikiye bölündü ve bizzat CHP yöneticilerinin ifadesiyle o partide iki başlılık oluştu. Parti içinde de şimdi iktidar ve muhalefet var. Ve yine kimse kusura bakmasın, hukuk bağlamında parti içi iktidar olan kesimin karşısında yer alanlar o partinin iç muhalefetidir. Eğer o iç muhalefet, muhalefet etmeyi bırakıp, kendisini iktidar konumuna oturtursa alacağı fazla bir yol yoktur. Sağlam yani ideolojik, sağlam yani siyasal, sağlam yani toplumsal bir siyaset üreterek o muhalefetin kendi meselesini artık tabanıyla paylaşması gerekir.
Bu tavrın somutlaşması yeni bir partiyse gidip yeni partiyi kurar ve politika yapar. Diğer partinin adı isterse CHP olsun, isterse o CHP tarihsel bir parti olsun anlam ifade etmez. O parti kendi kendisini tüketmiş demektir, hem de tarihsel planda tüketmiş demektir. Yok, eğer CHP içi muhalefet söz konusu tarihselliğin peşinde gidiyorsa zaten bitmiştir ve bir tiyatro oyununu siyaset zannediyor demektir.
Yani, siyaset üretmeden siyaset yapacağını sanan ülke de parti de yokluğa mahkumdur.