Son dakika
Hasan Bülent KAHRAMAN Köşe Yazısı Hasan Bülent KAHRAMAN

Kuruldu bu parti (2): Ne yapmalı?

Erdoğan, herhalde siyasal hayatının en büyük iki projesinden biri olan Kürtleri marjlardan merkeze taşıma işlevini sonuçlandırmak üzeredir. YP’nin bu süreçte öne alması ve başlı başına yapıcı, ittifak arayışını içeren ve öngören bir Kürt Politikası oluşturması şarttır. Sol ise Türkiye’nin ekonomik ve demokratik zeminde yeniden şekillenmesi için en büyük olanaktır

Geçen hafta cuma günü yayınladığım ve Yeni Partinin ve Özgür Özel’in ne yapmaması gerektiğini belirten yazımdan sonra önemli iki gelişme oldu: Yeni Parti Programını yayınladı, Özgür Özel ‘Altı Ok gömleğini çıkaramayacağız’ dedi. İki olgu da Yeni Partinin bundan sonra ne yapmak istediğini, ne yapabileceğini ortaya koyuyor. Buna mukabil, bundan böyle ‘ne yapılmalı’ diyerek, düşüncelerimi bu yazıda ortaya koyacağım ama önce birkaç noktaya değinmeliyim.

* * *

Programın ayrıntılı çözümlemesini yapmak bu yazının işi değilse de ilk dikkatimi çeken husus, Türkiye’deki tüm parti programlarında, hatta anayasalarda gördüğüm bir sorunun bu metinde de mevcut olması. Programdan çok bir niyet beyanı var ortada. ‘Politika deklarasyonu’ metni olmaktan çok bu metin, tanımlar üstünden gelişiyor, temel tercihleri, yine belli alanlarda atılacak adımların ardına saklanarak veriyor. Temel ekonomi politikasında, mesela, ideolojik olarak nerede durduğunu söylemiyor. Çeşitli alanlarda ne yapacağını dile getiriyor. İnsanlar onlara bakarak partinin ekonomi-politik tercihlerini anlasın istiyor. Ortada sert çekirdekli, radikal bir yaklaşım yok. Doğal. Bu parti ideolojik bir ayrışmadan değil, yasal ve bürokratik bir uzlaşmazlıktan doğdu.

Altı Ok konusuna gelince hemen belirteyim ki, metin o konuyu çok özlü biçimde, tek cümleyle ele almış. Benim 1995’te yayınladığım Yeni Bir Sosyal Demokrasi İçin kitabımda uzun uzun tartıştığım ve yine o yıllarda Ercan Karakaş’ın yayınladığı Sosyal Demokrat dergisindeki yazılarda vurguladığım gibi, Altı Ok ve diğer ilerici hareketlerin tamamı, onları ileriye taşıyacak bir hamlenin özüdür, çekirdeğidir. Hiçbirini reddetmek söz konusu değildir. YP de bu hususu yerli yerine oturtmuş.

 Öte yanda çok önemli bir husus hala ortada duruyor: CHP! Partiden erkenden ayrılıp gitmek bundan sonrası için ciddi bir handikaptır. Yüksek yargının ne karar vereceğini bilmiyoruz. Haydi diyelim butlan kararı iptal edilirse ne olacak? Bu kadrolar YP’de mi kalacak, dönüp CHP’ye mi geçecek? Siyaset zor iştir!

Asıl şunu vurgulayayım: mevcut şartlarda iki CHP olacak. Çünkü, bu defa CHP daha önceki tarihsel örneklerde olduğu gibi bölünmedi. CHP kaydı. Eş anlamlısıyla, yer değiştirdi. Daha erken dönemlerdeki bölünmelerde küçük grup gider büyük grup partide kalırdı. Bu defa büyük grup gitti, küçük grup partiyi elinde tutuyor. CHP’nin daha da küçüleceği anlaşılıyor.

Özel’in vakti zamanında İmamoğlu tarafından ateşlenen ‘dönüşüm/yenileşme’ talebi radikalizm içermiyor, parti içi dönüşümü hedefliyordu. Klasik CHP’nin devletle tümleşik yapısı o kadar bir farklılaşmayı dahi kaldırmadı. Söz konusu değişim Yeni Partiyi ortaya çıkardı. Bir manada CHP değişimi reddetmiş, değişim yanlılarını partiden göndermiş oldu. Ne kadar garip. 1972’de değişim yanlıları partiyi almışlardı. Şimdi değişim istemeyenler partiyi tutuyor. (1992’de yeniden açılan CHP’den, Baykal’ın CHP’sinden bugüne gelmek bu partinin tarihi bakımından çok çarpıcı bir gerilemedir. Ortaya nasıl bir CHP çıkarıldığı şimdi daha iyi anlaşılıyor. O vakitler CHP’yi tam da bu niteliğiyle eleştirenlere dönük hücumların sahipleri şimdi keşke biraz utansalar dememem de bir parça düşünseler.) 

Bundan sonra ne yapılacağını bu gelişme tayin edecektir. Kaldı ki, program da bu muhakeme, bu sınır şartları içinde hazırlanmış olarak duruyor önümüzde.

‘Altı Ok gömleği’ konusu da aynı akıl yürütmenin uzantısı olarak değerlendirilebilir. Özgür Özel siyasete dün girmedi. Bugünkü hız dünyasında akıl almaz denecek kadar uzun bir zaman CHP’nin ikinci adamı oldu. Şimdi o bagajı bir çırpıda berhava etmesine veya o tarihi unutmasına, unutturmasına imkan yok. Gömlek değil, yakın dönemin CHP’si bu partinin sırtındadır. O CHP İmamoğlu-Özel’e dahi tahammül edemeyen CHP’dir. Yani Özel’in yıllar yılı bizzat şekillendirdiği parti kendisini başkan olarak taşıyamamıştır. Bu koşullar ortadayken, öyle tarihi yeniden yazacak bir tutum beklemek manasızlıktır.

* * *

Bundan sonra ne yapılmalı konusunu tüm bunları zihinde tutarak ele alayım.

‘Ne yapmalı’ siyasal hayatın da en önemli cümlelerinden biridir. Lenin, 1902’de yayınladığı, meşhur kitabının adını boşuna Que Faire (What To Do/Ne Yapmalı) diye koymadı. (Kitabın alt başlığı Hareketimizin Yakıcı soruları idi.) Özel’in eğer yapması gereken bir iş, bütün o CHP bağlantılarının, bagajlarının ötesinde, yüzünü geleceğe dönmesiyse, diğer yapması gerekenleri öyle özetleyeceğim: 1. YP’nin varlık nedeninin somutlaştırılması, 2. YP’nin bireşimsel parti olma becerisi, 3. YP’nin pragmatik bir parti olarak inandırıcılığı, 4. YP’nin demokrasi ve muhalefet krizine getireceği çözüm, 5. Demokrasi ve muhalefet krizine müdahale, 6. Yeni ekonomi politika ve yoksullaşmaya somut çözümler, 7. Kürtlerle ve gerçek solla kurulacak politik ittifak.

1. 1990’larda Türkiye bir krizler ülkesiydi. Ama çok önemli dört kriz söz konusuydu. O zamanlar çok yazıp, çok söylediğim ve ‘formüle’ ettiğim üzere meşruiyet krizi vardı, kimlik krizi vardı, Cumhuriyet krizi vardı ve hepsinden önemlisi temsil krizi vardı.

AKP iktidara öyle dört tane aydın şunu bunu yazdı diye gelmedi. Bu dört kriz eksenini yeni bir demografiyle bütünleştirdiği için iktidarı elde etti. Söz konusu krizler o dönemde iktidar partileriyle ilişkiliydi. Nedeni, muhalefetin ortada bulunmamasıydı. Bütün partiler koalisyonlar aracılığıyla iktidara geliyordu. Sisteme sadece Kürtler ve Müslümanlar direniyordu. (Öyle olmasa o 28 Şubat ve e-muhtıra ucubesi olur muydu?)

Sonunda o muhalefet kanadından her şeye rağmen devletle ilişkili olana, yani AKP’ye halk, daha önceki yazımda bahsettiği radikalizm tutumu içinde teveccüh etti. Teveccühünü 2007 seçimlerinde perçinledi. Yani toplum daha önceki dönemlerde iktidar da olan bir siyaseti, iktidarın en uç kanadını teşkil eden RP’yi, AKP gömleği içinde muhalefete evriltti.  O safların zannettiği gibi aydınlar AKP’yi iktidar yapmadı. Aydınlar AKP ile koalisyon da yapmadı. AKP aydınlara kulak verdi ve onların dediğini uyguladı. (Aynı durum 1980’lerde ANAP için de geçerliydi.) İyi düşünelim!

İyi düşünelim. Dünyada siyaset sosyolojisi diye bir olgu var. Yer kayması şeklinde teşekkül eden bir seçim sonucunda tayin eden unsur halktır. Siyaset halkı tayin etmez, halk siyaseti tayin eder. Toplumsal değişim talebi bir gecede oluşmaz. Birileri öyle istedi diye de meydana gelmez. Toplumsal bir ihtiyaç olarak belirir. O ihtiyacın karşılığı olan siyaseti, halk, talepleriyle ve temsil sistemi aracılığıyla oluşturur. AKP gerçeği de, 1983 ANAP gerçeği de budur, 1973 ve 1977’deki CHP gerçeği de, 1950 DP gerçeği de budur.

Yukarıda söylediğim gibi, YP gibi bir partinin CHP içinden çıkması bir toplumsal arayışa, beklentiye ve talebe karşılıktır. İstediği kadar öndeki sebep hukuk olsun. Bu talep klasik, konvansiyonel gelenekçi, muhafazakar CHP’ye karşı o ‘ideaları’ çekirdek olarak tutup yeni bir siyaset geliştirmesine dönük beklentidir. Bundan sonrasını halk biçimlendirecektir. Halk bundan sonra siyaset ve siyasal iletişim aracılığıyla YP’yi yeniden şekillendirecek, istediği noktaya taşıyacaktır. Macun asla gerisin geri tüpe girmeyecektir, Özel ve ekibinin o olmayacak duaya amin demeyi ve bir gün CHP’ye dönme hayali kurmayı şimdiden, hızla bırakmasından sayısız yarar var.

2. İşte YP’nin mütereddit ve mahcup arayışı bu noktada somutlaşıyor. YP, bir catch-all parti (‘kitle partisi’ deniyor ama biz, herkese açık parti diyelim) olmak niyetini taşıyor. Bu yanlıştır. Yanlışın yapılma nedeni syncretic parti (bireşimsel parti diyelim) kavramını bilmemektir. Catch-all partiler, farklı siyasal üstyapıları birleştirir. DP ve AP öyleydi. Köylülük ve sermaye bu iki partide bir aradaydı. Bireşimsel partilerde ise sınıfsal ayrılıklar/farklar mevcuttur fakat ideolojik taban genişlemiştir. CHP’nin Kılıçdaroğlu döneminde çok eleştirilen ‘helalleşme’ ve diğer açılımları bu bireşimsel partiye geçiş arayışıydı.

Başarılı olmadığını söylemek olanaksız. Parti içi değişimle bütünleştiğinde 2024 Yerel Seçim başarısı (yerel seçimlerin içlerinde sakladığı özgünlükler bir yana) hem modelin işlediğini hem de değişen Türkiye demografisinin yönünü gösteriyor. Şehirler siyasete ağırlığını koymuştur ve artık sadece kıyı şehirleri değil, Kırıkkale’ye kadar derinleşen şehirler de CHP’ye oy atmıştır. Şimdi aynı modelin ilerletilmesi gerekir. hedef 2024 başarısını elde tutmak ve aşmaktır. Fakat ittifakın bir koalisyon olmaması gerekir. Koalisyonlar siyasetin yoğun bakım odasıdır.

3. Şimdi Türkiye ittifakı denerek devreye alınan bu model arayışı önemlidir ama Türkiye’de halk son derecede pragmatiktir. İdeolojik tercihlerini halk daima büyük ve çok geniş demokrasi anlayışıyla bütünleştirir. Oy’unun engellenmesine, asker müdahalesine, devlet baskısına şiddetle tepki gösterir. Onun ötesinde halkın siyasi tercihi daima muktedir olmakla yani yapabilmekle yani inşa etmekle özdeşleşir. Demirel’i yıllar yılı ‘yapabilen’ kişi olarak gördüğü için desteklemiştir. Keza, Erdoğan için de aynı yaklaşımı göstermiştir. CHP’den uzak durmasının ana nedeni de aynıdır. 1973’te politik-ideolojik tercihlerle öne çıkardığı Ecevit’i bu bakımlardan yetersiz gördüğünden geriye çekmiştir.

YP’nin kadrolarıyla ve önermeleriyle bu duyguyu mutlaka halkta uyandırması gerekir. Ama çok zor olduğunu hemen belirteyim. Birincisi, bahsettiğim şekilde, Özel’in sırtında CHP vardır. Yapmak fiili söz konusu olduğunda CHP’nin karnesi halk nezdinde kötüdür. İkincisi, 2024’te yerel yönetim seçimlerinde tanınan olağanüstü büyük şansı CHP maalesef yeterince iyi kullanamamıştır. ‘Pratikler’ itibariyle YP’nin kendisini güçlendirmesi, bir eylem planı hazırlaması ve onu somutlaştıracağına halkı inandıran kadroları bünyesine çekmesi gerekir. Başka türlü ne iktidar olunur ne Türkiye ittifakı sağlanır.

Şunu da belirteyim. Bugün Türkiye’de, iktidardan yorulmuş bir toplum var. Toplumlar bir noktada değişim ister. Halinden memnun olsa da o duyguya kapılır. Çünkü çevresindeki her şey değişmiştir. Aynı kalan unsurdan rahatsızlık duyar. Bugün böyle bir hissiyat mevcuttur. Altılı Masa ucubesi böylesi bir duyguya cevap verebilirdi. Fakat ‘yapabileceğine’ halkı inandıramadı. O masanın dağılmasının, hele hele ikinci döneminde paramparça olmasının ana sebebi Kılıçdaroğlu’nun o acayip kurgusuna halkın inanmamasıdır.

YP şimdi o duyguyu kadro ve programla karşılarsa şansını artırır. Kaldı ki, Türkiye bugün 2+2 partili bir sisteme oturmuştur. İki iktidar, iki de muhalefet partisi mevcut olacaktır. Mesele denklemleri oluşturmaktadır.

4. Yukarıda, 2002 öncesindeki dört büyük kriz aksından söz ettim. Bugün de Türkiye’de iki büyük kriz odağı mevcuttur. Bunlar demokrasi ve muhalefetin temsil krizidir.

Maalesef dünyadaki demokratik krizin de desteklediği demokrasi krizinin Türkiye’deki sınırlarını dilediğimiz kadar genişletebiliriz. Hadise o krizi aşmayı somut şekilde öneren bir muhalefet partisinin teşekkülüdür. Ana muhalefet partisi konumuna yerleşen YP’nin bu krize çok ciddi şekilde müdahale etmesi ve onu aşabileceğine toplumu ikna etmesi gerekir. Türkiye’nin yeni bir toplum sözleşmesine değil, ondan önce bir toplum müzakeresine ihtiyacı var. YP’nin hem de bireşimci parti olarak ilk yapması gereken budur, bu müzakereyi başlatmaktır.

İktidara dönük, sistem içi bir muhalefet odağı bugün ortada yok. Kısa bir süre öncesine kadar muhalefeti Türkiye’de Kürtler yapıyordu. Fakat toplum (ki, siyaset demektir) onları sistem dışı görüyor, kimlik ekseninde siyaset yapan bir odak olarak değerlendiriyordu. Şimdi çözüm süreci ile onları da sistem içi bir noktaya çekmeye çalışıyor.

Aslına bakılırsa Türkiye’de siyaset üç kimlikle yapılıyor. İslami/Müslüman kimlik, Beyaz Türklerle, kentli burjuvalarla özdeşleşmiş laikçi kimlik, Kürt kimliği. Siyasetin bu kültürel zemine sıkıştırılması ve siyasetin kültürel kimlikten türetilmesi, kabul etmek gerekir ki, iktidarın başarısıdır.

Demokratik kriz kendisiyle sınırlı değildir. Doğuran sebepler mevcuttur. Onların başında da siyasetsizleştirmegeliyor. Bugün Türkiye’de politik özne diye tarif edeceğimiz kişinin kim olduğunu bilmiyoruz. Ana muhalefetin bilhassa yerel yönetimler aracılığıyla yerel siyaseti canlandırarak politik özneyi yeniden inşası beklenir. Arkaik değerler üstünden politikleşme, kimlik üstünden kültürcü siyaset yapmaktır. Bugünkü Türkiye’de o politika kaybetmeye mahkumdur. Politik özne demek siyaset yapan toplum anlamına gelir. YP’nin bu mekanizmayı behemehal harekete geçirmesi öncelikli bir şarttır.

5. Gelelim son ve önemli noktaya. Türkiye, siyasal İslam üstünden neo-liberal ekonomileri somutlaştırdı ve dışına çıkılamaz demirden bir kafese dönüştürdü. Maksat, belli bir hegemonya yaratarak sınıf siyasetini aşmaktı. Bütün o kimlik politikaları, ona karşı bir şey yapamayanların geliştirdiği bütün o kültürcü politikalar sınıf siyasetini aşmak içindi. Demokrasi krizi bu gelişmenin sonucu olarak ortaya çıktı.

Sürdürülen politikaların devletin dönüştürülmesini gerektirdiğini iktidar biliyordu, hep aklında tuttu ama muhalefet fark edemedi. Temsili sistemin ortadan kalkıp başkanlık sistemine geçilmesi, mevcut ekonomik modelin daha rahat uygulanması içindi. (Talep yıllar önce aynı nedenle Özal’dan gelmişti.) Sermaye bu dönemde yeniden şekillendirildi. O şekillenmeye teknolojik değişimin de katkısı oldu. Neticede varlık transferi yoluyla büsbütün gelişen sermaye karşısında yoksullaşma toplumun en önemli gerçeğine dönüştü.

Yoksulluk çareye kavuşturulmazsa mahkumiyettir. Türkiye, o mahkumiyeti çok geniş bir paydada yaşadı, yaşıyor. Bütün gelişmelere rağmen bugün yoksulluk bir vakıadır. AKP iktidarının orta döneminde, sosyolojik dönüşüm ihtiyacının ikinci evresinde, politik kadrolar yoksulluğu araçlaştırdı. Yoksul kitlelerin muhafazakarlıkla özdeşleşmesi kader veya bir sosyolojik tanım değildir. Manipülasyona açık bir durumdur. YP’nin şimdi bu manipülasyonu başlı başına bir ekonomi-politikle, politik tercihlere göre önceliklendirilmiş bir ekonomi anlayışıyla kırması gerekir.

Yapmazsa mevcut makinenin çarkları arasında kalır, tükenir. Makinenin kendisine dönüşür ve kendisinin de bir parçası olduğu devletçi elitler arasındaki mücadeleyi politika olarak sunar. (Bugün büyük ölçüde durumu ve gerçeği budur.) Yaşayacağı en büyük felaketten söz ediyorum. Oysa, 2024 başarısı bütün bu söylediklerime bir cevap umududur.

6. YP bunları nasıl yapar? Kısa ve kesin cevap bellidir: Türkiye’deki muhalefet odaklarıyla bütünleşerek. Yani Kürtlerle ve gerçek/sosyalist solla iş birliği kurarak. (Programda ‘sosyal demokrat’ olduğunu beyan ediyor.) Türkiye ittifakı derken bu iki büyük çevreyi ihmal etmek kadar siyaset dışı bir tutum olamaz. Oysa YP’nin peşinden şimdi toplumda hiçbir karşılığı bulunmayan İyi Parti koşuyor. Kısa süre sonra Zafer Partisi ona yaklaşacaktır. Davutoğlu ve Babacan’ın da kenarda beklediği sır sayılmaz. Yani yeniden Altılı Masa koalisyonuna döner ve onu Kürtlerle Sola tercih ederse baltayı taşa vurur.

Kaldı ki, Erdoğan, herhalde siyasal hayatının en büyük iki projesinden biri olan Kürtleri marjlardan merkeze taşıma işlevini sonuçlandırmak üzeredir. YP’nin bu süreçte öne alması ve başlı başına yapıcı, ittifak arayışını içeren ve öngören bir Kürt Politikası oluşturması şarttır. Sol ise Türkiye’nin ekonomik ve demokratik zeminde yeniden şekillenmesi için en büyük olanaktır.

Çanlar kimin için çalıyor?

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Çok ‘yavaş’ hareketler bunlar: "Çatı aday"ın şansı
  2. Amerika - 1
  3. Acemoğlu tartışmalarının ötesi: Yeni model
  4. Depremi tartışmak mı, bilimi öldürmek mi?
  5. ‘Kültürel iktidar’ mı, pasif devrim mi?