Köşe Yazısı
Mehmet Ali ALÇINKAYA
"SOLUN CUMHURİYETLE BULUŞMASI: DEMOKRATİK CUMHURİYETİN TARİHSEL FIRSATI"...
“Cumhuriyetçi olunacak. Eskiden bağımsızlıkçıydık. Biz, cumhuriyetle siz engelleseniz bile cumhuriyetçi olacağız. Bunun hem tarihsel hem de toplumsal zemini var. Çünkü Kürtler henüz cumhuriyete katılmamış. Solcular da hâlâ katılmadı cumhuriyete. Mustafa Suphi olayı var. Şefik Hüsnü’ler var. Solcular da cumhuriyet dışıdır. Böylesi sol grupları da dahil edeceğiz. Hem solculuklarını hem cumhuriyetçiliklerini karşılayacak bir harekete ihtiyaç var. Bunun hazırlığına girin.”
Bu sözler, yalnızca Kürt halkının cumhuriyetle ilişkisini değil, Türkiye solunun cumhuriyet karşısındaki tarihsel konumunu ve ikinci yüzyılda ortaya çıkan yeni demokratik siyasal imkânları birlikte düşünmeyi gerektirmektedir.
Buradaki “cumhuriyetçi olunacak” vurgusu, mevcut cumhuriyetin bütün uygulamalarını onaylamak anlamına gelmediği gibi, Kürt halkının özgürlük mücadelesinden vazgeçmesi anlamına da gelmez. Tam tersine, cumhuriyetin demokratikleştirilmesini; Kürtlerin, emekçilerin, kadınların, gençlerin, farklı halkların ve inançların kendi kimlikleriyle cumhuriyetin kurucu özneleri hâline gelmesini ifade eder.
Dolayısıyla mesele, Kürtlerin veya solun mevcut cumhuriyetin sınırları içerisine nasıl dahil edileceği değildir. Asıl mesele, cumhuriyetin kendisinin nasıl demokratikleştirileceği ve toplumun bütün farklılıklarıyla nasıl kurucu özne hâline getirileceğidir.
“CUMHURİYETİN DIŞINDA BIRAKILANLARDAN KURUCU ÖZNELERE;”
“Eskiden bağımsızlıkçıydık” belirlemesi, geçmiş mücadelelerin reddi olarak değil, tarihsel koşulların ve siyasal çözüm perspektifinin yeniden değerlendirilmesi olarak okunmalıdır.
Kürt halkı, cumhuriyetin kuruluşundan itibaren eşit ve özgür bir kurucu özne olarak tanınmak yerine, uzun dönemler boyunca inkâr, asimilasyon ve güvenlik politikalarının konusu hâline getirildi. Kürt kimliği, dili ve kültürü üzerindeki baskılar, Kürtlerle cumhuriyet arasındaki demokratik ilişkinin kurulmasını engelledi.
Bu nedenle “Kürtler henüz cumhuriyete katılmadı” sözü, Kürtlerin cumhuriyet sınırları içerisinde yaşamadığı anlamına gelmez. Buradaki temel sorun, Kürtlerin eşit, özgür ve kurucu yurttaşlar olarak cumhuriyetin siyasal ve toplumsal yaşamına dahil edilmemiş olmasıdır.
Demokratik cumhuriyet perspektifi tam da burada yeni bir yol açmaktadır:
“Cumhuriyet Kürtleri içine alacak biçimde demokratikleşmeli; Kürtler cumhuriyete girebilmek için kendi kimliğinden, dilinden, kültüründen ve özgür iradesinden vazgeçmemelidir.”
Bu yaklaşım, Kürt halkının özgürlük arayışını cumhuriyet karşıtlığına mahkûm etmek yerine, cumhuriyetin demokratikleşmesinin temel dinamiklerinden biri hâline getirmektedir.
“SOLUN CUMHURİYETLE TARİHSEL HESAPLAŞMASI;”
Benzer bir tarihsel kopuş Türkiye solu açısından da yaşanmıştır.
Türkiye’de sosyalist ve komünist hareketler, cumhuriyetin ilk dönemlerinden itibaren baskı, yasaklama, tutuklama ve siyasal tasfiyelerle karşı karşıya kaldı. Mustafa Suphi ve yoldaşlarının katledilmesi, Türkiye komünist hareketinin kuruluş sürecindeki ağır siyasal koşulların en çarpıcı örneklerinden biridir. Şefik Hüsnü ve sonraki kuşakların yaşadığı baskılar da solun siyasal alanın dışında tutulmasının sürekliliğini göstermektedir.
Bu nedenle “solcular da cumhuriyet dışıdır” tespiti, sol ile cumhuriyet arasında değişmez bir düşmanlık kurmak olarak anlaşılmamalıdır. Aksine, bu tespit solun cumhuriyet fikriyle yeniden ve demokratik bir zeminde buluşmasının tarihsel gerekliliğine işaret etmektedir.
Çünkü cumhuriyet, yalnızca devletin yönetim biçimi değildir. Cumhuriyet, aynı zamanda halkın kendi kaderi ve yaşamı üzerinde söz sahibi olması iddiasıdır.
Bu iddia gerçek anlamına kavuşturulacaksa işçi sınıfı, emekçiler, Kürtler, kadınlar, gençler, Aleviler, farklı inançlar ve bütün toplumsal kesimler cumhuriyetin eşit kurucu özneleri olmak zorundadır.
Buradan Türkiye solu ile Kürt özgürlük mücadelesi arasında yeni bir ortak mücadele zemini doğmaktadır:
“Cumhuriyeti demokratikleştirmek ve demokrasiyi toplumsallaştırmak.”
“MUSTAFA SUPHİ’DEN KÜRT ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİNE: ORTAK TARİHSEL HAFIZA;”
Mustafa Suphi ve yoldaşlarının yaşadığı trajedi, Şefik Hüsnü ve sonraki sosyalist kuşakların karşılaştığı baskılar ile Kürt halkının inkâr ve asimilasyon deneyimi birbirinden kopuk tarihsel olaylar olarak ele alınmamalıdır.
Bütün bu deneyimler, devlet merkezli ve tekçi siyasal anlayışın farklı toplumsal kesimler üzerindeki sonuçlarını göstermektedir.
Birinci yüzyıl boyunca Kürtler, sosyalistler, komünistler, emekçiler, kadınlar ve farklı toplumsal kimlikler çeşitli biçimlerde siyasal ve toplumsal dışlanmaya maruz kaldı.
Bu tarihsel hafıza, ikinci yüzyılda ortak bir demokratik gelecek kurmanın önemli bir zeminidir.
Buradan çıkarılması gereken sonuç, geçmişte yaşanan acıları yalnızca hatırlamak değil; onların tekrarını önleyecek yeni bir siyasal ve toplumsal düzen kurmaktır.
“Kürtlerin cumhuriyetle demokratik bütünleşmesi ile solun cumhuriyetle demokratik buluşması, aynı demokratikleşme sürecinin birbirini tamamlayan iki boyutudur.”
“HEM SOLCULUĞU HEM CUMHURİYETÇİLİĞİ KARŞILAYAN YENİ BİR HAREKET;”
Bugün ihtiyaç duyulan siyasal anlayış, klasik ittifakların ötesine geçmelidir.
Bir tarafın diğerine eklemlendiği, kimliklerin ve mücadelelerin birbirine tabi kılındığı bir siyasal birlik yerine; farklı mücadelelerin kendi özgünlüklerini koruyarak ortak demokratik hedeflerde buluşabileceği yeni bir hareket anlayışına ihtiyaç vardır.
Bu hareket, hem solculuğu hem cumhuriyetçiliği karşılayabilmelidir. Ancak bunu devletçi, tekçi veya milliyetçi bir cumhuriyetçilik üzerinden değil; demokratik, çoğulcu, eşitlikçi, özgürlükçü ve sosyal adaletçi bir cumhuriyetçilik üzerinden gerçekleştirmelidir.
Böylesi bir siyasal anlayış; Kürt halkının özgürlük mücadelesini, emek mücadelesini, sosyalist değerleri, kadın özgürlüğünü, ekolojik yaşamı, inanç özgürlüğünü ve gençlerin gelecek arayışını birbirinden koparmadan ele almalıdır.
Bu nedenle temel soru “Kim kime katılacak?” değil:
“Nasıl birlikte kuracağız?”
sorusu olmalıdır.
Çünkü demokratik cumhuriyet, herhangi bir halkın veya siyasal hareketin tek başına kurabileceği bir düzen değildir. Onu mümkün kılacak olan, toplumun farklı kesimlerinin kendi kimlikleri ve özgünlükleriyle ortak bir demokratik yaşamı örgütlemesidir.
“CUMHURİYETÇİLİK DEVLETÇİLİK DEĞİLDİR;”
Cumhuriyetçilik ile devletçiliği birbirinden ayırmak, bu yeni siyasal perspektifin en önemli koşullarından biridir.
Cumhuriyetçilik, devletin kutsanması değildir. Devletin toplum üzerindeki tahakkümünün sürdürülmesi de değildir. Gerçek cumhuriyetçilik, halkın siyasal iradesinin tanınması ve toplumun kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olmasıdır.
Bu nedenle demokratik cumhuriyet;
“Tekçilik yerine çoğulculuğu, merkeziyetçilik yerine demokratik yerinden yönetimi, inkâr yerine tanımayı, baskı yerine özgürlüğü, ayrıcalık yerine eşit yurttaşlığı”
esas almalıdır.
Cumhuriyet ancak halkın cumhuriyeti olduğunda demokratikleşebilir.
Kürt halkı kendi dili, kültürü ve kimliğiyle; işçiler sınıfsal talepleriyle; kadınlar özgürlük iradeleriyle; gençler gelecek perspektifleriyle; farklı inançlar kendi kimlikleriyle siyasal ve toplumsal yaşamın kurucu özneleri hâline geldiğinde cumhuriyet gerçek anlamını kazanacaktır.
“İKİNCİ YÜZYILIN KURUCU GÖREVİ;”
Birinci yüzyılın temel sorunlarından biri, toplumsal farklılıkların tekçi bir ulusal kimlik içerisinde eritilmesi ve devlet merkezli bir cumhuriyet anlayışının egemen kılınmasıydı.
İkinci yüzyılın görevi ise bunun tersini gerçekleştirmektir:
“Cumhuriyeti toplumla buluşturmak, toplumu demokratikleştirmek ve halkları cumhuriyetin kurucu özneleri hâline getirmek.”
Bu, yalnızca anayasal veya hukuki bir düzenleme meselesi değildir. Aynı zamanda toplumsal ve siyasal örgütlenme meselesidir.
Demokratik cumhuriyetin gerçek güvencesi, toplumun kendi yaşam alanlarında örgütlenebilmesidir. Mahallelerden yerel yönetimlere, sendikalardan kadın ve gençlik örgütlerine, kültür ve inanç kurumlarından demokratik meclislere kadar toplumun bütün alanlarında katılımcı demokrasi güçlendirilmelidir.
Böylece cumhuriyet, yalnızca seçim dönemlerinde yurttaşın oy kullandığı bir siyasal sistem olmaktan çıkar; insanların gündelik yaşamlarında doğrudan söz ve karar sahibi olduğu demokratik bir toplumsal düzene dönüşür.
“SONUÇ: CUMHURİYETİ DEMOKRATİKLEŞTİRMEK, DEMOKRASİYİ TOPLUMSALLAŞTIRMAK;”
Bugün Türkiye tarihsel bir eşikte bulunmaktadır.
Kürt halkının özgürlük mücadelesi ile Türkiye solunun demokrasi ve sosyalizm arayışı; emek hareketi, kadın özgürlük mücadelesi, ekolojik mücadeleler, gençlik hareketleri ve farklı toplumsal kesimlerin eşitlik talepleri ortak bir demokratik zeminde buluşabilir.
Bu buluşma, geçmiş mücadeleleri inkâr etmek değil; onların tarihsel deneyimlerinden yeni bir gelecek çıkarmaktır.
Mustafa Suphi’den Şefik Hüsnü’ye, Kürt halkının yüzyıllık özgürlük mücadelesinden işçi sınıfının ve demokrasi güçlerinin direnişlerine kadar uzanan tarihsel miras bize önemli bir gerçekliği göstermektedir:
“Özgürlük, eşitlik ve demokrasi birbirinden ayrıldığında hiçbir toplumsal kesim gerçek anlamda özgürleşemez.”
Bu nedenle mesele, Kürtleri veya solu mevcut cumhuriyetin sınırları içerisine zorla yerleştirmek değildir. Mesele, cumhuriyeti bütün halkların, emekçilerin, kadınların, gençlerin ve özgürlük güçlerinin kendisini içinde bulabileceği demokratik bir ortak yaşam düzenine dönüştürmektir.
Bu dönüşüm için hem solculuğunu hem cumhuriyetçiliğini taşıyabilen; sosyal adaleti, halkların eşitliğini, kadın özgürlüğünü, ekolojik yaşamı ve demokratik siyaseti ortak bir mücadele hattında buluşturan yeni bir siyasal akla ihtiyaç vardır.
Çünkü ikinci yüzyılın gerçek cumhuriyetçiliği, devletin değil toplumun güçlenmesidir.
Gerçek demokratikleşme yalnızca seçim sandığında gerçekleşmez. Mahallede, işyerinde, yerel yönetimde, sendikada, kadın örgütünde, gençlik alanında, kültür kurumlarında ve toplumun bütün yaşam alanlarında halkın kendi iradesini örgütlemesiyle gerçekleşir.
Bu nedenle:
“Cumhuriyetçi olunacak; fakat demokratik cumhuriyetçi olunacak.”
“Solcu olunacak; fakat toplumsal özgürlük, halkların eşitliği ve demokrasiyle bütünleşen bir solculuk savunulacak.”
Artık mesele, kimin cumhuriyetin içinde veya dışında tutulacağı değildir.
Asıl mesele, “cumhuriyeti nasıl demokratikleştireceğimiz ve halklarla birlikte nasıl yeniden kuracağımızdır.”
İkinci yüzyılın tarihsel görevi tam da budur:
“Cumhuriyeti demokratikleştirmek, demokrasiyi toplumsallaştırmak ve halkları kendi ortak geleceklerinin kurucu özneleri hâline getirmek.”
Çünkü demokratik cumhuriyet, yalnızca yeni bir devlet biçimi değil; özgür, eşit, çoğulcu ve demokratik bir toplumun ortak yaşam projesidir.
Ve bu proje, Kürt halkının özgürlük arayışıyla Türkiye solunun tarihsel mirasının; emek, kadın, gençlik, ekoloji ve demokrasi mücadelelerinin ortaklaşabileceği “tarihsel bir fırsattır.”
Yazarın Diğer Yazıları
Tümü- SAYIN İBRAHİM KALIN, BU DOĞRU AMA DEMOKRATİKLEŞME NEREDE, REFORMLAR NEREDE?
- DEMOKRATİK ENTEGRASYON İÇİN DEMOKRATİK SİYASET!..
- MİT BAŞKANI İBRAHİM KALIN!.. SİLAHSIZLANMA TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİLDİR; ASIL HEDEF DEMOKRASİ VE DEMOKRATİK REFORMLAR OLMALIDIR!
- KAPİTALİST MODERNİTE İŞ CİNAYETLERİNİN NEDENİDİR, ÇÖZÜM DEMOKRATİK MODERNİTEDİR!
- DÜNYA DEĞİŞİYOR, TÜRKİYE DEĞİŞECEK, İNSANLIK KAZANACAK!