Son dakika
Mehmet Ali ALÇINKAYA Köşe Yazısı Mehmet Ali ALÇINKAYA

DEMOKRATİK SİYASETİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI: DEMOKRATİK TOPLUM, DEMOKRATİK CUMHURİYET HAREKETİ...

Türkiye, yalnızca hükümetlerin, partilerin ya da seçim dengelerinin değişeceği sıradan bir siyasal dönemden geçmiyor. Devlet-toplum ilişkilerinin, Kürt sorununun, Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne taşınan kimlik ve yurttaşlık anlayışının, merkeziyetçi yönetim biçiminin ve siyaset yapma kültürünün yeniden tartışıldığı tarihsel bir eşikten geçiyoruz.

Bu nedenle bugün önümüzde duran mesele, mevcut siyasal yapıların kendi sınırları içerisinde yeniden düzenlenmesiyle sınırlı değildir. Asıl mesele, siyasetin toplumla kurduğu ilişkinin yeniden tanımlanmasıdır. Demokratik siyaset, toplumu yalnızca seçim dönemlerinde sandığa çağıran bir temsil mekanizması olmaktan çıkarılmalı; halkın kendi yaşamı üzerinde söz, karar ve örgütlenme gücünü geliştirdiği kurucu bir zemine dönüştürülmelidir.

Tam da bu noktada 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nın ortaya koyduğu tarihsel perspektif önem kazanıyor. Bu çağrıyı yalnızca çatışmanın sona ermesine ilişkin bir çağrı olarak değil, Kürt sorununun demokratik siyaset yoluyla çözülmesini ve Türkiye'nin demokratik bir toplumsal dönüşüm sürecine girmesini hedefleyen daha geniş bir perspektif olarak ele almak gerekiyor.

Çünkü artık mesele, eski siyaset tarzının sınırları içerisinde yeni bir sonuç beklemek değil; yeni dönemin ihtiyaçlarına cevap verecek demokratik siyaseti yeniden kurmaktır.

Türkiye'nin modern siyasal tarihi, büyük ölçüde devlet merkezli bir siyaset anlayışının belirleyiciliğinde şekillendi. Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren farklı kimliklerin ve toplumsal kesimlerin kendi özgünlükleriyle siyasal yaşamda yer alması çoğu zaman güvenlik, birlik ve bütünlük kavramları üzerinden sınırlandırıldı. Kürt kimliği ve dili uzun süre inkâr ve asimilasyon politikalarının konusu hâline getirildi. Alevilerin eşit yurttaşlık ve inançlarını özgürce örgütleme talepleri önemli sorunlarla karşılaştı. İşçilerin, kadınların, gençlerin ve farklı toplumsal kesimlerin örgütlenme alanları çeşitli dönemlerde baskı altında tutuldu.

Bütün bunlar bize aynı gerçeği gösteriyor: Sorun yalnızca bazı yasaların değiştirilmesiyle çözülebilecek kadar dar değildir. Sorunun temelinde, toplumu devlet karşısında ikincil konuma yerleştiren siyasal anlayış bulunmaktadır.

Bu nedenle demokratikleşmeyi yalnızca hukuki düzenlemeler toplamı olarak değil, devlet-toplum ilişkisinin yeniden kurulması olarak düşünmek gerekiyor.

Demokratik siyasetin tarihsel anlamı da burada ortaya çıkıyor: Siyasetin merkezine devleti değil toplumu koymak.

Bu, devleti tümüyle reddetmek anlamına gelmiyor. Devletin yetki ve sınırlarının demokratik toplumun iradesiyle belirlenmesini; yurttaşın devlet karşısında hak sahibi, örgütlü ve kurucu bir özne olmasını ifade ediyor.

27 Şubat 2025 Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nı da bu tarihsel bağlam içerisinde değerlendirmek gerekir. Çağrının taşıdığı temel yaklaşım, Kürt sorununun demokratik siyaset, toplumsal müzakere ve ortak yaşam iradesi temelinde çözülmesini gündeme getirmektedir.

Burada barışın anlamını da doğru kavramak gerekiyor. Barış yalnızca silahların susması değildir. Barış, toplumun kendisini demokratik biçimde yeniden örgütleyebilmesinin koşullarının yaratılmasıdır. Çatışmanın sona ermesi, demokratik toplumun önünü açan bir siyasal dönüşüme evrilmediği takdirde kalıcı bir çözüm üretmekte yetersiz kalabilir.

Dolayısıyla barış ile demokratik toplum arasında doğrudan bir bağ vardır. Barış demokratik toplumun önünü açmalı; demokratik toplum da barışı kalıcılaştıracak toplumsal zemini oluşturmalıdır.

Bu çerçevede Kürt sorununun demokratik çözümü, Türkiye'nin demokratikleşmesinden ayrı düşünülemez. Kürt halkının kimliğinin, dilinin, kültürünün ve siyasal iradesinin tanınması; demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması; yerel demokrasinin güçlendirilmesi ve eşit yurttaşlığın gerçek anlamda güvence altına alınması çözümün temel başlıklarıdır.

Ancak demokratik çözüm, Kürtleri Türkiye toplumundan ayıran değil, eşit ve özgür bir ortak yaşamın siyasal koşullarını oluşturan bir perspektife dayanmalıdır.

Tam da burada Demokratik Ulus yaklaşımı önem kazanıyor.
Demokratik Ulus, tek bir etnik kimliğin ya da tek bir kültürel kalıbın toplumun tamamına dayatılması değildir. Farklı kimliklerin, dillerin, inançların ve toplumsal kesimlerin ortak demokratik değerler etrafında özgürce bir arada yaşayabilmesidir.

Kürt, Türk, Arap, Ermeni, Rum, Laz, Çerkes ve diğer halkların; Alevi, Sünni ve farklı inançların; kadınların, gençlerin, işçilerin ve bütün toplumsal kesimlerin kendilerini özgürce ifade edebildiği çoğulcu bir toplumsal yapı, Demokratik Ulus anlayışının somut zemini olabilir.

Buradaki birlik, tek tipleştirme değildir. Birlik, farklılıkların inkâr edilmesi değil; farklılıkların demokratik hukuk içerisinde ortak yaşam iradesine dönüşmesidir.

Bu nedenle Demokratik Ulus, Demokratik Cumhuriyet'in toplumsal temelini güçlendiren bir perspektif olarak ele alınmalıdır.

Demokratik Cumhuriyet ise Cumhuriyet'in kazanımlarını reddetmekten değil, demokratikleşmemiş alanlarını aşmaktan hareket eder. Cumhuriyet'in gerçek anlamda demokratikleşmesi; yurttaşlık hukukunun eşitlik temelinde yeniden düzenlenmesini, farklı kimliklerin ve inançların güvence altına alınmasını, yerel demokrasinin güçlendirilmesini, hukuk devletinin işler hâle gelmesini ve toplumun karar süreçlerine daha doğrudan katılmasını gerektirir.

Demokratik Cumhuriyet yalnızca devlet kurumlarının demokratikleşmesi değildir. Aynı zamanda toplumun kendi kendisini demokratik biçimde örgütleyebilmesidir.

Bu açıdan Demokratik Ulus ile Demokratik Cumhuriyet birbirinden kopuk iki kavram değildir. Demokratik Ulus toplumsal zemini, Demokratik Cumhuriyet ise bu toplumsallığın eşitlikçi ve çoğulcu siyasal-hukuki güvencesini ifade eder.

Bu ikisini birbirine bağlayan temel alan ise demokratik siyasettir.
Bugün demokratik siyasetin yeniden yapılandırılması bu nedenle tarihsel bir zorunluluk hâline gelmiştir.

Siyaseti yalnızca seçimler, parlamento ve parti örgütleri üzerinden tanımlayan anlayış artık yeterli değildir. Parlamento önemlidir, seçimler önemlidir, yerel yönetimler önemlidir. Fakat bunların hiçbiri demokratik siyasetin tamamı değildir.

Demokratik siyasetin gerçek toplumsal tabanı güçlendirilmelidir.
Mahalle ve kent meclislerinden kadın ve gençlik örgütlenmelerine, emek ve meslek örgütlerinden ekoloji platformlarına, kültür ve inanç kurumlarından yerel demokratik yapılara kadar toplumun bütün örgütlü güçleri siyasetin öznesi hâline gelmelidir.

Siyaset toplumun üzerine çıkan profesyonel bir faaliyet olmaktan çıkarılmalı; toplumun kendi sorunlarını tartıştığı, karar aldığı ve çözüm ürettiği kolektif bir pratiğe dönüşmelidir.

Bu nedenle seçimler amaç değil, demokratik siyasetin araçlarından biridir.

Seçim kazanmak demokratik siyasetin sonu değil, toplumsal örgütlenmenin yeni bir aşamasıdır. Aynı şekilde belediyeler de yalnızca hizmet üreten idari kurumlar olarak görülmemeli; halkın karar süreçlerine katıldığı, yerel demokrasinin güçlendirildiği alanlar hâline getirilmelidir.

Buradan yerel demokrasi meselesine geliyoruz.

Demokratik toplumun gerçek gücü yerelde ortaya çıkar. Bu nedenle demokratik siyasetin yeniden yapılandırılması, yerelden merkeze doğru örgütlenme anlayışını esas almalıdır.

Mahallelerde, köylerde ve ilçelerde halkın sorunlarını doğrudan tartışabileceği mekanizmalar oluşturulmalı; bunlar seçim dönemlerinde ortaya çıkan geçici yapılar değil, sürekli çalışan demokratik alanlar hâline getirilmelidir.

Yerel yönetimler halkla birlikte karar üretmeli; bütçe, hizmet, çevre, ulaşım, kültür, kadın, gençlik ve sosyal politikalar konusunda toplumun katılımını geliştirmelidir.
Böylece demokratik siyaset, merkezi kararların yerele aktarılması olmaktan çıkar; yerel ihtiyaçların demokratik yollarla merkeze taşındığı çift yönlü bir mekanizmaya dönüşür.

Yerel demokrasi güçlenmeden Demokratik Cumhuriyet güçlenemez.
Bu noktada HDK ruhunun taşıdığı çoğulcu yaklaşım da önemlidir. Farklı siyasal ve toplumsal kesimlerin kendi özgünlüklerini koruyarak ortaklaşabilmesi, demokratik siyasetin temel koşullarından biridir.

Farklılıkları tek bir kimlik içerisinde eritmek yerine, onları demokratik ortaklık içerisinde buluşturmak gerekir. Bireyin hukukunu koruyan, bileşenlerin özgünlüğünü tanıyan ve ortak karar alma mekanizmalarını geliştiren bir anlayış demokratik siyasetin temel ilkelerinden biri olmalıdır.

Amaç herkesin aynı düşünmesi değildir.
Amaç, farklı düşünenlerin birlikte siyaset yapabilmesini mümkün kılmaktır.

Demokratik toplumun geleceği açısından kadınların, gençlerin ve emekçilerin konumu da belirleyicidir.

Kadınların siyasette yalnızca temsil edilmesi yeterli değildir. Karar mekanizmalarının bütün düzeylerinde eşit ve kurucu özne olmaları gerekir. Gençlik yalnızca seçim dönemlerinde mobilize edilen bir güç olarak görülmemeli; kendi örgütlenmelerini kurabilmeli, eğitim, çalışma, kültür, sanat ve siyaset alanlarında söz sahibi olabilmelidir.

Emekçilerin sendikal ve siyasal örgütlenme hakkı da demokratik toplumun vazgeçilmez unsurudur. Siyasal demokrasi ile sosyal adalet birbirinden koparılamaz. Ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin derinleştiği bir toplumda demokrasinin yalnızca biçimsel haklara indirgenmesi yeterli değildir.

Bu nedenle demokratik toplum, siyasal özgürlüklerle sosyal adaletin birlikte ele alındığı bir mücadele alanıdır.

Burada komünistlerin ve devrimcilerin de özgün bir sorumluluğu bulunmaktadır.

Demokratik toplum perspektifi sosyalizm mücadelesinin terk edilmesi anlamına gelmez. Tam tersine, kapitalist modernitenin yarattığı sömürü, eşitsizlik ve yabancılaşmaya karşı toplumsal özgürleşme perspektifinin güncellenmesini gerektirir.

Komünistler ve devrimciler, demokratik toplum mücadelesi içerisinde sınıf perspektifini, emek değerlerini ve eşitlik anlayışını canlı tutmakla sorumludur. Ancak bu sorumluluk, kendisini toplumun yerine koyan öncücü bir anlayışla değil; toplumun demokratik öz örgütlenmesini güçlendiren bir yaklaşımla yerine getirilmelidir.

Sosyalizm, demokratik toplumdan kopuk bir devlet projesine indirgenmemeli; özgür, eşit, komünal ve dayanışmacı yaşamın toplumsal olarak inşa edilmesi biçiminde yeniden düşünülmelidir.

Bu nedenle komünistlerin görevi yalnızca mevcut sisteme itiraz etmek değil, alternatif toplumsal ilişkilerin bugünden kurulmasına katkı sunmaktır.

Demokratik siyasetin yeniden yapılandırılması aynı zamanda siyaset yapma kültürünün değişmesini gerektiriyor.

Dar grupçuluk, kişilere bağlı siyaset, bürokratikleşme, eleştiriyi tehdit olarak görme ve merkeziyetçi karar alma biçimleri demokratik toplum anlayışıyla bağdaşmaz.

Eleştiri ve özeleştiri örgütsel yaşamın doğal bir parçası hâline getirilmelidir. Her örgüt kendi pratiğini düzenli olarak değerlendirmeli, halkın eleştirisini dinlemeli, başarısızlıkların nedenlerini ortaya koymalı ve bunları örgütsel yenilenmeye dönüştürmelidir.

Yeni dönemin temel ölçüleri burada ortaya çıkıyor:
Ben değil, biz.

Temsil değil, katılım.

Talimat değil, ortak akıl.

Merkezden yerele hükmetmek değil, yerelden merkeze örgütlenmek.

Seçimden seçime siyaset değil, sürekli toplumsal inşa.

Bütün bunlar bizi Demokratik Cumhuriyet Hareketi fikrine getiriyor.

Demokratik Cumhuriyet Hareketi'ni yalnızca yeni bir seçim ittifakı veya yeni bir parti formülü olarak düşünmek eksik olur. Böyle bir hareket, farklı toplumsal mücadeleleri ortak bir demokratik gelecek perspektifinde buluşturan daha geniş bir toplumsal-siyasal zemin olarak ele alınmalıdır.

Kürt sorununun demokratik çözümü, Alevilerin eşit yurttaşlık mücadelesi, kadın özgürlüğü, emek mücadelesi, gençliğin geleceği, ekoloji, yerel demokrasi ve farklı kimliklerin hakları aynı demokratik toplumsal zeminde buluşmalıdır.

Bu hareket toplum adına konuşan değil, toplumun konuşmasını sağlayan bir siyasal anlayış geliştirmelidir.

Toplumun yerine karar vermek yerine toplumun karar verme kapasitesini büyütmelidir.

Merkeziyetçi siyaset yerine yerel örgütlenmeyi; kadro merkezli anlayış yerine kolektif aklı; dar grup çıkarları yerine toplumsal yararı; seçim merkezli çalışma yerine sürekli örgütlenmeyi esas almalıdır.

Böyle bir hareketin ölçüsü yalnızca seçim sonuçları olamaz.

Asıl ölçü; kaç insanın örgütlendiği, kaç demokratik mekanizmanın kurulduğu, toplumun karar süreçlerine ne kadar katıldığı ve demokratik yaşamın gündelik hayatta ne ölçüde güçlendiğidir.
Önümüzdeki görev bu nedenle açıktır.

Demokratik toplum perspektifini bütün örgütlenme alanlarının ortak çalışma ekseni hâline getirmek; mahalle ve köy meclislerini güçlendirmek; kadın ve gençlik örgütlenmelerini etkinleştirmek; emek ve meslek örgütleriyle kalıcı ilişkiler geliştirmek; Alevi kurumlarıyla eşit yurttaşlık temelinde ortak mücadele alanları oluşturmak; ekoloji mücadelelerini yaşam hakkıyla buluşturmak ve belediyeleri katılımcı demokratik yönetim merkezlerine dönüştürmek gerekiyor.

Bunun yanında Kürt sorununun demokratik ve barışçıl çözümünü sürekli gündemde tutmak, demokratik siyasetin önündeki hukuki ve siyasal engellerin kaldırılması için mücadele etmek ve toplumsal müzakere kanallarını genişletmek zorundayız.

Bu çalışmalar birbirinden kopuk değildir. Hepsini birleştiren ana eksen, demokratik toplumun örgütlenmesi ve Demokratik Cumhuriyet'in toplumsal temellerinin güçlendirilmesidir.

Türkiye'nin demokratik geleceği yalnızca parlamentoda yapılacak düzenlemelerle veya seçim sonuçlarıyla belirlenmeyecektir. Asıl belirleyici olan, toplumun kendi geleceği üzerinde ne ölçüde söz ve karar sahibi olacağıdır.

Bu nedenle bugün ihtiyaç duyduğumuz şey yalnızca yeni bir siyasal söylem değildir.

Yeni bir siyaset yapma biçimine, yeni bir örgütlenme kültürüne ve yeni bir toplumsal inşa iradesine ihtiyaç vardır.

27 Şubat 2025 Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı'nın tarihsel anlamı da burada aranmalıdır: Kürt sorununun demokratik çözümünü Türkiye'nin demokratik dönüşümüyle birlikte ele almak; çatışma merkezli siyaset yerine demokratik toplumun inşasını esas almak ve toplumun kendi geleceği üzerinde söz sahibi olacağı yeni bir siyasal zemin yaratmak.

Demokratik Ulus, farklılıkların özgürce yaşadığı toplumsal zemindir.

Demokratik Cumhuriyet, bu toplumsallığın eşitlikçi ve çoğulcu siyasal-hukuki güvencesidir.

Demokratik siyaset ise bu iki alanı birbirine bağlayan mücadele ve örgütlenme zeminidir.

Dolayısıyla Demokratik Cumhuriyet Hareketi, hazır bir siyasal formül olarak değil, toplumun örgütlü iradesiyle adım adım kurulacak bir demokratik inşa süreci olarak düşünülmelidir.

Çünkü demokratik gelecek hazır bir biçimde bize sunulmayacaktır.

Onu toplumun örgütlü iradesi yaratacaktır.

Bugünün tarihsel görevi budur:
Demokratik siyaseti yeniden yapılandırmak, demokratik toplumu örgütlemek, Kürt sorununu demokratik ve barışçıl yollarla çözmek, Demokratik Ulus anlayışını toplumsal yaşamda güçlendirmek ve Demokratik Cumhuriyet'in siyasal ve toplumsal zeminini birlikte inşa etmek.

Mesele yalnızca yeni bir siyaset kurmak değildir.
Mesele, siyasetin toplumla kurduğu ilişkiyi değiştirmek ve yeni bir demokratik yaşamın yolunu birlikte açmaktır.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. SAYIN İBRAHİM KALIN, BU DOĞRU AMA DEMOKRATİKLEŞME NEREDE, REFORMLAR NEREDE?
  2. DEMOKRATİK ENTEGRASYON İÇİN DEMOKRATİK SİYASET!..
  3. MİT BAŞKANI İBRAHİM KALIN!.. SİLAHSIZLANMA TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİLDİR; ASIL HEDEF DEMOKRASİ VE DEMOKRATİK REFORMLAR OLMALIDIR!
  4. KAPİTALİST MODERNİTE İŞ CİNAYETLERİNİN NEDENİDİR, ÇÖZÜM DEMOKRATİK MODERNİTEDİR!
  5. DÜNYA DEĞİŞİYOR, TÜRKİYE DEĞİŞECEK, İNSANLIK KAZANACAK!