Köşe Yazısı
Mehmet Ali ALÇINKAYA
DEMOKRATİK TOPLUM, DEMOKRATİK CUMHURİYET HAREKETİ VE MUSTAFA SUPHİ’DEN BUGÜNE SOLUN TARİHSEL SORUMLULUĞU...
Türkiye’nin siyasal tarihi, yalnızca iktidarların ve devlet biçimlerinin tarihi değildir. Aynı zamanda eşitlik, özgürlük, emek, halkların kardeşliği ve toplumsal adalet arayışlarının da tarihidir. Mustafa Suphi ve onun temsil ettiği komünist gelenek, bu tarihin en önemli damarlarından birini oluşturur. Suphi ve yoldaşlarının işçi sınıfının kurtuluşunu, halkların eşitliğini ve emperyalizme karşı bağımsızlığı birlikte ele alma çabası, bugünün demokratik toplum arayışına da tarihsel bir birikim sunmaktadır.
Solun ve komünistlerin yaklaşık iki yüzyıla yayılan mücadelesi ise yalnızca düşünsel bir mücadele değildir. Bu tarih; yasakların, işkencelerin, cezaevlerinin, sürgünlerin, katliamların ve ağır bedellerin tarihidir. Buna rağmen sol, demokrasi talebini yalnızca kendisi için savunmamış; özgürlüğün, eşitliğin ve hukukun toplumun tamamı için güvence altına alınmasını savunmuştur.
Bugün önümüzde duran temel mesele, bu tarihsel birikimi yeni bir siyasal dönemin ihtiyaçlarıyla buluşturmaktır.
Çünkü Türkiye Cumhuriyeti ikinci yüzyılına girerken, artık yalnızca devlet biçimini değil, Cumhuriyet ile toplum arasındaki ilişkiyi de yeniden düşünmek zorundadır.
Tek sütunlu Cumhuriyet’ten çok sütunlu Cumhuriyet’e
Cumhuriyetin birinci yüzyılının temel karakteristiklerinden biri, devlet merkezli ve tek kimlik etrafında şekillenen bir siyasal yapılanmanın ağırlığı olmuştur. Farklılıkların çoğu zaman güvenlik, tehdit veya bölünme ekseninde değerlendirilmesi; Kürtlerin, Alevilerin, emekçilerin, kadınların ve farklı toplumsal kesimlerin taleplerinin demokratik hukuk içinde yeterince karşılık bulamaması, Cumhuriyetin demokratikleşme sorununu derinleştirmiştir.
Bu nedenle ikinci yüzyılın temel sorularından biri şudur:
Cumhuriyet, tek sütun üzerinde yükselen devlet merkezli bir yapı olmaktan çıkarak, toplumun farklılıklarını ve özgür iradelerini taşıyan çok sütunlu bir demokratik Cumhuriyet’e dönüşebilir mi?
Çok sütunlu Cumhuriyet derken kastettiğimiz, Cumhuriyetin bölünmesi değil; tam tersine Cumhuriyetin toplumsal tabanının genişlemesidir.
Bu yeni anlayışta Cumhuriyetin sütunlarını yalnızca devlet kurumları oluşturmaz.
İşçiler vardır.
Kadınlar vardır.
Gençler vardır.
Kürtler vardır.
Türkler vardır.
Aleviler ve bütün inanç toplulukları vardır.
Farklı halklar, kültürler ve kimlikler vardır.
Emek ve demokrasi örgütleri vardır.
Yerel topluluklar ve demokratik meclisler vardır.
Kısacası toplumun bütün farklılıkları, eşit yurttaşlık temelinde Cumhuriyetin kurucu unsurları haline gelir.
Bu, Cumhuriyetin zayıflatılması değil, demokratikleşerek güçlendirilmesidir.
Birinci yüzyılın tek merkezli ve tek kimlikli anlayışından, ikinci yüzyılın çoğulcu, katılımcı ve demokratik anlayışına geçiş tam da burada anlam kazanmaktadır.
Mustafa Suphi’den bugüne: Solun tarihsel yürüyüşü
Mustafa Suphi’nin öncülük ettiği Türkiye Komünist Partisi, savaşların, imparatorluğun çözülüşünün ve sınıfsal mücadelelerin iç içe geçtiği bir tarihsel dönemde ortaya çıktı. Suphi ve yoldaşları, emekçilerin siyasal özneleşmesini, halkların kardeşliğini ve bağımsızlığı sosyalist bir perspektifle ele almaya çalıştılar.
1921’de Mustafa Suphi ve TKP kurucu kadrolarının katledilmesi, Türkiye’de komünist hareketin karşılaştığı ağır baskının simgesel olaylarından biri oldu.
Fakat Suphi’nin katledilmesi komünist düşüncenin sonu olmadı.
TKP’den TİP’e, farklı sosyalist hareketlerden demokratik mücadele geleneklerine kadar uzanan çizgi, eşitlik, özgürlük ve emek mücadelesini farklı dönemlerde farklı biçimlerde sürdürdü.
Bu tarih boyunca solcular işkenceden geçirildi, cezaevlerine atıldı, sürgün edildi, yasaklandı ve katledildi.
Fakat bugün bu tarih yalnızca acıların hatırlanması için anılmamalıdır.
Asıl mesele, o bedellerin nasıl bir demokratik gelecek anlayışına dönüştürüleceğidir.
Dün kendi özgürlüğümüz için mücadele ederken bugün başkasının özgürlüğünü de savunabilmek; dün bize uygulanan baskıya karşı çıkarken bugün kimden gelirse gelsin baskıya karşı durabilmek, demokratik siyasetin gerçek ölçüsüdür.
Bu nedenle solun tarihsel sorumluluğu yalnızca kendi geçmişini savunmak değil, herkes için demokrasiye doğru bir adım atmaktır.
27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı: Yeni bir tarihsel eşik;
27 Şubat 2025 tarihinde Sayın Abdullah Öcalan tarafından yapılan Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı, Türkiye’nin uzun süredir çözülemeyen Kürt sorunu ve çatışmalı siyasal zemini açısından yeni bir tartışma alanı açtı. Çağrı, sorunun demokratik siyaset ve demokratik uzlaşma zemininde ele alınması gerektiğini ortaya koydu.
Bu çağrıyı yalnızca silahların bırakılması veya çatışmanın sona ermesi başlığına indirgemek eksik olur. Çağrının ortaya çıkardığı temel tartışma, Türkiye’nin demokratik dönüşümünün hangi siyasal ve toplumsal zeminde gerçekleştirileceğidir.
Birinci yüzyılın çatışmaları, inkârları ve güvenlikçi siyaset anlayışı yerine ikinci yüzyılda demokratik uzlaşmayı, çoğulculuğu ve eşit yurttaşlığı esas alan yeni bir siyasal ilişki kurulabilir mi?
Sorunun özü budur.
27 Şubat çağrısı etrafındaki tartışmaların bir boyutu devletin atacağı hukuki ve siyasal adımlarla ilgiliyken, diğer boyutu toplumun bu süreci nasıl sahipleneceği ve demokratik yaşamı nasıl örgütleyeceğiyle ilgilidir. Bu iki alan birbirinden koparılamaz.
Devlet nezdinde Demokratik Cumhuriyet:
Devlet açısından temel mesele, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında demokratik hukuk düzeninin güçlendirilmesidir.
Bunun yolu; temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınmasından, eşit yurttaşlık ilkesinin güçlendirilmesinden, demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılmasından, yerel demokrasinin geliştirilmesinden ve farklı kimliklerin anayasal güvence içinde tanınmasından geçer.
Kürt sorununun demokratik ve barışçıl çözümü de bu çerçevenin temel başlıklarından biridir.
Devlet nezdinde yürütülecek çalışma bu nedenle Demokratik Cumhuriyet çalışmasıdır.
Demokratik Cumhuriyet, devletin demokratik hukuk ilkeleriyle yeniden düzenlenmesini; yurttaşların haklarının güvence altına alınmasını; farklılıkların tehdit olarak değil, Cumhuriyetin toplumsal zenginliği olarak görülmesini gerektirir.
Burada devletin görevi toplumu yeniden biçimlendirmek değil, toplumun farklılıklarının eşit ve özgür biçimde yaşayabileceği hukuki zemini kurmaktır.
Devletin atacağı demokratik adımlar, toplumun demokratikleşmesinin önünü açmalıdır.
Halk nezdinde Demokratik Toplum
Fakat yalnızca devletin yasaları değiştirmesi yeterli değildir.
Demokratik Cumhuriyet yukarıdan kurulamaz.
Devlet demokratikleşirken toplum da demokratikleşmelidir.
İşte halk nezdinde yürütülecek çalışma Demokratik Toplum çalışmasıdır.
Demokratik toplum; halkın kendi yaşam alanlarında örgütlenmesi, söz ve karar sahibi olması, yerel meclisler oluşturması, kadınların ve gençlerin siyasal yaşama aktif katılması, emekçilerin kendi örgütlülüklerini geliştirmesi ve farklı kimliklerin ortak yaşam zeminleri yaratmasıyla güçlenir.
Demokrasi yalnızca seçim günü kullanılan bir oy değildir.
Demokrasi, mahallede, işyerinde, okulda, belediyede, sendikada, dernekte, kültür alanında ve gündelik yaşamın her alanında söz sahibi olmaktır.
Bu nedenle Demokratik Toplum, yalnızca siyasal bir hedef değil; aynı zamanda bir yaşam biçimi ve örgütlenme anlayışıdır.
İki alan, tek demokratik dönüşüm
Devlet nezdinde Demokratik Cumhuriyet, halk nezdinde Demokratik Toplum...
Bu iki alan birbirinin alternatifi değildir.
Birbirini tamamlar.
Devlet demokratikleşmeden toplum üzerindeki baskı mekanizmaları bütünüyle değişmez.
Toplum demokratikleşmeden ise demokratik hukuk düzeni kalıcılaşamaz.
Bu nedenle ikinci yüzyılın Demokratik Cumhuriyet hareketi iki ayak üzerinde yürümelidir:
Devlet alanında demokratik hukuk ve anayasal dönüşüm; toplum alanında demokratik örgütlenme ve toplumsal inşa.
Bir tarafta hukuk ve siyaset kurumu demokratikleşirken, diğer tarafta halkın örgütlü demokratik gücü büyümelidir.
Bu ikisinin kesiştiği yerde Demokratik Cumhuriyet ile Demokratik Toplum birbirini tamamlayan tarihsel bir proje haline gelir.
Tek kimlikten çoğul kimliğe, tek merkezden çoğul demokratik iradeye;
Birinci yüzyılın temel sorunlarından biri, farklılıkların tek bir ulusal ve siyasal kimlik içinde eritilmeye çalışılmasıydı.
İkinci yüzyılın görevi ise farklılıkları eşitlik temelinde birlikte yaşatabilmektir.
Bu nedenle çok sütunlu Cumhuriyet düşüncesi, çoğulcu bir siyasal ve toplumsal yapı anlamına gelir.
Bir sütun Kürtlerin eşit yurttaşlığıysa, diğer sütun Alevilerin inanç özgürlüğüdür.
Bir sütun işçilerin emek ve örgütlenme hakkıysa, diğer sütun kadınların özgürlüğüdür.
Bir sütun gençlerin geleceğe katılımıysa, diğer sütun yerel halkların kendi yaşam alanları üzerinde söz sahibi olmasıdır.
Bu sütunlar birbirine rakip değildir.
Tam tersine, birlikte Cumhuriyetin demokratik taşıyıcılarını oluştururlar.
Dolayısıyla çok sütunlu Cumhuriyet, bölünmüş bir Cumhuriyet değil; toplumun bütün farklılıklarıyla birlikte kurduğu daha güçlü ve daha demokratik bir Cumhuriyet anlamına gelir.
Komünistlerin ve solun yeni tarihsel sorumluluğu;
Komünist ve sosyalist hareket açısından bugün yeni bir tarihsel eşik bulunmaktadır.
Geçmişte yalnızca iktidarın baskısına karşı direnmek önemliydi.
Bugün buna bir görev daha eklenmiştir:
Demokratik yaşamın kurucu öznesi olmak.
Sol, yalnızca eleştiren değil, örgütleyen; yalnızca itiraz eden değil, çözüm üreten; yalnızca geçmişin bedellerini hatırlatan değil, geleceğin demokratik yaşamını bugünden kuran bir siyasal güç olmak zorundadır.
Sosyalizm açısından demokrasi tali bir mesele değildir.
Eşitlik olmadan demokrasi eksiktir.
Özgürlük olmadan sosyalizm eksiktir.
Emekçinin söz ve karar hakkı olmadan eşitlik eksiktir.
Halkların eşitliği olmadan kardeşlik eksiktir.
Bu nedenle komünistlerin tarihsel görevi, sınıf mücadelesini demokratik toplum mücadelesinden koparmadan yeniden düşünmektir.
Mustafa Suphi’nin mirasını bugüne taşımak da ancak böyle mümkün olabilir.
Herkes için demokrasiye doğru bir adım;
İki yüzyıla yaklaşan sol mücadele bize büyük bir tarihsel deneyim bıraktı.
İşkence gördük.
Cezaevlerinde kaldık.
Yasaklandık.
Sürgün edildik.
Katledildik.
Ama demokrasi talebinden vazgeçmedik.
Bugün ise bu tarihsel deneyimi yalnızca kendi haklarımızı savunmak için değil, toplumun tamamının özgürlüğünü büyütmek için kullanmalıyız.
Dün bize yapılana itiraz ederken, bugün başkasına yapılana da itiraz etmek.
Dün kendi özgürlüğümüzü savunurken, bugün herkesin özgürlüğünü savunmak.
Dün adalet isterken, bugün adaletin herkes için işlemesini istemek.
Demokratik siyasetin ahlaki ve politik ölçüsü budur.
İkinci yüzyılın Cumhuriyeti’ni birlikte kurmak;
Cumhuriyetin ikinci yüzyılı, birinci yüzyılın bütün sorunlarını aynen tekrar etmek zorunda değildir.
Yeni bir tarihsel dönem, yeni bir siyasal anlayışı gerekli kılmaktadır.
Birinci yüzyılın tek sütunlu Cumhuriyetinden, ikinci yüzyılın çok sütunlu Demokratik Cumhuriyeti’ne geçiş; devletin zayıflatılması değil, toplumla devlet arasındaki ilişkinin demokratikleştirilmesidir.
Bu geçişin devlet ayağında Demokratik Cumhuriyet, halk ayağında ise Demokratik Toplum vardır.
27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı da bu açıdan yalnızca geçmiş çatışmaların sona erdirilmesiyle sınırlı bir tartışma olarak değil, demokratik siyasetin ve toplumsal uzlaşının geliştirilmesi açısından değerlendirilmelidir. Çağrı sonrasında yapılan değerlendirmelerde de demokratik siyaset, entegrasyon, anayasal eşit yurttaşlık ve toplumsal ortaklaşma başlıkları öne çıkarılmıştır.
Şimdi yapılması gereken, bu tarihsel eşiği toplumun bütün kesimlerinin katılımıyla demokratik bir dönüşüme çevirmektir.
Devlet nezdinde:
Demokratik Cumhuriyet.
Halk nezdinde:
Demokratik Toplum.
Siyasette:
Demokratik uzlaşma.
Toplumda:
Eşit yurttaşlık ve ortak yaşam.
Ekonomide:
Emek ve sosyal adalet.
Yerelde:
Katılımcı ve demokratik yönetim.
Bütün bunların ortak zemini ise özgürlük, eşitlik ve barıştır.
Mustafa Suphi’den bugüne uzanan komünist ve sol gelenek açısından mesele, geçmişin bütün cevaplarını bugüne taşımak değildir. Mesele, geçmişin mücadele deneyimlerini bugünün demokratik dönüşümünün bilgisine dönüştürmektir.
Bu nedenle bugün attığımız adım, mücadeleden vazgeçmek değil; mücadeleyi daha geniş bir toplumsal zemine taşımaktır.
İki yüzyıllık bedel tarihinden, herkes için demokrasiye doğru bir adım atıyoruz.
Birinci yüzyılın tek sütunlu Cumhuriyetinden, ikinci yüzyılın çok sütunlu Demokratik Cumhuriyeti’ne;
devlet merkezli anlayıştan toplum merkezli demokrasiye;
tek kimlikli siyasal anlayıştan çoğulcu eşit yurttaşlığa;
çatışma ve inkâr siyasetinden demokratik uzlaşmaya;
seyirci toplumdan örgütlü ve söz sahibi topluma doğru bir geçişi savunuyoruz.
Bu geçişin yolu açıktır:
Devlet demokratikleşecek, toplum demokratikleşecek; devlet nezdinde Demokratik Cumhuriyet, halk nezdinde Demokratik Toplum birlikte inşa edilecektir.
İkinci yüzyılın asıl tarihsel görevi de budur:
Cumhuriyeti tek bir sütunun üzerinde taşımak değil, halkların, emekçilerin, kadınların, gençlerin, farklı kimliklerin ve inançların eşit özgür iradeleriyle çok sütunlu bir Demokratik Cumhuriyet olarak yeniden kurmak.
Ve bu Cumhuriyetin gerçek gücü, devletin büyüklüğünden değil, toplumun özgürlüğünden gelecektir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tümü- SAYIN İBRAHİM KALIN, BU DOĞRU AMA DEMOKRATİKLEŞME NEREDE, REFORMLAR NEREDE?
- DEMOKRATİK ENTEGRASYON İÇİN DEMOKRATİK SİYASET!..
- MİT BAŞKANI İBRAHİM KALIN!.. SİLAHSIZLANMA TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİLDİR; ASIL HEDEF DEMOKRASİ VE DEMOKRATİK REFORMLAR OLMALIDIR!
- KAPİTALİST MODERNİTE İŞ CİNAYETLERİNİN NEDENİDİR, ÇÖZÜM DEMOKRATİK MODERNİTEDİR!
- DÜNYA DEĞİŞİYOR, TÜRKİYE DEĞİŞECEK, İNSANLIK KAZANACAK!