Köşe Yazısı
Mehmet Ali ALÇINKAYA
BARIŞ VE DEMOKRATİK TOPLUM SÜRECİ: CUMHURİYET DEMOKRATİKLEŞMELİ, DEVLET SOMUT SİYASİ VE HUKUKİ ADIM ATMALI...
27 Şubat 2025 Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı, Türkiye’nin yüz yıllık Kürt sorununu demokratik ve barışçıl yöntemlerle çözmesi, Cumhuriyet’in demokratikleşmesi ve demokratik toplumun inşası açısından yeni bir dönemin kapısını aralamıştır. Sayın Abdullah Öcalan’ın Londra’da düzenlenen Barış ve Demokratik Entegrasyon Konferansı’na gönderdiği mesajda ifade ettiği gibi, “Şimdi vakit, açılan bu kapıdan ilerleme zamanıdır.”
Ancak 27 Şubat Çağrısı’nı yalnızca bugün ortaya çıkmış bir gelişme olarak değerlendirmek, onun tarihsel anlamını eksik bırakır. Çağrı; 1999’dan bu yana İmralı merkezli gelişen siyasal çözüm arayışlarının, 2013’te somutlaşan müzakere deneyiminin, 2015’te yaşanan kopuşun ve 2024 sonrasında yeniden oluşan diyalog zemininin birikimi üzerinde ortaya çıkmıştır.
1999’da Sayın Abdullah Öcalan’ın İmralı’ya getirilmesinin ardından silahlı çatışmanın yerine siyasal çözüm arayışını öne çıkaran yeni bir dönem başlamıştır. 2009–2011 yıllarında Oslo görüşmeleriyle yeniden gündeme gelen diyalog arayışı, Kürt sorununun siyasal yöntemlerle ele alınabileceğini göstermiştir. Bu tarihsel çizginin önemli dönemeçlerinden biri de 21 Mart 2013 Newroz’unda ortaya Sayın Öcalan’ın çağrısıyla PKK’ye silahlı mücadeleyi sona erdirme ve Türkiye’den güçlerini çekme yönünde bir perspektif sunulmuş, böylece çözüm arayışı müzakere zeminine taşınmıştır.
Ancak 2015’te bu süreç kesilmiş ve çatışma yeniden başlamıştır. Bu deneyim, yalnızca çatışmasızlığın barış anlamına gelmediğini; kalıcı çözüm için siyasi irade, hukuki güvence ve kurumsal mekanizmaların zorunlu olduğunu ortaya koymuştur. Bu nedenle 27 Şubat 2025 Çağrısı, 2013’ün basit bir tekrarı değil, geçmiş deneyimlerin ortaya çıkardığı sonuçlar üzerinden yeni bir siyasal aşamaya geçiş çağrısı olarak ele alınmalıdır.
1 Ekim 2024’te TBMM’de ortaya çıkan siyasi temasın ardından başlayan görüşme trafiği ve yeniden oluşan diyalog zemini de 27 Şubat’a uzanan sürecin önemli halkalarından biri olmuştur. Böylece yaklaşık on yıllık çatışmalı dönemin ardından siyasal çözüm ihtimali yeniden gündeme gelmiştir.
Bu tarihsel birikim içinde 27 Şubat 2025 Çağrısı’nın temel farkı, silahlı mücadele döneminin sona erdirilmesini demokratik siyasetin ve hukukun güçlendirilmesi perspektifiyle birlikte ele almasıdır. Dolayısıyla çağrının anlamı yalnızca silahların bırakılması değildir. Asıl mesele; silahlı çatışmadan demokratik siyasete, çatışmadan müzakereye ve çözümsüzlükten demokratik entegrasyona geçişin siyasi, hukuki ve toplumsal koşullarını oluşturmaktır.
Sayın Öcalan’ın, “Şimdi vakit, açılan bu kapıdan ilerleme zamanıdır.” sözü, geçmiş deneyimlerden çıkarılan tarihsel bir dersin ifadesidir. Açılan kapının kalıcı bir barışa dönüşmesi, devletin de bu tarihsel sorumluluğu somutlaştırmasına bağlıdır.
Ancak bu kapıdan ilerlemek yalnızca çatışmasızlığın sağlanmasıyla mümkün değildir. Silahlı çatışmadan sürdürülebilir barışa geçiş; siyasi, hukuki, kurumsal ve toplumsal bir dönüşümü gerektirmektedir. Dolayısıyla bugün temel mesele, sorunu doğru teşhis etmek ve çözümün gerektirdiği siyasi, hukuki ve kurumsal adımları atmaktır.
Kürt sorununun yalnızca silahların bırakılması ya da güvenlik ekseninde ele alınması, sorunun tarihsel, siyasal, hukuki ve toplumsal boyutlarını görmezden gelmek olur. Kalıcı barış; demokratik siyasetin güvence altına alınmasını, eşit yurttaşlığın hayata geçirilmesini, Cumhuriyet’in demokratikleşmesini ve demokratik toplumun kurumsal zemininin oluşturulmasını gerektirir.
Bu nedenle demokrasi güçlerinin, sol ve sosyalist hareketlerin süreçle ilgili kaygılarının temelinde somut bir gerçeklik bulunmaktadır. Türkiye demokratikleşmeden, demokratik siyaset güvence altına alınmadan, yerel demokrasi güçlendirilmeden ve gerekli siyasi-hukuki düzenlemeler yapılmadan Barış ve Demokratik Toplum sürecinin kalıcı bir zemine kavuşması mümkün değildir.
Sorunu doğru teşhis etmek, çözümün yolunu da doğru belirlemektir. Sorun yalnızca güvenlik sorunu olarak görülürse çözüm de güvenlik politikalarıyla sınırlandırılır. Oysa 27 Şubat Çağrısı; çatışma siyasetinden demokratik siyasete, silahlı mücadeleden demokratik müzakereye ve çözümsüzlükten demokratik entegrasyona geçiş için yeni bir siyasal zemin ortaya koymuştur.
CUMHURİYET DEMOKRATİKLEŞMEDEN DEMOKRATİK ENTEGRASYON GERÇEKLEŞMEZ;
Sayın Öcalan’ın İngiltere'de yapılan konferansa gönderdiği mesajın temel vurgularından biri, “Cumhuriyet demokratikleşmezse, demokratik entegrasyon da gerçekleşmez.” sözüdür. Bu yaklaşım, demokratik entegrasyonun yalnızca bir kesimin mevcut sisteme eklemlenmesi olmadığını ortaya koymaktadır.
Demokratik entegrasyon; farklı halkların, kimliklerin, inançların ve kültürlerin eşit yurttaşlık temelinde, kendi kimlik ve özgürlüklerini koruyarak demokratik Cumhuriyet içinde birlikte yaşamasının siyasi ve hukuki koşullarının oluşturulmasıdır.
Bu açıdan demokratik toplumun tanınması, dil ve kültürün özgürce gelişmesi, yerel yönetimlerin yetkilerinin genişletilmesi ve anayasal vatandaşlıkla özgür yurttaşlığın güvence altına alınması birbirini tamamlayan başlıklardır.
Burada mesele yalnızca Kürtlerin haklarının tanınması değildir. Kürt sorununun demokratik çözümü aynı zamanda Türkiye’nin demokratikleşmesi sorunudur. Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında tekçi ve merkeziyetçi anlayıştan; çoğulcu, eşitlikçi ve demokratik bir yurttaşlık anlayışına geçilmesi gerekmektedir.
Yerel demokrasi de bu dönüşümün temel ayaklarından biridir. Demokrasi yalnızca Ankara’da oluşturulan bir hukuk düzeninden ibaret değildir. Demokrasi; mahallede, kentte ve yerelde halkın kendi yaşamına ilişkin kararlara katılabilmesi, söz ve karar sahibi olabilmesidir. Yerel demokrasi güçlenmeden demokratik toplumun kökleşmesi mümkün değildir.
İMRALI’DA DEMOKRATİK MÜZAKERE ZEMİNİ GÜÇLENDİRİLMELİ;
İmralı, Barış ve Demokratik Toplum sürecinin demokratik müzakere boyutunun temel merkezlerinden biridir. Bu nedenle İmralı ile kurulan iletişim dönemsel ve sınırlı temasların ötesine taşınmalı; düzenli, doğrudan, güvenli ve sonuç alıcı bir demokratik müzakere mekanizmasına dönüştürülmelidir.
Demokratik müzakere yalnızca görüşmek değildir. Tarafların düşüncelerini özgürce ortaya koyabilmesi, önerilerin karşılıklı değerlendirilmesi, sorunların doğrudan konuşulması ve çözüm yollarının siyasal yöntemlerle geliştirilmesidir. Devletin sorumluluğu da görüşmelere imkân sağlamakla sınırlı değildir; müzakerenin sürdürülebilmesi için gerekli siyasi ve hukuki koşulları oluşturması gerekir.
Çünkü güven yalnızca sözle oluşmaz; somut uygulamalarla inşa edilir. Toplumdan sürece güvenmesi ve sürece sahip çıkması bekleniyorsa, bu güveni yaratacak siyasi, hukuki ve kurumsal adımların da ortaya konulması gerekir.
SİYASİ VE SİVİL YAŞAMA DÖNÜŞÜN HUKUKİ GÜVENCESİ OLUŞTURULMALI;
Barışın kalıcılaşmasının temel başlıklarından biri de silahlı mücadele yürütmüş kişilerin demokratik ve sivil yaşama dönüşüdür. Öcalan’ın ifade ettiği üzere, “Silahlı mücadele yürütmüş kişilerin siyasi ve sivil yaşama dönüşü, demokratik siyaset içinde sorumluluk alma imkânı olmalıdır.” Sürecin tamamlanmasıyla bu insanların demokratik tartışmanın, hukukun ve sivil hayatın öznesi haline gelmesi hedeflenmelidir.
Bu yaklaşım, silahlı çatışmadan demokratik siyasete geçişin yalnızca silahların bırakılmasıyla tamamlanamayacağını göstermektedir. İnsanların siyasi ve sivil yaşama dönebilmeleri için açık, öngörülebilir ve hukuken güvence altına alınmış bir düzenlemeye ihtiyaç vardır.
Sayın Öcalan’ın PKK’nin feshi konusundaki değerlendirmesi de bu dönüşüm perspektifinin bir parçasıdır: “Her devrimci yapı gibi, misyonunu bitirdiğinde yeni bir forma evrilmelidir. Fesih bir bitiş veya teslimiyet değil, tarihin yeni bir aşamasına geçiştir.” Bu yaklaşım, yaşanan dönüşümün yalnızca örgütsel değil, aynı zamanda tarihsel ve siyasal bir değişim olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir.
Bu nedenle yeni dönemin ölçüsü silah değil; hukuk, demokratik siyaset, örgütlü toplum ve özgür yurttaşlık olmalıdır. Silahlı çatışmanın yerini demokratik siyasal mücadele ve müzakere aldıkça, bunun hukuki ve toplumsal karşılığının da oluşturulması gerekir.
DEVLET SOMUT SİYASİ VE HUKUKİ ADIM ATMALI;
Buradan çıkış yolu, 27 Şubat Çağrısı’nın ortaya koyduğu demokratik çözüm perspektifinin somut siyasi ve hukuki düzenlemelere dönüştürülmesidir.
Anayasal ve yasal güvenceler oluşturulmalı; demokratik siyasetin önündeki engeller kaldırılmalı; siyasi faaliyet ve örgütlenme özgürlüğü güvence altına alınmalı; yerel yönetimlerin yetkileri demokratik katılımı güçlendirecek biçimde genişletilmeli; dil ve kültürün özgürce gelişmesinin önündeki engeller kaldırılmalıdır.
Meclis, bu sürecin temel demokratik ve hukuki zemini olmalıdır. Barışın hukukunu oluşturacak düzenlemeler toplumun bütün kesimlerinin katılımıyla ele alınmalı; süreç belirsizlikten çıkarılarak güven veren, öngörülebilir ve demokratik bir çerçeveye kavuşturulmalıdır.
Çünkü mesele yalnızca bir yasa çıkarmak değildir. Mesele; Türkiye’nin demokratikleşmesi, Cumhuriyet’in demokratik hukuk temelinde güçlendirilmesi ve demokratik toplumun kendi kurumlarıyla inşa edilmesidir.
Kürt meselesinin çözümsüz bırakıldığı bir Orta Doğu’da kalıcı ve ortak bir barış zemininin oluşturulması da güçleşmektedir. Bu nedenle Kürt sorununu yalnızca Türkiye’nin iç meselesi olarak değil, bölgenin ortak barış ve gelecek meselesi olarak ele almak gerekmektedir.
27 Şubat Çağrısı, topluma yeni bir siyasal perspektif ve önemli bir sorumluluk ortaya koymuştur. Şimdi devletin de kendi sorumluluğunu somutlaştırması gerekmektedir. Toplumdan güven, kararlılık ve sürece sahip çıkması bekleniyorsa, devlet de bu güveni yaratacak siyasi ve hukuki zemini oluşturmalıdır.
Barış ve Demokratik Toplum süreci sözlerle değil; doğru teşhis, siyasi irade, demokratik müzakere, hukuki güvence ve somut adımlarla ilerler.
Cumhuriyet demokratikleşmeden demokratik entegrasyon gerçekleşmez. Sorun doğru teşhis edilmeli, çözüm için siyasi ve hukuki adımlar atılmalıdır. 27 Şubat’ın açtığı tarihsel kapı, geçmişin deneyimlerinden ders çıkarılarak demokratik siyasetin, hukukun ve ortak yaşamın yeni zemini haline getirilmelidir. “Şimdi vakit, açılan bu kapıdan ilerleme zamanıdır.”
Yazarın Diğer Yazıları
Tümü- SAYIN İBRAHİM KALIN, BU DOĞRU AMA DEMOKRATİKLEŞME NEREDE, REFORMLAR NEREDE?
- DEMOKRATİK ENTEGRASYON İÇİN DEMOKRATİK SİYASET!..
- MİT BAŞKANI İBRAHİM KALIN!.. SİLAHSIZLANMA TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİLDİR; ASIL HEDEF DEMOKRASİ VE DEMOKRATİK REFORMLAR OLMALIDIR!
- KAPİTALİST MODERNİTE İŞ CİNAYETLERİNİN NEDENİDİR, ÇÖZÜM DEMOKRATİK MODERNİTEDİR!
- DÜNYA DEĞİŞİYOR, TÜRKİYE DEĞİŞECEK, İNSANLIK KAZANACAK!