Son dakika
Mustafa PAÇAL Köşe Yazısı Mustafa PAÇAL

Yeter, Kıbrıs’ta bu sefer çözüm olsun…

Yeni müzakere dönemine olumsuz etki sağlayacak olanların başında Türkiye ile GKRY arasında süren gerilimdir. Türkiye GKRY yönetimini halen AB üyesi olarak kabul etmiyor ve Gümrük Birliği gibi karşılıklı sorumluluklar yerine getirmiyor. Bu durum AB üzerinden çözüm sürecine olumsuz etki eden bir faktör olarak duruyor.

Kıbrıs sorunu hakkında yazmak için tarih ve politikayı yakından izlemeye çalışmak ve bunun içinde dersine çalışmak gerekiyor.

Çünkü adanın 1878 yılına kadar giden yani sultan Abdülhamid dönemine kadar giden tarihi ve politik bir arka planı var. Abdülhamid Rus Çarlığına karşı İmparatorluğu korumak ve İngiltere Krallığının desteğini almak için adayı 1878 yılında yapılan bir sözleşmeyle  İngiltere Krallığına devretti. Devamında İngiltere 1.dünya savaşı sırasında adayı tek taraflı ilhak etti.

İşte Kıbrıs sorunu dendiği zaman ta bu tarihe kadar geri gitmek ve o noktadan günümüze kadar gelmek hem bir akademik gündem ve öğreti ve hem de tuğla kalınlığında kitaplar yazmak anlamına geliyor.

Yok biz şimdi o kadarını yapmadan kısaca adanın yakın tarihi ve günümüzdeki sıcak gelişmeleri değerlendirmeye çalışacağız.

İngiltere’nin adayı ilhakından sonra dönemde en önemli gelişme 1960 yılında meydana gelmiş ve Zürih ve Londra anlaşmalarıyla Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur.  Üç bölümden oluşan anlaşma Kuruluş, Garanti ve İttifak anlaşmalarını kapsamaktaydı. Öncelikle Rumların ENOSİS taleplerine karşı yapılan Türkiye, Yunanistan anlaşması daha sonra adadaki iki toplum lideri tarafından imzalandı. Anlaşma esas olarak Türklerin adada siyasi eşitliğini anayasal güvence altına almaktı. Ancak Rumların 1963 yılında bu anlaşmayı tek taraflı ihlal etmesiyle anlaşmanın şartları ortadan kalkmış oldu.

Bu gelişmeyle birlikte EOKA çetelerinin tarihe “Kanlı Noel” olarak geçen silahlı saldırılar sonucunda yüzlerce Türk’ün katledilmesine neden oldu.

Bu katliam sonrası yüzü aşkın Türk köyü boşaltılarak insanlar zorunlu göçe maruz bırakıldı.

Bu saldırılar sonucu güvenlik nedeniyle Lefkoşa, çizilen Yeşil Hatla ikiye ayrıldı.

Daha da kötüsü Rum tarafı anayasayı feshederek Türk kesimini yönetimin dışında bıraktı.

Sonrası 1967 yılında Yunanistan’da Albaylar Cuntası yönetimi ele geçirdi.

Cunta, Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlamak için EOKA’cı militanlarla birlikte 15 Temmuz 1974 tarihinde adada bir darbe yaparak Makarios yönetimini devirdi.

Bu siyasi ve askeri gelişme üzerine Türkiye 20 Temmuz 1974 yılında Türkleri korumak ve adada barışı sağlamak için Kıbrıs’a askeri çıkarma yaptı.

Sonrası 1975’te Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu.

Ve 1983 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin (KKTC) kuruluşu ilan edildi.

İşte bu askeri müdahale ve devamında kurulan Türk devleti ve onun siyasi sonuçları günümüzdeki Kıbrıs sorunun ortaya çıkmasına ve arkasında bulunan tarihi bagaj ile gündeme taşınmış oldu.

Tam olarak yarım aşırı aşan tam 52 yıllık bir çözümsüzlükten bahsediyoruz.

Şimdi bu çözümsüzlüğün sürmesi devam etmesi ve hatta “Kıbrıs sorunu çözülmüştür. Bir eksik KKTC’yi Türkiye ilhak etsin” diyenler var birde “sorun çözülmemiş hatta kangren olmuştur.” diyen taraf var.

Ben ikinci görüşten yanayım.

Çünkü Kıbrıs sorunu çözümsüzlüğün girdabında daha da içinden çıkılmaz bir hal almıştır.

Dönemin BM Genel Sekreteri Kofi Annan Kıbrıs sorunun çözümü için oldukça kapsamlı ve detaylı bir çözüm planı hazırladı ve her iki tarafta bu plan referanduma sunuldu.

2004 yılında yapılan referandumda Türk tarafı bu planı ezici bir çoğunlukla kabul etmesine rağmen Rum tarafı “hayır” dedi.

Plan Rum kesimi tarafından suya düşürüldü.

Öyle ki yapılan bu referandum sonuçlarına rağmen AB Rum tarafını AB üyeliğine davet ederek adeta ödüllendirdi.

Şİmdi aynı AB sorunun çözümü içinde rol almak istese de yapılan bu vahim siyasi tarafgir hata onun çözüm sürecine katkıda bulunacağına şüpheyle bakılmasına neden oluyor.

Gelelim günümüze, ne olmuştu da Kıbrıs meselesi yeniden gündeme taşınmıştı. Yıl sonunda görev süresi sona erecek olan BM Genel Sekreteri Antonio Gutterres kolları sıvamış ve ne olmuştu da 16 yıl sonra adaya gelen ilk genel sekreter olmayı tercih etmişti.

Tabi olmuş olan nedenler bir bakalım.

Öncelik kanımca İran, ABD ve İsrail dolasıyla Körfez ülkeleri arasında sürekli gelgitler üzerinden süren savaşın Kıbrıs üzerinde bölgesel olumsuz etkileri görülüyor.

Diğer önemli bir neden Doğu Akdeniz’de bulunan milyarlarca varil petrol ve trilyonlarca metreküp hidrokarbon yatakları ve bu rezervleri çevreleyen Münhasır Ekonomik Bölgenin sınırları ve süren tartışmalar…

Son olarak Türk tarafında çözüm odaklı siyasi mesajlarla seçimi ezici bir şekilde kazanan Tufan Erhürman ve Rum tarafında istikrarlı bir Nikos Hristodulidis yönetiminin bir çözüm için sağlayacağı olumlu siyasi zemin ve olanaklar…

Genel Sekterin üç günlük ada ziyareti sonucu yapılan görüşmeler ve yapılan açıklamalar bu çerçevede olumlu bir siyasi hava yarattı.

Genel Sekreter taraflara bir reçete sunmadı ama garantör ülkeler İngiltere, Türkiye ve Yunanistan’ın katılımıyla 5+1 olarak yani adadaki iki kesim ve BM’nin katılımıyla müzakere sürecine başlanabileceğini söyledi.

Ancak bunun öncesi güven artırıcı önlemlerin arttırılması ve müzakere sürecinin bir metodolojik çerçeve içinde seyri konusunda bir mutabakat sağlandığı açıklandı.

Tabi şimdi müzakere sürecine hiçbir şey olmamış gibi başlanmayacağı önce Annan Planı ve sonra 2015-17 Crans Montana görüşmeleri gibi parametreler yeni dönem müzakereler için hem metodolojik çerçeve çizmesi bakımında hem de kolaylaştırıcı bir etki sağlaması önemli bir zemin yaratacaktır.

Yeni müzakere dönemine olumsuz etki sağlayacak olanların başında Türkiye ile GKRY arasında süren gerilimdir.

Türkiye GKRY yönetimini halen AB üyesi olarak kabul etmiyor ve Gümrük Birliği gibi karşılıklı sorumluluklar yerine getirmiyor.

Bu durum AB üzerinden çözüm sürecine olumsuz etki eden bir faktör olarak duruyor.

İkinci önemli etki Türkiye tarafından Kıbrıs sorununa yeni dönem bakış açısı şu; iki devletli Konfederasyon görüşü ki bu iki eşit toplumun eşit haklar temelinde AB üyesi bir federasyon çözümüne karşı bir durum gibi okunuyor.

Ve tabii adadaki mafyatik derin güçlerin sürece etkilerin hesaba katmak lazım…

İşin yanisi zor ve zorlukları olan bir sorun var karşımızda.

Herkese kolay gelsin…

Neyse her yeni gelişmede bir hayır vardır diyelim. Yeni müzakere döneminin ada halkları için kardeşlik, özgürlük ve barış getirmesini dileyelim.

Bir arada bir adada olsun son sözümüz...

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Halk TV’ye kayyım, Kavala için infaza devam ve gazeteci Bahadır Özgür’e gözaltı…
  2. Duyduk duymadık demeyin, memlekete ‘İklim Değişikliği Konferansı’ geliyor
  3. Türkiye nereye?
  4. Piyasa ekonomisi ve Ponzici fon felaketi…
  5. LGBTİ+ bireylerin hak ve hukukunu savunmak…