Son dakika
Selva Demiralp Köşe Yazısı Selva Demiralp

Fed mi, TCMB mi? Çetrefilli bir soru, ironik bir cevap

Size biraz çetrefilli bir soru sorayım. Bir merkez bankası düşünün: Enflasyon hedefi var; kendi enflasyon tahminleri ise hem bu yıl hem de gelecek yıl sonunda hedefin üzerinde kalacağını söylüyor. Büyüme verileri beklenti­leri aşıyor, tahminler yukarı revize ediliyor. Bu şartlar altında o merkez bankası eylül ayında faiz indiriyor. Basın toplantısında gazeteciler, “Hedef hep iki yıl sonrasına erteleniyor; bu he­def erişilebilir mi?” diye soruyor. Üstelik ülke­deki siyasi otorite, kamuoyu önünde sık sık “fa­izler düşmeli” mesajı veriyor. Sizce hangi mer­kez bankasından söz ediyoruz?

(a) TCMB (b) Fed (c) Yukarıdakilerin hepsi

Cevabı vermeden önce ipuçlarını sistemli bi­çimde gözden geçirelim.

Enflasyon hedefi ve enflasyon tahminleri:

Her iki merkez bankasının da enflasyon he­defi ve tahminleri var. Fed’in %2’lik hedefine karşılık 2025 sonu enflasyon tahmini %3, 2026 sonu tahmini ise %2,6 (Not: “Fed tahmini” der­ken, karar sonrası açıklanan projeksiyonlar­daki medyan beklentileri kastediyorum). TC­MB bu konuda Fed kadar net sayısal bir çerçe­ve sunmasa da son Enflasyon Raporunda hedef ile tahminin ayrıştırıldığı ve Fed’e yakın bir ile­tişim stratejisine geçildiğini görüyoruz. Buna göre TCMB’nin %24’lük ara hedefine karşılık 2025 sonu enflasyon tahmini %28,5’e uzanan bir aralıkta. 2026 için ise %16’lık hedefin etra­fında bir tahmin aralığı paylaşılıyor. Görüldü­ğü gibi, her iki merkez bankası da önümüzdeki yaklaşık 15 ayda enflasyonun hedefin üzerinde kalacağını öngörüyor.

Büyümede yukarı yönlü revizyon:

Her iki ülkede de büyüme beklentilerin üze­rinde geldi. 18 Eylül toplantısından sonra Fed, 2025 büyüme tahminini %1,4’ten %1,6’ya; 2026 tahminini ise %1,6’dan %1,8’e revize etti. TCMB, enflasyon tahmininin altında yatan bü­yüme varsayımını Fed gibi kamuoyuyla paylaş­mıyor. Enflasyon Raporundaki çıktı açığı tah­mininden “tersine mühendislik” ile bir büyü­me patikası türetmeye çalışabilirsiniz; ancak bunun için TCMB’nin potansiyel büyüme var­sayımını bilmek gerekir ki bunu da bilmiyoruz. Öte yandan TCMB’nin büyüme beklentileri­nin piyasa ile benzer olduğu varsayılırsa, 1 Ey­lül’de açıklanan ve beklentinin üzerinde gelen %1,6’lık ikinci çeyrek büyümesinin TCMB’nin de öngörüsünü aşmış olabileceği iddia edilebi­lir. Özellikle büyüme kompozisyonunda stok­lardaki %3,5’e varan sıra dışı artışın belirleyi­ci olduğunun söylenmesi, bu gelişmenin önce­den tam olarak tahmin edilmiş olma olasılığını azaltıyor. Eylül ayında her iki merkez bankası da faiz indirdi. 11 Eylül’de toplanan TCMB po­litika faizini 250 baz puan düşürdü (yaklaşık %33 seviyesindeki güncel enflasyona göre he­saplanan reel politika faizi %8,5). 18 Eylül’de toplanan Fed ise politika faizini 25 baz puan in­dirdi (yaklaşık %2,7’lik güncel enflasyona göre hesaplanan politika faizi kabaca %1,5).

Medya tepkileri:

Fed her faiz kararından sonra basın toplan­tısı düzenler. 18 Eylül kararının ardından Blo­omberg International’dan Michael McKee, Powell’a “Sürekli iki yıl sonrasına ertelenen he­def, erişilebilir mi?” diye sordu. TCMB düzenli basın toplantısı yapmıyor; buna karşın kamuo­yunda yıl sonu hedeflerinin sık güncellenmesi üzerinden benzer eleştirilerle karşılaşıldığını biliyoruz. Buraya kadar tablo, “(c) hepsi” seçe­neğini akla getiriyor. Peki ayrıştırıcı ipucu ne?

Para politikasına siyasi yorumlar:

Soruyu çetrefilli yapan kısım burası. Aynı so­ruyu beş-on yıl önce sorsaydım, pek bir incelik olmaz; herkes tereddüt etmeden “Türkiye” der­di. Zira Trump öncesi dönemde ABD başkanla­rı Fed kararlarına dair kamuoyu önünde yorum yapmazken, Türkiye’de TCMB’nin faiz indir­mesi gerektiğine sıkça vurgu yapıldığı bir dö­nem yaşadık. Şimdi ise bizi doğru cevaba gö­türen püf noktasına gelelim: İkinci Trump dö­nemiyle birlikte iki ülkedeki dinamiklerin zıt yönde değiştiğine tanık oluyoruz. Trump, ilk başkanlık döneminde de yoğun biçimde eleş­tirdiği Fed’i, ikinci döneminde daha da sert ve kişisel hakaretlere varan bir üslupla hedef alı­yor. Türkiye’de ise özellikle Mayıs 2023 seçim­lerinden sonra, kamuoyu önünde TCMB’ye yö­nelik açık “faiz indir” çağrılarının belirgin bi­çimde azaldığını gözlemliyoruz.

Sonuç: Sorunun ironik cevabı Fed. Enflas­yon-tahmin-hedef üçgeni ve eylül indirimle­ri iki kurum için de benzer bir resim çizse de, para politikasına açık siyasi müdahale/eleşti­ri yoğunluğu bugün ABD’de daha görünür ha­le geldiği için, bulmacayı çözen ipucu bu ayrış­ma oluyor.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Regülasyon, hukuk sistemi ve bir fon sarsıntısının anatomisi
  2. Savaş, altın ve Türkiye ekonomisine etkileri
  3. Savaş, altın ve Türkiye ekonomisine etkileri
  4. Enflasyon neden daha hızlı düşmüyor?
  5. Trump’a yeni sürpriz: Şahin Fed Başkanı Warsh