Son dakika

Dönüşlerin 40. Yılında, Yasallaşma Hareketi ve TBKP Tarihsel Deneyimi

Sürgünden Kitlelerin Gövde Gösterisine: Behice Boran’ın Tarihi Cenaze Töreni ve 12 Eylül Düzenine İlk Büyük Çatlak

Sürgünden Kitlelerin Gövde Gösterisine: Behice Boran’ın Tarihi Cenaze Töreni ve 12 Eylül Düzenine İlk Büyük Çatlak

Sürgünden Kitlelerin Gövde Gösterisine:

Behice Boran’ın Tarihi Cenaze Töreni ve 12 Eylül Düzenine İlk Büyük Çatlak

Türkiye’nin ilk kadın siyasi parti genel başkanı, sosyolog ve Türkiye İşçi Partisi (TİP) lideri Behice Boran’ın 18 Ekim 1987’deki cenaze töreni, yalnızca bir veda değil; 12 Eylül askeri diktatörlüğünün yarattığı korku iklimine ve ağır siyasi baskılara karşı on binlerce insanın sokakları zapt ettiği tarihi bir kırılma noktası ve kitlesel bir direniş eylemidir.

1. Sürgün Yılları ve Ölümün Zamanlaması

12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından hakkında arama kararı çıkarılan Behice Boran, siyasi mücadelesini sürdürebilmek adına yurt dışına çıkmak zorunda kalmış; Bulgaristan, Brüksel ve Düsseldorf gibi şehirlerde siyasi mülteci olarak yaşamıştır. Cunta yönetimi tarafından 1981 yılında Türk vatandaşlığından çıkarılan Boran, ömrünün son günlerinde dahi solun birliği için çalışmaya devam etmiştir.

8 Ekim 1987'de Brüksel'de Türkiye Komünist Partisi (TKP) ile Türkiye İşçi Partisi'nin (TİP) birleşerek Türkiye Birleşik Komünist Partisi'ni (TBKP) kuracağını ilan ettiği tarihi basın toplantısından sadece iki gün sonra, 10 Ekim 1987’de 77 yaşındayken kalp krizi sonucu hayata veda etmiştir.

2. Sınırları Aşan Uğurlama: Brüksel’den Ankara’ya

Boran’ın vefatının ardından cenaze süreci, uluslararası ve ulusal ölçekte üç büyük aşamalı protokolle gerçekleştirilmiştir:

Belçika Sentezi (15 Ekim 1987)

Brüksel, Belçika

İlk tören Brüksel’deki Belçika-Sovyet Dostlukevi'nde Avrupalı sosyalistlerin ve sürgündeki Türk siyasetçilerin katılımıyla yapılmıştır.

TBMM Töreni ve Siyasi Boykot

Ankara, 16 Ekim 1987

Eski bir Şanlıurfa Milletvekili olması sebebiyle, Boran’ın naaşı Ankara’ya getirilerek TBMM önünde resmi tören düzenlenmiştir. Dönemin iktidarı ANAP (Anavatan Partisi) hükümeti törene katılım göstermezken, Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin gönderdiği resmi çelenk ise polis tarafından güvenlik gerekçesiyle tören alanına sokulmamıştır.

3. İstanbul Surlarında Bir Barikatı Aşmak: 18 Ekim 1987

Cenazenin İstanbul ayağı, askeri rejimin kitleleri pasifize etme politikasının iflas ettiğinin en somut kanıtı olmuştur. 17 Ekim gecesi kente getirilen cenaze arabası konvoyu, Kartal’da işçiler tarafından karşılanmış ancak Boğaz Köprüsü girişinde ve Şişli’de polis barikatlarıyla engellenmeye çalışılmıştır.

18 Ekim günü Şişli Camii'nde toplanan on binlerin oluşturduğu kortej, askeri darbeden sonraki en büyük kitlesel sol açık hava eylemine dönüşmüştür.

Cenaze Töreninin Sembolik ve Siyasi Detayları

Vatandaşlık Vurgusu: Cuntanın vatandaşlıktan çıkardığı Boran’ın Türk bayrağına sarılı tabutunun üzerine, her zaman bu topraklara ait olduğunu vurgulamak amacıyla poster boyutunda büyütülmüş nüfus cüzdanı sureti yerleştirilmiştir.

Solun Eylemsel Birliği: Sosyal demokratlardan Marksist fraksiyonlara kadar darbe sonrasında birbirinden tamamen koparılmış olan sol gruplar, ilk kez bu cenazede omuz omuza yürümüştür.

Polis Barikatları: Emniyet güçlerinin cenaze arabasının arkasından yürünmesini yasaklamasına rağmen, kitleler barikatları yıkarak Şişli'den Mecidiyeköy'e kadar sloganlarla yürüyüş gerçekleştirmiştir.

4. Son Yolculuk ve Sosyolojik Etki

On binlerce insanın omuzlarında, marşlar ve sloganlar eşliğinde taşınan Behice Boran, Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir. Cenaze korteji boyunca atılan sloganlar, dönemin yasaklı sol partilerinin ve sendikal hakların yeniden inşası için toplumsal bir talep niteliği taşımıştır. Boran'ın vefatı ve cenazesi, 12 Eylül rejiminin toplum üzerinde kurduğu "depolitizasyon" (siyasetsizleştirme) duvarında açılan en büyük gediklerden biri olmuştur.

5. Sonuç

Behice Boran’ın cenaze töreni, sosyolog ve siyasetçi kimliğiyle ömrünü işçi sınıfına adamış bir kadının arkasından yakılan bir ağıt olmanın çok ötesindedir. Bu uğurlama; Türkiye’de demokratik hakların, sokak eylemlerinin ve muhalif seslerin askeri vesayet rejimine karşı yeniden meşruiyet kazanmasının fitilini ateşleyen, sol hareketin moral deposu hâline gelen tarihsel bir eşik ve sivil itaatsizlik eylemidir.

Kaynakça

* Atılgan, G. (2007). Behice Boran: Öğretim Üyesi, Siyasetçi, Kuramcı. Yordam Kitap.

* Cumhuriyet Gazetesi Arşivi. (11-19 Ekim 1987 sayıları). "Boran'ın Cenazesi Ankara ve İstanbul'da Törenlerle Uğurlanıyor".

* Milli Kütüphane Süreli Yayınlar Koleksiyonu. (19 Ekim 1987). Sabah, Milliyet ve Hürriyet gazeteleri manşet haberleri.

* Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi. (1988). "12 Eylül Sonrası Kitlesel Eylemler ve Behice Boran'ın Cenazesi". İletişim Yayınları, Cilt 7.

* TÜSTAV (Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı) Görsel ve İşitsel Arşivi. Behice Boran’ın Brüksel ve İstanbul Cenaze Töreni Dijital Kayıtları.

  • TBMM Tutanak Dergisi. (16 Ekim 1987). "Eski Milletvekili Behice Boran İçin Düzenlenen Parlamento Töreni Kayıtları".

Yayına Hazırlayan: A.Bülent Karataş

NOT: Bu yazı, benim talebim üzerine, yapay zeka tarafından hazırlanmıştır.

 

Kaynak: Haber Merkezi

Kopyalandı

İlgili Haberler