Son dakika
Doğu Ergil Köşe Yazısı Doğu Ergil

“Yerli ve Millî” olmak!

“Yerli ve Millî” olmak!

Bir çiftçi mazotun ve gübrenin maliyetini karşılayamadığında, toprağın kutsallığı üzerine bir nutuk onun ertesi yıl tarlasını ekmesine yardım eder mi?

Bir mühendis, uzmanlığını kullanabileceği bir iş bulamadığı için ülkesinden ayrılmayı düşünüyorsa ona vatan sevgisini hatırlatmak neyi değiştirir?

Bir üniversite mezunu, geçinebilmek için gittiği ülkede bulaşık yıkamaya başladığında, Türkiye’de yükseköğretimin kalitesinin yükseldiğini söyleyenlere neden inansın?

Ülke sevgisinin siyasetteki karşılığı, insanların burada insanca yaşayabilmesi, emek, azim ve yetenekleriyle bir gelecek kurabilmesidir.

Yerli üretimi geliştirmek, dışa bağımlılığı azaltmak ve Türkiye’nin kendi kararlarını alabilmesini sağlamak bu amaca hizmet eder. Aldatmaca, “yerli” denilerek evrensel standartlardan uzaklaşmanın, “millî” denilerek uluslararası ölçülerle karşılaştırılmaktan ve rekabetten kaçınmanın meşrulaştırılmasıyla başlar. Böylece ülkenin gücünü artırma vaadi, iktidarın kendi başarısını hangi ölçüyle değerlendireceğine karar verme ayrıcalığına dönüşür.

“Yerli” diyerek yurttaşın hakkından eksiltmek

Bir ülkenin refahını, insanların ücretleriyle ne alabildiğinden, başlarını sokacak bir ev bulup bulamadığından, hastalandıklarında tedaviye ve çocukları için nitelikli eğitime erişip erişemediğinden anlarız. Millî gelir artarken bir ailenin kirasını ödemesi, geçinmesi ve yarını için para biriktirmesi zorlaşıyorsa büyümenin kime yaradığını sormak gerekir. Başka ülkelerde benzer işi yapan insanların alım gücüne, çalışma koşullarına ve sosyal güvencelerine bakmak, Türkiye’de emek verenlerin neyi hak ettiğini tartışmanın bir yoludur.

Hukukta da ölçü somuttur. Bir insan, iktidarı eleştirdiğinde haklarını kullanmaya devam edebiliyor mu? Devlete karşı bağımsız bir mahkemede hakkını arayabiliyor mu? Mahkeme lehine karar verdiğinde idare o kararı uyguluyor mu? Adil yargılanma, ifade özgürlüğü ve kanun önünde eşitlik, Türkiye’de yaşayan herkesin kendi devleti karşısındaki güvencesidir. Bu güvenceleri ülkeye yabancı ölçüler gibi sunmak, kamu gücünü kullananların işini kolaylaştırır. Haksızlığa uğrayan yurttaşın elini ise zayıflatır.

Eğitim, bilim ve kültür dünyaya açıkken güçlenir

Eğitimde okul, üniversite ve diploma sayısını artırmak, daha çok insana öğrenim imkânı sağlar. Kaliteyi anlamak için öğrencinin ne öğrendiğine bakmak gerekir. Okuduğunu anlayabiliyor, bir iddiayı kanıtlarıyla tartabiliyor, öğrendiğini yeni bir sorunu çözmek için kullanabiliyor mu? Aldığı eğitim, mezun olduğunda ona kendi ayakları üzerinde durabileceği bir iş için gereken becerileri kazandırıyor mu? Dünyadaki akranlarıyla aynı ölçülerde değerlendirildiğinde ortaya çıkan sonuç, eğitim politikasını düzeltmek için kullanılabilecek bilgidir.

Bilimde bir bulgu, kim tarafından ve hangi ülkede ortaya konursa konsun, kanıtlarıyla değerlendirilir. Bir araştırmacının kendi hükümetinin hoşuna gitmeyecek bir sonucu yayımlayabilmesi de, dünyanın başka bir yerindeki meslektaşının o sonucu sınayabilmesi de bilimin işleyişine dahildir. Kültürün ölçüsü ise bir sınav puanı ya da uluslararası sıralama değildir. Kültür, insanların kendi dillerinde ve kendi deneyimlerinden yola çıkarak özgürce eser verebildiği, birbirinin sesini duyabildiği ve dünyayla ilişki kurabildiği ölçüde zenginleşir. Hangi eserin makbul, hangi sanatçının sakıncalı olduğuna siyaset karar verdiğinde, ülke kendi hikâyelerinin bir bölümünü anlatma imkânını kaybeder.

“Millî” diyerek rekabetten kaçmak

Türkiye’de üretilen bir ürünün ülkeye katkısı, burada oluşturduğu mühendislik bilgisiyle, geliştirdiği tedarikçilerle ve yarattığı nitelikli işle büyür. Bir sanayi projesini değerlendirirken tasarım ve teknoloji üzerinde ne kadar söz sahibi olduğumuzu, hangi kritik girdilerde dışa bağımlı kaldığımızı ve kamu desteği karşılığında hangi becerileri kazandığımızı sormalıyız. Fabrika açıldığında tören yapılır. Sanayi politikasının sonucu ise yıllar sonra, o fabrikada yetişen insanların ve işletmelerin kendi başlarına ne yapabildiğine bakılarak anlaşılır.

Devlet yeni bir sektöre gelişmesi için zaman tanıyabilir. O sürenin sonunda ürünün kalitesi, güvenliği ve maliyeti dünyadaki benzerleriyle karşılaştırılabilmeli. Şirket, kamu alım garantisi sona erdiğinde de müşteri bulabilmeli. Destek, önceden açıklanmış hedeflere bağlandığında üretim kapasitesi kazandırabilir. Sonuçlar ölçülmeden her yıl yenilendiğinde ise kamu eliyle korunan bir kazanca dönüşebilir.

Çin, üreticilerini dünya pazarlarına açarak büyüdü. Singapur, yabancı yatırımı öngörülebilir kurallarla ülkesine çekti. Her iki deneyimde de devletin ekonomiye yön vermesi, dünya ekonomisiyle ilişki kurmanın bir aracıydı.

Kamu parasının hesabı, “millî” denildiğinde daha çok sorulur. Bir proje millî ilan edildiğinde, maliyetini sormak daha da önem kazanır. Harcanan para milyonlarca yurttaşın vergisidir. İhalenin hangi koşullarda ve kime verildiğini, talep ya da kur riskini kimin üstlendiğini, garantilerin bütçeye kaç yıl yük getireceğini ve aynı kaynakla başka hangi ihtiyaçların karşılanabileceğini bilmek yurttaşın hakkıdır. Bir yatırımın açılışına gösterilen özen, on yıllık maliyetinin açıklanmasına da gösterilmelidir.

Aynı hesap, kamu görevlerinde de geçerlidir. Ehliyetin önüne siyasî sadakat geçtiğinde ülke önce dışarıda bırakılan yetenekleri, ardından içeride kalanların gerçeği söyleme cesaretini kaybeder. Bir uzman olumsuz bulguları rapora yazmaktan çekiniyorsa yönetim kendi hatasını zamanında öğrenemez. Gazetecinin ihaleyi araştırması, akademisyenin resmî açıklamayı sorgulaması ve kamu görevlisinin üstünü uyarması, hatanın faturası büyümeden onu düzeltmenin yollarıdır.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Pahalı hayat, ucuz emek, yoksul gelecek
  2. İttihatçılığın uzun gölgesi
  3. Çok devlet kurduk söyleminin ötesi
  4. Ulusça soyulmaya hayır!
  5. Demokrasinin ahlâkı: Kazanmak değil, birlikte yaşamak